Ngữ pháp cho kỳ thi - vào 10, THPT, IELTS, SAT
Ôn ngữ pháp cho nhiều kỳ thi: một nền, dùng lại nhiều lần
Học sinh thường thi hai ba kỳ tiếng Anh trong vài năm. Phần lớn ngữ pháp các kỳ trùng nhau, nên ôn một nền chung rồi thêm lớp mỏng riêng cho từng kỳ là đủ.
NEMO GRAMMAR · · 6 phút đọc
Thảo học lớp 10. Năm lớp 9 cô ôn thi vào 10, bây giờ bố mẹ muốn cô chuẩn bị IELTS trước lớp 12, và có thể cả SAT nếu nộp hồ sơ đi Mỹ. Trên giá sách nhà cô có ba chồng tài liệu ngữ pháp khác nhau cho ba kỳ thi. Cô hỏi mẹ: "Con phải học ngữ pháp lại từ đầu ba lần à?"
Câu trả lời ngắn là không. Phần lớn ngữ pháp mà các kỳ thi này đo là cùng một bộ quy tắc: thì, bị động, mệnh đề, hoà hợp, câu điều kiện, dấu câu cơ bản. Khác nhau chủ yếu ở hình thức hỏi và độ sâu, chứ không phải ở nội dung lõi.
Bài này mô tả lợi ích của việc xây một nền chung: nó trông thế nào, tiết kiệm được gì, và cách tổ chức việc ôn để nền ấy phục vụ nhiều kỳ thi liên tiếp.
Phần lõi mà các kỳ thi dùng chung
Nhìn vào các đề minh hoạ và mô tả tiêu chí chính thức, bạn sẽ thấy một vùng chồng lấn rất lớn. Dưới đây là cách nhìn tổng quát, không phải danh sách chính thức của bất kỳ kỳ thi nào:
| Chủ đề | Vào 10 | THPT | IELTS | SAT |
|---|---|---|---|---|
| Các thì cơ bản và hoàn thành | Có | Có | Có | Có |
| Câu bị động | Có | Có | Có | Có |
| Mệnh đề quan hệ | Có | Có | Có | Có |
| Câu điều kiện | Có | Có | Có | Ít |
| Hoà hợp chủ ngữ và động từ | Có | Có | Có | Có |
| Dấu câu ở ranh giới câu | Ít | Ít | Có | Rất nhiều |
Hầu hết các dòng đều có mặt ở cả bốn cột. Chênh lệch nằm ở chỗ kỳ thi đòi bạn nhận ra, tự viết, hay sửa.
Lợi ích 1: không học lại từ đầu mỗi lần
Nếu Thảo học kỹ câu bị động năm lớp 9, thì khi ôn IELTS, cô không phải học lại quy tắc. Cô chỉ cần luyện thêm một kỹ năng mới: tự viết câu bị động đúng trong bài Task 1 mô tả quy trình.
The raw materials are delivered to the factory, where they are sorted and cleaned before being processed.
Câu này dùng đúng những gì cô học năm lớp 9, cộng thêm một mệnh đề quan hệ và một cụm "before being processed". Khi lên SAT, cùng quy tắc ấy xuất hiện dưới dạng câu hỏi về dạng động từ. Học một lần, dùng ba lần.
Lợi ích 2: tiến bộ cộng dồn thay vì bắt đầu lại
Người ôn theo từng kỳ thi riêng lẻ thường gặp một chu kỳ: ôn căng cho kỳ này, thi xong bỏ hẳn, vài tháng sau quên, rồi ôn lại cho kỳ sau. Mỗi chu kỳ bắt đầu gần như từ số không.
Người có nền chung thì khác. Sau kỳ thi thứ nhất, họ vẫn giữ nhịp ôn ngắn. Khi bước vào kỳ thứ hai, nền đã có sẵn, và phần lớn thời gian dành cho lớp mới. Tiến bộ cộng dồn, không reset.
Lợi ích 3: nhìn rõ đâu là lớp riêng cần thêm
Khi có nền chung vững, bạn dễ thấy mỗi kỳ thi đòi thêm gì:
- Vào 10 và THPT: kỹ năng viết lại câu, tìm lỗi sai, nhận ra ngữ pháp trong đoạn văn. Xem bài chủ đề ngữ pháp nào ra thi nhiều nhất.
- IELTS: tự tạo câu đa dạng và đúng khi viết, giữ ngữ pháp ổn khi nói.
- SAT: quy tắc dấu câu chặt, nhận ra chủ ngữ thật trong câu dài.
