Chuyên đề ngữ pháp hay ra thi: năm nhóm cần nắm trước

Một học sinh lớp 12 gửi cho cô giáo danh sách ngữ pháp mình định ôn trong học kỳ: ba mươi mốt mục, từ "a/an/the" tới "đảo ngữ với Not until". Cô giáo đọc xong hỏi lại một câu: "Nếu chỉ được chọn năm mục, em chọn mục nào?" Bạn ấy không trả lời được.

Đó là nhu cầu thật của người ôn thi: không phải thêm một danh sách dài, mà là biết đâu là trọng tâm. Biết trọng tâm giúp bạn chia thời gian, chọn tài liệu, và quan trọng nhất là biết khi nào mình đã đủ để yên tâm.

Bài này nói về năm nhóm chuyên đề xuất hiện ổn định trong các kỳ thi tiếng Anh phổ biến ở Việt Nam, vì sao chúng là trọng tâm, và cách tự kiểm xem bạn đã đủ ở từng nhóm chưa. Tỉ lệ cụ thể mỗi năm có thể khác, nên hãy đối chiếu với đề minh hoạ chính thức của kỳ thi bạn tham gia.

Vì sao có trọng tâm

Ngữ pháp tiếng Anh có hàng trăm điểm, nhưng không phải điểm nào cũng quan trọng như nhau. Có ba lý do khiến một chuyên đề thành trọng tâm:

1. Nó xuất hiện trong gần như mọi câu văn. Thì của động từ có mặt ở mọi câu. Không thể viết hay đọc mà không chạm tới nó.
2. Nó có quy tắc rõ để hỏi. Người ra đề cần câu hỏi có một đáp án duy nhất. Câu bị động, câu tường thuật có quy tắc chuyển đổi rõ ràng, rất tiện để ra đề.
3. Nó phân biệt được người học vững và người học lơ mơ. Câu điều kiện loại 3 hay mệnh đề quan hệ có dấu phẩy là chỗ người học lơ mơ hay sai.

Năm nhóm dưới đây thoả cả ba lý do.

Nhóm 1: các thì

Đây là nhóm rộng nhất. Nhưng "các thì" không có nghĩa là mười hai thì ngang nhau. Trong đề thi, phần lớn câu hỏi xoay quanh hiện tại đơn, hiện tại tiếp diễn, hiện tại hoàn thành, quá khứ đơn, quá khứ tiếp diễn, quá khứ hoàn thành và tương lai với "will", "be going to". Các thì như tương lai hoàn thành tiếp diễn hiếm gặp hơn nhiều.

Tự kiểm: bạn có phân biệt được hiện tại hoàn thành và quá khứ đơn chỉ dựa vào mốc thời gian không?

I ______ my keys. Can you help me look for them? A. lost B. have lost C. was losing D. had lost

Hành động mất chìa khoá có kết quả ở hiện tại (bây giờ vẫn chưa tìm thấy), nên hiện tại hoàn thành. Đáp án B. Nếu bạn chọn A và thấy nó "cũng được", nhóm này chưa đủ vững.

Nhóm 2: câu bị động

Câu bị động xuất hiện ở dạng chọn đáp án, viết lại câu, và trong bài đọc học thuật. Phần hay gây khó là bị động với động từ khuyết thiếu, bị động ở thì hoàn thành, và cấu trúc "It is said that... / He is said to...".

Tự kiểm: bạn có chuyển câu sau sang bị động trong mười giây không?

They have just published the results of the survey. → The results of the survey have just been published.

Nếu bạn phải dừng lại nghĩ "have been" hay "has been", hãy luyện thêm hoà hợp giữa chủ ngữ mới và trợ động từ.

Nhóm 3: mệnh đề quan hệ

Who, which, that, whose, where, when, và câu hỏi lớn nhất: khi nào có dấu phẩy, khi nào dùng được "that". Nhóm này xuất hiện ở cả đề trắc nghiệm lẫn bài viết, và là một trong những cách dễ nhất để tăng độ đa dạng câu trong IELTS. Xem thêm mệnh đề quan hệ.

Tự kiểm:

My uncle, ______ lives in Da Nang, is a fisherman. A. that B. who C. whom D. whose

Có dấu phẩy, nên không dùng "that". Chỗ trống làm chủ ngữ, nên "who". Đáp án B.

