Trình độ ngữ pháp cần cho IELTS và các kỳ thi khác

"Em muốn IELTS 6.5 thì phải học ngữ pháp tới đâu ạ?" Đây là một trong những câu hỏi hay gặp nhất của người mới ôn thi. Câu trả lời thường nghe thấy là "càng nhiều càng tốt", và đó là câu trả lời vô dụng. Nó khiến người học vừa ôm quá nhiều, vừa không biết mình đã đủ hay chưa.

Nhu cầu thật ở đây là một tấm bản đồ: kỳ thi của tôi tương ứng với mức ngữ pháp nào trên khung A1 tới C1, để tôi biết điểm dừng hợp lý. Bài này đưa ra tấm bản đồ ấy ở dạng ước lượng, kèm cách tự kiểm mình đang đứng đâu.

Lưu ý quan trọng: không kỳ thi nào công bố "cần ngữ pháp level B1". Các đối chiếu dưới đây là cách nhìn thực tế dựa trên nội dung đề và mô tả tiêu chí, không phải quy định chính thức. Mục tiêu điểm cụ thể và cách quy đổi band sang khung CEFR luôn nên kiểm lại trên trang chính thức của từng kỳ thi.

Khung A1 tới C1 nói gì về ngữ pháp

Khung CEFR mô tả khả năng dùng ngôn ngữ, không phải danh sách ngữ pháp. Nhưng các giáo trình phổ biến đều xếp ngữ pháp theo khung này, và cách xếp khá thống nhất:

• A1 (Starter): động từ "be", hiện tại đơn, danh từ số ít số nhiều, a/an/the cơ bản, đại từ.
• A2 (Elementary): quá khứ đơn, tương lai, so sánh hơn và nhất, động từ khuyết thiếu cơ bản, lượng từ.
• B1 (Intermediate): hiện tại hoàn thành, quá khứ tiếp diễn, bị động cơ bản, câu điều kiện loại 1 và 2, mệnh đề quan hệ xác định, câu tường thuật đơn giản.
• B2 (Upper-intermediate): quá khứ hoàn thành, bị động nâng cao, điều kiện loại 3 và hỗn hợp, mệnh đề quan hệ không xác định, mệnh đề phân từ, động từ khuyết thiếu chỉ suy đoán.
• C1 (Advanced): đảo ngữ, câu chẻ, cấu trúc nhấn mạnh, danh từ hoá, sắc thái của thì và thể.

Thi vào 10: vững A2, đủ phần lớn B1

Phần lớn câu ngữ pháp trong đề vào 10 nằm ở A2 và B1: các thì cơ bản, bị động, câu điều kiện loại 1 và 2, mệnh đề quan hệ, câu tường thuật. Một số trường chuyên hoặc lớp chất lượng cao có đề khó hơn, với câu chạm B2.

Điểm dừng hợp lý: vững toàn bộ A2 và các chủ đề chính của B1. Nếu bạn nhắm trường có đề chuyên, thêm vài chủ đề B2 như điều kiện loại 3 và quá khứ hoàn thành.

Tốt nghiệp THPT: vững B1, mục tiêu cao cần B2

Đề THPT theo chương trình mới đặt ngữ pháp nhiều hơn vào văn bản, nhưng chủ đề chủ yếu vẫn nằm ở B1, với một phần B2 ở các câu phân loại. Học sinh nhắm 8 điểm trở lên thường cần chắc các chủ đề B2.

Điểm dừng hợp lý: B1 vững cho mục tiêu trung bình khá. B2 cho mục tiêu cao.

IELTS: tuỳ band, B1 tới C1

IELTS không hỏi ngữ pháp trực tiếp, nên câu hỏi đúng là "bạn cần dùng được ngữ pháp ở mức nào khi tự viết và tự nói". Một ước lượng thực tế:

Chữ "vững" ở đây quan trọng hơn chữ "level". Người dùng đúng đều các cấu trúc B1 và B2 thường có điểm GRA tốt hơn người biết cả C1 nhưng sai thường xuyên. Bài IELTS Writing kẹt band 6 vì Grammatical Range and Accuracy giải thích vì sao.

