Học ngữ pháp nâng cao khi chưa vững cơ bản: dấu hiệu và cách lùi

Bài luận của Khoa mở đầu thế này: Not only the government should invests in education, but also parents has to support their children. Câu có đảo ngữ, có not only... but also, trông rất cố gắng. Nhưng nó có bốn lỗi: đảo ngữ sai (thiếu đảo trợ động từ), should invests sai, parents has sai, và not only... but also đặt lệch. Ba trong bốn lỗi ấy thuộc về bài học ở level A1, A2.

Khoa không lười. Em học nhiều, học cả những cấu trúc khó mà bạn bè chưa biết. Nhưng em học chúng khi nền bên dưới chưa chắc, nên câu càng khó thì càng nhiều lỗi. Bài này nói về sai lầm nhảy cóc: dấu hiệu nhận ra, vì sao nó xảy ra, và cách lùi lại đúng chỗ mà không cảm thấy mình đang đi lùi.

Vì sao người học nhảy cóc

• Đề thi đòi cấu trúc khó. Các đề thi học sinh giỏi, thi vào lớp chuyên hay IELTS Writing đều khen câu phức và cấu trúc đa dạng. Người học lao vào học chúng.
• Cấu trúc khó trông ấn tượng. Một câu đảo ngữ trong bài luận làm người viết cảm thấy mình giỏi.
• Bài cơ bản trông quá dễ. Ai cũng nghĩ mình đã biết she doesn't. Ôn lại có vẻ phí thời gian.

Cả ba lý do đều dễ hiểu. Vấn đề là cấu trúc nâng cao không đứng một mình. Nó được lắp từ các mảnh cơ bản.

Cấu trúc khó được lắp từ mảnh dễ

Lấy câu đảo ngữ với Not only làm ví dụ:

Not only does the government need to invest in education, but parents also have to support their children.

Để viết đúng câu này, bạn cần:

1. Trợ động từ do/does và quy tắc sau nó là động từ nguyên mẫu (A1): does... need, không phải does... needs.
2. Hòa hợp chủ ngữ và động từ (A1): the government does, parents have.
3. Cách đặt câu hỏi, vì đảo ngữ mượn trật tự của câu hỏi (A1, A2): Does the government need...?
4. Động từ khuyết thiếu và cách dùng (A2): should invest, không phải should invests.

Nếu mảnh 1 và 2 còn lỏng, đảo ngữ sẽ sai theo, dù bạn thuộc lòng "Not only + trợ động từ + S + V".

Dấu hiệu bạn đang nhảy cóc

Bạn có thể đang học trên nền lỏng nếu:

1. Câu càng dài càng sai nhiều, và lỗi nằm ở phần đơn giản của câu.
2. Lỗi cơ bản xuất hiện trong câu khó nhưng không xuất hiện trong câu dễ. Ví dụ bạn viết đúng She doesn't like it nhưng viết Rarely she doesn't like it hoặc Rarely does she likes it.
3. Bạn cần nhìn mẫu để viết cấu trúc nâng cao, và vẫn sai khi nhìn mẫu.
4. Người chấm gạch những lỗi bạn nghĩ mình không còn mắc: chia động từ, số nhiều, mạo từ.
5. Bạn học một cấu trúc nâng cao mà không giải thích được vì sao từng phần của nó lại như vậy.

Một bài kiểm nhanh: lấy năm câu nâng cao gần đây bạn viết, gạch hết lỗi, rồi xếp mỗi lỗi vào level mà nó thuộc về. Nếu phần lớn lỗi thuộc A1, A2, bạn đang nhảy cóc.

Cái giá của nhảy cóc

• Mất điểm nhiều hơn là được. Trong một bài luận được chấm theo tiêu chí, một câu đảo ngữ sai kèm ba lỗi cơ bản thường làm hại nhiều hơn một câu đơn đúng.
• Học cấu trúc khó mãi không vào. Bạn học đi học lại câu điều kiện loại 3 và vẫn sai, vì chỗ sai thật là quá khứ hoàn thành hoặc V3 bất quy tắc.
• Lỗi cơ bản được lặp lại trong những câu mới. Mỗi câu nâng cao là thêm một cơ hội để lỗi cũ đóng rễ sâu hơn.

