Cách tự kiểm tra ngữ pháp bài viết: quy trình soát 5 phút

Còn năm phút trước khi hết giờ. Bài luận đã xong. Bạn đọc lại từ đầu tới cuối một lượt, thấy ổn, nộp. Hai ngày sau bài trả về với bảy chỗ khoanh đỏ, và năm trong bảy chỗ là những thứ bạn biết rõ: một chữ "s" thiếu, một "the" sót, một dấu phẩy nối hai câu. Bạn đã đọc lại. Tại sao không thấy?

Vì đọc lại để "xem có gì sai không" là cách soát kém hiệu quả nhất. Khi đọc bài của chính mình, não biết trước mình định nói gì, nên nó đọc ý chứ không đọc chữ. Mắt trượt qua đúng những chỗ nó đã trượt lúc viết.

Bài này đưa ra một cách khác: soát theo lượt, mỗi lượt tìm đúng một loại lỗi, theo một thứ tự cố định. Tổng cộng khoảng năm phút cho một bài 250 từ. Đây là thao tác cuối bài, khác với việc lập sổ lỗi để biết mình hay sai gì.

Vì sao soát theo lượt hiệu quả hơn

Khi bạn đọc để tìm "mọi lỗi", não phải giữ cùng lúc hàng chục quy tắc. Nó không làm được, nên nó bỏ cuộc và chuyển sang đọc ý. Khi bạn đọc để tìm chỉ một thứ, ví dụ động từ, não có một nhiệm vụ rõ ràng. Mắt dừng ở đúng chỗ cần dừng.

Người làm biên tập chuyên nghiệp cũng soát theo cách này: một lượt cho chính tả, một lượt cho số liệu, một lượt cho tên riêng. Họ không tin vào một lần đọc "tổng quát".

Bốn lượt, theo thứ tự

Thứ tự này không ngẫu nhiên. Động từ đứng đầu vì lỗi động từ (thì, hòa hợp) thường ảnh hưởng tới nghĩa nhiều nhất. Dấu câu đứng cuối vì khi soát nó, bạn cần nhìn cả câu, và lúc đó các từ bên trong đã sạch.

Lượt 1: Động từ (khoảng 2 phút)

Đọc lướt, chỉ dừng ở động từ đã chia. Với mỗi động từ, hỏi hai câu:

1. Chủ ngữ thật của nó là gì, số ít hay nhiều?
2. Thì này có khớp với mốc thời gian của câu và của đoạn không?

Ví dụ:

• The benefits of exercise is obvious. Chủ ngữ thật "benefits", số nhiều. Sửa: are.
• Last year, my town has built a new park. "Last year" là mốc quá khứ đã xong. Sửa: built.

Mẹo tìm chủ ngữ thật có trong bài sửa lỗi hòa hợp chủ ngữ và động từ.

Lượt 2: Mạo từ (khoảng 1 phút)

Đọc lướt, chỉ dừng ở danh từ. Với mỗi danh từ đếm được số ít, hỏi: có từ nào đứng trước chưa? Nếu có "the", hỏi: người đọc đã biết cái nào chưa?

• It is most popular sport in Vietnam. Thiếu "the" trước so sánh nhất. Sửa: the most popular sport.
• My sister wants to be teacher. Danh từ đếm được số ít đứng một mình. Sửa: a teacher.

Lượt 3: Số nhiều (khoảng 1 phút)

Đọc lướt, chỉ dừng ở từ chỉ lượng: many, several, a few, few, both, one of the, some, a number of, these, those và số đếm. Kiểm danh từ theo sau có "s" không.

• There are several reason for this. Sửa: reasons.
• Both parent work full time. Sửa: parents.

Đồng thời kiểm các danh từ không đếm được không bị thêm "s": informations, advices, equipments, researches đều sai.

Lượt 4: Dấu câu và ranh giới câu (khoảng 1 phút)

Đọc lướt, chỉ dừng ở dấu phẩy. Với mỗi dấu phẩy, hỏi: hai bên có phải là hai câu hoàn chỉnh không? Nếu có, đó là lỗi nối câu bằng dấu phẩy.

• Many people work from home now, this saves time. Sửa: Many people work from home now. This saves time. hoặc ..., which saves time.

Đồng thời kiểm "however" không bị dùng như "but" giữa hai câu. Cách xử lý chi tiết có trong bài câu dài nối bằng dấu phẩy.

Soát thử một đoạn

Đoạn gốc:

In my opinion, the government should invest more in public transport. Firstly, bus system in many cities are old and crowded, people prefer to use motorbike. Secondly, there are many evidence that public transport reduce pollution. However building new metro lines cost a lot of money.

