Cách sửa lỗi ngữ pháp khi viết tiếng Anh: từ gọi tên lỗi tới sửa gốc

Linh học lớp 11, mỗi tuần nộp một bài luận tiếng Anh khoảng 250 từ. Bài nào trả về cũng có chừng mười chỗ khoanh đỏ. Linh đọc từng chỗ, gật đầu, sửa lại trong vở rồi cất đi. Tuần sau bài mới lại có mười chỗ khoanh, và nếu đặt hai bài cạnh nhau, bảy trong mười chỗ là cùng một kiểu: thiếu "s" ở động từ, thiếu "the", một câu dài nối bằng dấu phẩy.

Cảnh này quen với rất nhiều người viết tiếng Anh, không chỉ học sinh. Người đi làm gửi email, thí sinh IELTS luyện Task 2, sinh viên viết báo cáo đều từng thấy lỗi của mình quay lại như một vị khách không mời. Vấn đề không nằm ở chỗ bạn thiếu cố gắng. Vấn đề là việc "sửa lỗi" đang bị làm như một hành động đơn lẻ, trong khi thực chất nó là một công việc có nhiều chặng.

Bài này vẽ toàn bộ công việc đó thành năm chặng, chỉ ra chỗ người ta hay kẹt ở mỗi chặng và cách đi qua. Các bài khác trong nhóm đi sâu vào từng chặng; bài này là tấm bản đồ.

Vì sao sửa từng câu không làm lỗi biến mất

Khi giáo viên khoanh "He go to school" và viết "goes" bên cạnh, bạn nhận được một đáp án cho một câu. Nhưng bộ não không lưu đáp án đó như một quy tắc. Nó lưu như một sự kiện: "hôm ấy mình sai câu này". Lần sau gặp "My brother work in a bank", một câu khác hẳn về từ vựng, bạn không nhận ra đó là cùng một lỗi.

Nói cách khác, sửa câu là sửa triệu chứng. Muốn hết lỗi thì phải tìm ra cái khuôn sinh ra lỗi, và cái khuôn ấy thường chỉ có vài loại. Ở người Việt, ba bốn loại lỗi thường chiếm quá nửa số chỗ bị khoanh: hòa hợp chủ ngữ và động từ, mạo từ, số nhiều, và ranh giới câu.

Năm chặng của việc hết lỗi lặp lại

Chặng 1: Thu lỗi

Việc đầu tiên là có dữ liệu. Lấy ba tới năm bài viết gần nhất đã được chữa, hoặc nếu không có ai chữa thì nhờ một người giỏi hơn đọc giúp. Chép mỗi lỗi ra thành một dòng: câu sai, câu đúng.

Chỗ hay kẹt: chỉ dùng một bài. Một bài có thể có lỗi ngẫu nhiên do vội. Ba bài trở lên mới cho thấy lỗi nào là thói quen.

Chặng 2: Nhóm lỗi

Đây là chặng quan trọng nhất và cũng là chặng hay bị bỏ qua nhất. Với mỗi lỗi, hỏi: đây là loại gì? Ví dụ:

• "Many student think..." và "one of the reason" cùng là lỗi số nhiều.
• "The number of cars have increased" và "Everyone know" cùng là lỗi hòa hợp chủ ngữ và động từ.
• "I went to library" và "Internet is useful" cùng là lỗi mạo từ.

Đếm xong, bạn thường thấy một bảng lệch hẳn: vài nhóm chiếm phần lớn. Cách ghi và nhóm chi tiết có trong bài về lập sổ lỗi ngữ pháp của riêng mình.

Chỗ hay kẹt: đặt tên lỗi quá chung ("sai ngữ pháp") hoặc quá riêng ("sai chữ goes"). Tên đúng là tên của một quy tắc.

Chặng 3: Học lại đúng bài

Khi đã biết mình hay sai số nhiều, bạn không cần học lại cả cuốn ngữ pháp. Bạn cần đúng một bài: danh từ đếm được và không đếm được, dạng số nhiều. Học lại theo thứ tự ba lớp: quy tắc, ví dụ, và những lỗi hay gặp của quy tắc đó.

Trong NEMO GRAMMAR, mỗi bài được dựng đúng theo ba lớp ấy: phần Rule, ba ví dụ và ba lỗi hay gặp, sau đó là năm bài luyện từ mức 1 tới mức 5, câu nào cũng có giải thích tiếng Việt. Bạn tự chọn level và vào thẳng bài mình cần, không phải làm bài xếp lớp.

Chỗ hay kẹt: học lại toàn bộ chủ đề lớn thay vì đúng chỗ hổng, rồi hết sức giữa chừng.

