Ngữ pháp thi vào lớp 10: những bẫy quen mà vẫn mất điểm

Lan nộp bài thi thử vào 10 và tin mình được ít nhất 9 điểm. Kết quả là 7,6. Khi xem lại, cô thấy các câu sai không có câu nào khó. Một câu chia thì hiện tại hoàn thành, một câu bị động có động từ khuyết thiếu, hai câu tường thuật quên lùi thì. Toàn những thứ cô đã học từ lớp 8.

Cảm giác ấy rất khó chịu: không phải "mình không biết", mà là "mình biết mà vẫn sai". Và vì biết rồi, nên học sinh thường không ôn lại phần đó, cứ làm thêm đề và hy vọng lần sau cẩn thận hơn. Lần sau vẫn sai đúng chỗ ấy.

Bài này mổ từng bẫy quen thuộc trong phần ngữ pháp của đề vào 10: nó trông thế nào, vì sao bạn rơi vào, và gỡ nó theo từng lớp. Cấu trúc đề mỗi tỉnh mỗi khác, nên hãy đối chiếu với đề minh hoạ chính thức của sở giáo dục nơi bạn thi.

Vì sao câu dễ lại là câu mất điểm nhiều nhất

Có ba cơ chế khiến câu quen mắt thành câu sai.

Thứ nhất, đọc nửa câu. Khi thấy một câu có vẻ quen, mắt bạn nhảy thẳng tới chỗ trống và chọn theo phản xạ. Manh mối quyết định thường nằm ở cuối câu: "since 2020", "by next week", "yesterday". Bỏ qua nó là chọn sai thì.

Thứ hai, thuộc công thức nhưng không kiểm điều kiện. Bạn thuộc "bị động = be + V3", nhưng không kiểm "be" phải ở thì nào, hay trước đó có "can", "must" hay không.

Thứ ba, đáp án nhiễu được viết để giống phản xạ. Người ra đề biết học sinh hay nhầm gì. Đáp án sai thường là đáp án bạn sẽ chọn nếu làm vội.

Nhìn bảng trên, chỉ 2 trong 14 câu sai là do chưa biết quy tắc. Phần còn lại là bẫy trong thao tác. Đó là tin tốt: bẫy thao tác sửa được nhanh hơn lỗ hổng kiến thức.

Bẫy 1: chia thì theo cảm giác

Câu dạng đề tự soạn:

My grandmother ______ in this village since she got married. A. lives B. lived C. has lived D. is living

Nhiều bạn chọn A vì "bà vẫn đang sống ở đây". Ý đó đúng, nhưng "since" kéo câu về hiện tại hoàn thành: hành động bắt đầu trong quá khứ và kéo dài tới giờ. Đáp án C.

Một câu khác:

By the time we arrived at the cinema, the film ______. A. started B. has started C. had started D. starts

"By the time" cộng với một mệnh đề quá khứ báo hiệu hành động còn lại xảy ra trước đó, nên cần quá khứ hoàn thành. Đáp án C.

Cách gỡ: trước khi nhìn bốn đáp án, gạch chân mọi từ chỉ thời gian trong câu. Chỉ sau khi xác định được mốc thời gian mới đọc lựa chọn. Thao tác này tốn ba giây mỗi câu nhưng cắt được phần lớn lỗi loại này.

Bẫy 2: câu bị động có lớp thứ hai

Học sinh làm câu bị động đơn giản rất tốt. Bẫy nằm ở câu bị động có thêm một lớp:

The old bridge must ______ before the rainy season. A. repair B. be repaired C. repaired D. being repaired

Sau "must" là động từ nguyên mẫu, và cây cầu không tự sửa, nên cần "be repaired". Đáp án B.

Dạng viết lại câu cũng hay đặt bẫy:

People say that the festival attracts thousands of tourists. → The festival ______

Câu đúng: "The festival is said to attract thousands of tourists." Nhiều bạn viết "is said to attracts" hoặc "is said attracting". Cả hai lỗi đều đến từ việc không nhớ sau "to" luôn là động từ nguyên mẫu.

Cách gỡ: với mỗi câu bị động, tự hỏi hai câu theo thứ tự. Một: trước "be" có gì (thì nào, động từ khuyết thiếu nào)? Hai: sau "be" là V3. Làm đúng thứ tự thì không trượt.