Lượt 1, động từ: "bus system... are" sửa thành "is" (chủ ngữ "system"). "public transport reduce" sửa thành "reduces". "building... cost" sửa thành "costs" (V-ing làm chủ ngữ).

Lượt 2, mạo từ: "bus system" thêm "the" (hệ thống cụ thể ở các thành phố ấy). "motorbike" nói chung nên đổi số nhiều "motorbikes".

Lượt 3, số nhiều: "many evidence" sai vì "evidence" không đếm được. Sửa: "a lot of evidence" hoặc "much evidence"; đồng thời "there are" phải thành "there is".

Lượt 4, dấu câu: "...old and crowded, people prefer..." là hai câu nối bằng phẩy, sửa thành "..., so people prefer...". "However building" thiếu dấu phẩy sau "However".

Bản sau khi soát:

In my opinion, the government should invest more in public transport. Firstly, the bus system in many cities is old and crowded, so people prefer to use motorbikes. Secondly, there is a lot of evidence that public transport reduces pollution. However, building new metro lines costs a lot of money.

Chín chỗ sửa trong bốn câu, tất cả tìm được trong bốn lượt mà không cần đọc lại "tổng quát" lần nào.

Điều chỉnh theo sổ lỗi của bạn

Thứ tự trên hợp với phần lớn người Việt, nhưng không phải ai cũng giống nhau. Nếu sổ lỗi cho thấy bạn hay sai giới từ hoặc từ loại nhiều hơn mạo từ, hãy đổi lượt 2 thành lượt của bạn. Quy tắc quan trọng là: mỗi lượt chỉ tìm một thứ, và các lượt nhắm vào những lỗi bạn thật sự hay mắc. Cách tìm ra những lỗi đó có trong bài lập sổ lỗi ngữ pháp của riêng mình.

Giới hạn của quy trình

Năm phút soát không sửa được nền ngữ pháp yếu. Nếu mỗi lượt bạn tìm ra quá nhiều lỗi, đến mức năm phút không đủ, đó là tín hiệu cần học lại quy tắc gốc chứ không phải soát kỹ hơn. Soát là để bắt những lỗi lọt qua lúc vội, không phải để thay việc học.

Quy trình này cũng không bắt được lỗi về ý, bố cục hay từ vựng không tự nhiên. Đó là việc của một lượt đọc khác, và nên làm trước khi soát ngữ pháp, vì sửa ý có thể sinh ra câu mới cần soát lại.

Soát trong phòng thi: rút còn ba phút

Trong một bài thi viết có giới hạn thời gian, như IELTS Writing Task 2 bốn mươi phút, năm phút soát có thể là quá nhiều. Khi đó, rút gọn theo hai nguyên tắc.

Chỉ giữ hai lượt đầu tiên của bạn. Nhìn vào sổ lỗi, chọn hai nhóm bạn hay sai nhất. Với phần lớn người Việt, đó là động từ và mạo từ. Bỏ các lượt còn lại.

Soát câu chủ đề và câu kết trước. Người chấm đọc câu đầu mỗi đoạn kỹ hơn. Một lỗi ở câu chủ đề để lại ấn tượng rõ hơn một lỗi giữa đoạn. Nếu chỉ còn một phút, soát bốn câu chủ đề và câu kết bài.

Một mẹo nữa: khi viết trên giấy, để cách dòng. Chỗ trống giữa các dòng cho bạn sửa gọn gàng, thêm "the" hay chữ "s" mà không phải gạch xóa lem nhem. Bài viết sạch sẽ không cho điểm, nhưng bài viết khó đọc thì làm người chấm mất thêm công giải mã.

Luyện soát ba phút ngay từ các bài tập ở nhà, bấm giờ thật. Tới ngày thi, thao tác này sẽ không còn tốn suy nghĩ.

Áp dụng ngay

In bốn câu hỏi ra một mẩu giấy nhỏ:

1. Động từ: chủ ngữ thật là gì? Thì có khớp không?
2. Danh từ số ít đếm được: có từ đứng trước chưa?
3. Sau từ chỉ lượng: danh từ có "s" chưa?
4. Dấu phẩy: hai bên có phải hai câu hoàn chỉnh không?

Dùng nó cho năm bài viết tiếp theo. Tới bài thứ năm, bạn sẽ không cần mẩu giấy nữa. Nếu bạn muốn có bộ danh sách soát đầy đủ hơn cho mọi loại bài, xem checklist 12 lỗi ngữ pháp. Còn nếu muốn học lại tận gốc một trong bốn nhóm, chương trình ngữ pháp NEMO GRAMMAR chia bài theo năm level để bạn vào đúng chỗ cần.