SAT: không theo level, theo quy tắc biên tập

SAT khác. Nhóm Standard English Conventions không đo độ phức tạp của cấu trúc bạn dùng, mà đo khả năng áp quy tắc văn viết chuẩn: dấu câu, hoà hợp, dạng động từ, đại từ. Về nội dung, phần lớn quy tắc này nằm ở B1 và B2. Nhưng độ chính xác đòi hỏi thì cao hơn nhiều, vì mỗi câu chỉ có một đáp án đúng.

Điểm dừng hợp lý: vững B2 về cấu trúc câu và mệnh đề, cộng với một lớp quy tắc dấu câu chặt mà các giáo trình CEFR thường không dạy kỹ. Bài dấu câu trong SAT Writing bổ sung phần này.

Tự kiểm bạn đang ở level nào

Không cần bài test dài. Thử ba câu sau cho mỗi level, không tra cứu:

B1:

She ______ in this company for five years. (work)

Đáp án: has worked. Nếu bạn nghĩ tới "works" trước, B1 còn lỏng.

B2:

______ the email earlier, I would have replied on time. (read, dùng đảo ngữ hoặc điều kiện)

Đáp án: Had I read, hoặc If I had read. Nếu bạn phải nghĩ lâu, B2 chưa vững.

C1:

Not until the lights went out ______ how late it was. (we / realise)

Đáp án: did we realise. Nếu bạn viết "we realised", C1 chưa tới, và với phần lớn kỳ thi, điều đó hoàn toàn ổn.

Nếu bạn muốn học theo khung này, NEMO GRAMMAR chia ngữ pháp thành 5 level Starter (A1), Elementary (A2), Intermediate (B1), Upper-intermediate (B2), Advanced (C1), và bạn tự chọn level, mọi level đều mở. Xem thêm năm level ngữ pháp từ A1 tới C1.

Ba người học, ba điểm dừng khác nhau

Để bảng trên bớt trừu tượng, hình dung ba người học (nhân vật minh hoạ).

An, lớp 9, thi vào một trường THPT công lập thường. An làm được câu B1 về hiện tại hoàn thành nhưng còn sai khi câu có "for" và "since" đứng xa động từ. An không cần B2. Việc của An là vững hẳn B1: các thì hoàn thành, bị động, điều kiện loại 1 và 2, tường thuật câu kể. Học điều kiện loại 3 lúc này có thể để sau kỳ thi.

Bình, lớp 12, mục tiêu 8,5 điểm tiếng Anh tốt nghiệp. Bình đã vững B1. Các câu Bình còn sai là câu phân loại: quá khứ hoàn thành trong đoạn văn, mệnh đề phân từ rút gọn, bị động dạng "is said to have been". Đó chính là vùng B2. Điểm dừng hợp lý của Bình là hết B2, không cần đảo ngữ hiếm.

Chi, sinh viên, mục tiêu IELTS 7.0. Chi biết khá nhiều cấu trúc C1 nhưng bài viết vẫn sai mạo từ và hoà hợp, hai thứ ở A2 và B1. Điểm dừng của Chi không nằm ở phía trên, mà ở phía dưới: quay về làm sạch A2 và B1 trong bài viết, rồi mới dùng C1 cho có chủ đích.

Ba người, ba câu trả lời khác nhau cho cùng một câu hỏi "cần học tới đâu". Điểm chung là không ai trong số họ cần "càng nhiều càng tốt".

Học quá mức cần có hại không

Không hại, nhưng có giá. Thời gian dành cho C1 khi bạn còn sai B1 là thời gian lấy đi từ việc sửa những lỗi đang làm mất điểm thật. Với người ôn thi, thứ tự quan trọng hơn độ cao: vững mức thấp trước, lên mức cao sau.

Điểm dừng của bạn

Viết ra kỳ thi bạn sắp thi và điểm mục tiêu. Tra bảng trên để thấy level ước lượng. Rồi làm ba câu tự kiểm của level ấy và level ngay dưới. Nếu level dưới chưa chắc, đó là chỗ bắt đầu, dù mục tiêu của bạn cao tới đâu.