Lớp riêng thường mỏng. Nó chỉ dày khi nền chung còn hổng, vì khi đó bạn vừa phải học quy tắc vừa phải học hình thức.
Nền chung trông thế nào khi đạt
Một học sinh có nền chung vững thường làm được những việc sau mà không cần tra cứu:
- Chọn đúng thì trong câu có mốc thời gian rõ, kể cả thì hoàn thành.
- Chuyển câu chủ động sang bị động ở mọi thì và với động từ khuyết thiếu.
- Nối hai câu bằng mệnh đề quan hệ, biết khi nào có dấu phẩy.
- Viết câu điều kiện loại 1, 2, 3 và giải thích khác biệt nghĩa.
- Tìm chủ ngữ thật trong câu có cụm xen giữa.
- Nhận ra câu cụt và câu nối bằng dấu phẩy sai.
Nếu bạn làm được sáu việc này, bạn có nền đủ để bước vào bất kỳ kỳ thi nào trong bốn kỳ trên và chỉ cần thêm lớp riêng.
Đường đi: xây nền theo level, thêm lớp theo kỳ
Cách tổ chức hiệu quả là tách hai trục. Trục thứ nhất là nền, học theo thứ tự level từ dễ tới khó, không phụ thuộc kỳ thi. Trục thứ hai là lớp riêng, chỉ bật lên khi kỳ thi tới gần.
Với trục nền, một chương trình có thứ tự rõ sẽ tiết kiệm công tìm tài liệu. NEMO GRAMMAR chia ngữ pháp thành 5 level từ A1 tới C1, mỗi level 6 mảng, mỗi mảng 3 tới 5 bài, và người học tự chọn level để bắt đầu. Bạn có thể đọc thêm cách học một bài ngữ pháp để thấy một bài được dựng thế nào.
Bài mỗi kỳ thi cần ngữ pháp ở level nào giúp bạn đối chiếu level với từng kỳ.
Một chuyên đề, ba cách kỳ thi hỏi
Để thấy rõ lợi ích, hãy theo một chuyên đề duy nhất qua ba kỳ thi. Lấy mệnh đề quan hệ.
Trong đề kiểu vào 10, nó thường là câu nối hai câu đơn:
The girl is my cousin. She won the singing contest. → The girl who won the singing contest is my cousin.
Trong IELTS Writing Task 2, bạn tự đặt nó vào lập luận của mình:
Governments should support small farms, which often protect local biodiversity better than large industrial ones.
Trong SAT, nó xuất hiện qua dấu câu: mệnh đề không xác định phải được bao bởi hai dấu phẩy, và bài hỏi bạn có nhận ra dấu phẩy thứ hai bị thiếu hay không.
The observatory, which was built in 1890 ______ still used by students today. A. 1890 is B. 1890, is C. 1890; is D. 1890, and is
Đáp án B. Cùng một hiểu biết (mệnh đề quan hệ bổ sung thông tin, bỏ đi câu vẫn đứng được) giải được cả ba câu. Người học ba lần cho ba kỳ thi sẽ học ba "mẹo" khác nhau; người có nền chỉ học một lần và nhận ra nó dưới ba dạng.
Giới hạn của cách làm này
Nền chung không thay thế được việc làm quen hình thức đề. Một người vững ngữ pháp nhưng chưa từng làm câu dấu câu SAT vẫn sẽ chậm và lúng túng ở vài đề đầu. Một người làm trắc nghiệm rất tốt vẫn có thể viết IELTS nhiều lỗi nếu chưa luyện tự tạo câu. Lớp riêng mỏng, nhưng không thể bỏ.
Nền chung cũng cần được giữ. Nếu bạn nghỉ hẳn sáu tháng giữa hai kỳ thi, một phần nền sẽ trôi đi. Mười lăm phút ôn mỗi ngày, vài ngày mỗi tuần, là đủ giữ.
Giữ nền giữa hai kỳ thi
Khoảng trống giữa hai kỳ thi là lúc nền dễ trôi nhất. Một cách giữ nhẹ nhàng: mỗi tuần ba buổi, mỗi buổi mười lăm phút, làm lại vài câu của các chuyên đề đã học, xoay vòng. Không cần đề, không cần bấm giờ.
Câu trả lời cho Thảo
Thảo không cần ba chồng tài liệu. Cô cần một nền ngữ pháp có thứ tự và một thói quen giữ nó, cộng với vài tuần luyện hình thức mỗi khi một kỳ thi tới gần. Chồng tài liệu đáng giữ nhất là chồng giúp cô xây nền; hai chồng còn lại chỉ dùng tới khi kỳ thi tương ứng còn vài tháng.