Bẫy 3: câu tường thuật lùi thì nửa vời

"I will call you tomorrow," Nam said to me. → Nam told me that he ______ me the next day.

Đáp án đúng là "would call". Lỗi hay gặp là viết "will call" (quên lùi thì) hoặc lùi thì nhưng giữ nguyên "tomorrow". Người chấm trừ điểm cả câu nếu một phần sai.

Câu hỏi tường thuật còn bẫy hơn:

"Where do you live?" the teacher asked. → The teacher asked me where ______.

Đáp án đúng là "I lived". Bạn phải làm ba việc cùng lúc: đổi đại từ, lùi thì, và đưa câu về trật tự câu kể (chủ ngữ đứng trước động từ). Nhiều bạn viết "where did I live", giữ nguyên trật tự câu hỏi.

Cách gỡ: tách câu tường thuật thành một danh sách kiểm bốn mục: đại từ, thì, trạng từ thời gian và nơi chốn, trật tự từ. Viết xong, dò lại từng mục.

Cái giá của việc để yên

Nếu chỉ mất vài câu, sao phải lo? Vì trong kỳ thi vào 10, nhất là ở trường có tỉ lệ chọi cao, khoảng cách giữa đỗ và trượt thường là vài phần điểm. Mỗi câu ngữ pháp sai vì bẫy là điểm bạn đã có trong tay rồi đánh rơi.

Có một cái giá khác ít người để ý: nếu cứ để bẫy tồn tại, bạn mang nó lên lớp 10, lên đề THPT, và lên bài viết IELTS sau này. Lỗi lùi thì trong câu tường thuật vẫn xuất hiện nguyên vẹn trong bài luận của học sinh lớp 12.

Gỡ từng lớp trong ba tuần

Tuần 1: tìm bẫy của riêng mình. Lấy ba đề thử gần nhất, liệt kê mọi câu ngữ pháp sai, ghi lý do thật: bỏ sót manh mối, sai dạng động từ, quên một bước, hay chưa biết quy tắc.

Tuần 2: học lại đúng điểm. Với mỗi loại lỗi, ôn lại quy tắc gốc kèm vài ví dụ. Nếu cần một bài có sẵn quy tắc, ví dụ, lỗi hay gặp và bài luyện, NEMO GRAMMAR có các bài theo level; phần thì và bị động nằm ở các level giữa, phần giải thích viết bằng tiếng Việt. Xem thêm cách chọn trọng tâm trong bài chủ đề ngữ pháp nào ra thi nhiều nhất.

Tuần 3: luyện với thao tác mới. Làm câu theo chuyên đề, mỗi câu phải thực hiện thao tác kiểm (gạch chân mốc thời gian, hỏi hai câu với bị động, dò bốn mục với tường thuật). Ban đầu sẽ chậm. Sau khoảng vài chục câu, thao tác thành phản xạ.

Dấu hiệu bạn đã gỡ được bẫy

Bạn không cần đạt điểm tuyệt đối để biết mình đã tiến bộ. Có ba dấu hiệu rõ:

• Khi xem lại đề, bạn chỉ ra được manh mối quyết định của từng câu ngữ pháp.
• Số câu sai vì "bất cẩn" giảm dần qua ba đề liên tiếp.
• Bạn làm câu viết lại câu mà không phải đọc lại công thức.

Nếu sau ba tuần một loại bẫy vẫn còn, đó thường là dấu hiệu quy tắc gốc chưa vững, không phải thiếu cẩn thận. Khi ấy hãy lùi về học lại phần đó từ đầu, đừng cố làm thêm đề. Bài luyện ngữ pháp thi theo mức từ dễ tới khó chỉ cách xếp bài luyện để quy tắc thành phản xạ.

Ghi nhớ cho tuần này

Mở ba đề gần nhất. Đếm câu ngữ pháp sai và gán mỗi câu một lý do. Nếu phần lớn là bẫy thao tác, bạn đang ở vị trí tốt: chỉ cần một thói quen kiểm mới, không cần học lại cả quyển sách. Ai muốn nhìn toàn cảnh chương trình có thể xem chương trình ngữ pháp dành cho ai.