Nhóm 4: câu điều kiện

Loại 0, 1, 2, 3 và dạng hỗn hợp. Trong đề kiểu trắc nghiệm, câu điều kiện thường hỏi dạng động từ ở một vế. Trong dạng viết lại câu, nó hay đi với "unless" hoặc đảo ngữ "Had I known...".

Tự kiểm: bạn có viết lại câu sau mà nghĩa không đổi không?

I didn't know about the meeting, so I didn't attend it. → If I had known about the meeting, I would have attended it.

Câu gốc nói về quá khứ và điều thật là "không biết". Câu điều kiện loại 3 diễn tả điều ngược với thực tế trong quá khứ.

Nhóm 5: câu tường thuật

Câu kể, câu hỏi, câu mệnh lệnh chuyển sang lời gián tiếp. Nhóm này đòi làm nhiều thao tác cùng lúc: đổi đại từ, lùi thì, đổi trạng từ, đổi trật tự câu hỏi. Chính vì nhiều thao tác nên nó hay mất điểm dù quy tắc từng phần đều đơn giản. Bài mất điểm ngữ pháp thi vào 10 vì bẫy quen thuộc có ví dụ cụ thể về các bẫy của nhóm này.

Tự kiểm:

"Don't touch the painting," the guard said to us. → The guard told us not to touch the painting.

Những chuyên đề nằm ngoài năm nhóm

Không có nghĩa là các chuyên đề khác không ra. So sánh, liên từ, danh động từ và động từ nguyên mẫu, mạo từ, câu hỏi đuôi, đảo ngữ đều có thể xuất hiện, tuỳ kỳ thi. Với SAT, dấu câu và hoà hợp chủ ngữ động từ còn quan trọng hơn cả câu tường thuật. Với IELTS, mạo từ và số nhiều gây mất điểm Accuracy nhiều hơn bạn nghĩ.

Cách dùng năm nhóm trọng tâm là: vững năm nhóm này trước, rồi mới mở rộng theo đặc điểm kỳ thi của bạn. Đừng làm ngược lại.

Năm nhóm này nối với nhau thế nào

Một lý do nữa khiến năm nhóm nên được ôn cùng nhau: chúng dựa vào nhau. Câu bị động đòi bạn chia "be" đúng thì, nên nếu nhóm thì còn lỏng, bị động sẽ lỏng theo. Câu tường thuật đòi lùi thì, nên nó cũng đứng trên nhóm thì. Câu điều kiện loại 3 dùng quá khứ hoàn thành, lại là nhóm thì.

Nghĩa là thứ tự ôn hợp lý là: các thì trước, rồi bị động và tường thuật, rồi điều kiện, còn mệnh đề quan hệ có thể ôn song song vì nó ít phụ thuộc vào thì. Nếu bạn sai nhiều ở bị động mà chưa kiểm nhóm thì, rất có thể lỗi gốc nằm ở nhóm thì.

Tự kiểm mình đã đủ chưa

Với mỗi nhóm, một cách tự kiểm đơn giản: làm hai mươi câu trộn các dạng của nhóm đó, không tra cứu. Nếu đúng từ mười bảy câu trở lên và nói được lý do cho mỗi câu đúng, nhóm đó tạm đủ. Nếu đúng dưới mười bốn câu, nhóm đó cần học lại từ quy tắc.

Con số mười bảy trên hai mươi không phải chuẩn chính thức nào. Nó chỉ là một mốc thực tế: đủ cao để thấy bạn nắm quy tắc, đủ thấp để chừa chỗ cho một vài câu khó.

Khi học lại, một bài có cấu trúc đầy đủ giúp tiết kiệm thời gian. NEMO GRAMMAR có mỗi bài gồm quy tắc, 3 ví dụ, 3 lỗi hay gặp và 5 bài luyện từ mức 1 tới mức 5, giải thích bằng tiếng Việt. Muốn biết từng nhóm nằm ở level nào, xem năm level ngữ pháp từ A1 tới C1.

Câu trả lời cho câu hỏi của cô giáo

Nếu chỉ được chọn năm mục, hãy chọn năm nhóm ở trên. Ba mươi mốt mục trong danh sách của bạn học sinh kia không sai, nhưng khi thời gian có hạn, năm nhóm này là chỗ mỗi giờ học cho nhiều điểm nhất. Sau khi chúng đã vững, hãy dùng bài checklist ngữ pháp trước ngày thi để soát phần còn lại.