Chặng 4: Luyện có chủ đích

Làm bài tập trắc nghiệm giúp bạn nhận ra lỗi. Nhưng để không mắc lỗi khi viết, bạn phải luyện ở chính lúc viết. Một cách đơn giản: mỗi ngày viết năm câu về đề tài mình quen, mỗi câu buộc phải chứa cấu trúc mình hay sai.

Ví dụ nếu bạn hay sai "the number of" và "a number of", hãy viết:

• The number of students who cycle to school has fallen.
• A number of parents have complained about traffic.

Rồi tự giải thích vì sao câu một dùng "has", câu hai dùng "have". Giải thích thành lời là lúc quy tắc chuyển từ trang sách vào đầu.

Chỗ hay kẹt: luyện câu có sẵn trong sách, không bao giờ luyện câu của mình.

Chặng 5: Tự soát

Chặng cuối là một thao tác trước khi nộp: đọc lại bài chỉ để tìm đúng một hai loại lỗi của mình. Không đọc để "xem có gì sai không", vì mắt sẽ trượt. Đọc để hỏi một câu duy nhất, ví dụ: "động từ này có khớp với chủ ngữ thật không?". Quy trình soát năm phút có trong bài tự soát ngữ pháp trước khi nộp bài.

Một ví dụ đi đủ năm chặng

Quay lại với Linh. Gom bốn bài luận, Linh có 41 lỗi. Nhóm lại thì được:

Ba nhóm đầu chiếm 30 trên 41 lỗi. Linh chọn làm nhóm đầu trong hai tuần. Một đoạn trước khi sửa:

Nowadays, the use of smartphones among teenagers are increasing. Every student in my class have a phone, this make them less focus in lessons.

Sau khi học lại và luyện:

Nowadays, the use of smartphones among teenagers is increasing. Every student in my class has a phone. This makes them less focused in lessons.

Bốn chỗ đổi. Ba chỗ là hòa hợp chủ ngữ và động từ: "the use... is" vì chủ ngữ thật là "use", không phải "teenagers"; "every student has" vì "every" đi với số ít; "this makes". Chỗ thứ tư là dấu phẩy nối hai câu được thay bằng dấu chấm. Chữ "focused" là lỗi thuộc nhóm khác, để dành cho vòng sau.

Điều đáng chú ý: Linh không sửa "mọi thứ". Linh sửa đúng một nhóm, và nhóm đó giảm rõ trong bài kế tiếp. Đó là dấu hiệu tiến bộ thật.

Những dấu hiệu cho thấy quy trình đang chạy

Làm theo năm chặng một thời gian, bạn nên thấy ba thay đổi:

1. Loại lỗi đứng đầu bảng đổi chỗ. Tháng trước là hòa hợp chủ ngữ và động từ, tháng này là mạo từ. Nghĩa là nhóm cũ đã xuống.
2. Số lỗi trên 100 từ giảm, kể cả khi bài dài hơn. Cách đo có trong bài đo số lỗi trên 100 từ.
3. Bạn tự bắt được lỗi trước người chữa. Khi đọc lại, câu sai tự "kêu" lên. Đây là lúc quy tắc đã thành phản xạ.

Nếu sau ba bốn tuần không thấy thay đổi nào, thường là do đã bỏ qua chặng 2 hoặc chặng 4.

Những điều quy trình này không làm được

Năm chặng này giúp lỗi ngữ pháp cơ bản biến mất, nhưng nó không biến bài viết thành bài hay. Một bài không lỗi vẫn có thể lan man, thiếu ý hoặc không trả lời đúng câu hỏi. Ngữ pháp là nền; bố cục và lập luận là việc khác.

Nó cũng không nhanh. Một nhóm lỗi thường cần vài tuần luyện đều để thành phản xạ. Nếu bạn phát hiện mình đang hổng từ gốc, ví dụ chưa chắc thì hiện tại đơn, thì nên lùi lại xây nền theo lộ trình học lại ngữ pháp từ đầu trước khi quay lại đây.

Bắt đầu từ tối nay

Việc cụ thể nhất bạn có thể làm ngay: lấy ba bài viết gần nhất, chép lỗi ra, đặt tên từng lỗi bằng tên quy tắc, và đếm. Chỉ cần làm đến đây, bạn đã có một thứ phần lớn người viết không có: danh sách lỗi của chính mình, xếp theo mức độ thường gặp.

Từ danh sách đó, chọn nhóm đứng đầu, tìm đúng bài học lại. Nếu bạn luyện IELTS, trang ngữ pháp cho Writing Task 2 band 7 cho thấy các nhóm lỗi này ảnh hưởng tới tiêu chí chấm thế nào. Còn nếu muốn học lại một quy tắc có bài luyện đi kèm, chương trình ngữ pháp NEMO GRAMMAR chia sẵn theo level để bạn vào đúng bài.