Lùi đúng chỗ

Lùi không có nghĩa là quay về bài đầu tiên và làm lại tất cả. Nó có nghĩa là tìm chính xác mảnh nền đang lỏng và chỉ gia cố mảnh đó.

Bước 1: mổ câu sai

Với mỗi câu nâng cao bị sai, tách từng lỗi và hỏi: lỗi này thuộc bài nào? Với câu của Khoa:

• should invests → bài động từ khuyết thiếu (A2): sau modal là động từ nguyên mẫu.
• parents has → bài hòa hợp chủ ngữ và động từ (A1): chủ ngữ số nhiều đi với have.
• Not only the government should → bài đảo ngữ (C1), nhưng gốc lỗi là trật tự câu hỏi (A1): cần Not only should the government.

Bước 2: làm bài luyện khó nhất của bài nền

Không đọc lại lý thuyết. Làm thẳng mức luyện khó nhất của bài nền: tự viết mười câu với modal, mười câu có chủ ngữ số nhiều và ngôi thứ ba. Nếu sai, học lại bài đó. Nếu đúng, lỗi của bạn là do mất tập trung khi câu dài, không phải do chưa hiểu.

Bước 3: dựng lại cấu trúc nâng cao từ câu đơn

Viết câu đơn trước, rồi mới đảo:

• Câu thường: The government should invest in education.
• Câu hỏi: Should the government invest in education?
• Đảo ngữ: Not only should the government invest in education, but parents should also support their children.

Thấy rõ: đảo ngữ chỉ là câu hỏi đặt sau Not only. Khi câu thường và câu hỏi đều đúng, đảo ngữ gần như tự đúng.

Bước 4: tạm ngưng cấu trúc nâng cao trong bài viết

Trong hai hoặc ba tuần, viết câu đơn và câu ghép đơn giản cho đúng, không cố nhét cấu trúc khó. Khi đếm lỗi cơ bản xuống gần như không, đưa cấu trúc nâng cao vào lại, mỗi bài một hai câu.

Lùi không phải đi lùi

Nhiều người ngại lùi vì cảm thấy mất công. Thật ra, lùi đúng chỗ là cách nhanh nhất để viết được câu nâng cao đúng. Mỗi giờ gia cố nền giúp mọi cấu trúc bên trên dễ hơn, trong khi mỗi giờ học thêm cấu trúc nâng cao trên nền lỏng chỉ thêm một cấu trúc sai.

Một chương trình có thứ tự rõ giúp việc lùi dễ hơn vì bạn biết bài nền nằm ở đâu. NEMO GRAMMAR xếp bài từ Starter (A1) tới Advanced (C1), mọi level đều mở, nên bạn có thể quay về đúng bài modal ở Elementary rồi quay lại bài đảo ngữ ở Advanced mà không bị khoá. Nếu bạn đang chuẩn bị IELTS Writing và muốn biết độ chính xác ngữ pháp được chấm thế nào, trang ngữ pháp cho Writing Task 2 band 7 có thêm chi tiết.

Khi đề thi đòi cấu trúc khó ngay bây giờ

Có người không có thời gian lùi: kỳ thi còn sáu tuần. Trong trường hợp đó, hãy làm song song nhưng có giới hạn. Chọn tối đa hai cấu trúc nâng cao hay ra đề nhất, và luyện chúng chỉ với chủ ngữ, động từ đơn giản mà bạn chắc chắn đúng. Ví dụ luyện đảo ngữ với câu mẫu cố định: Rarely do students..., Not only does technology.... Phần thời gian còn lại dành cho lỗi cơ bản.

Làm vậy, bạn không đòi hỏi bản thân viết đảo ngữ với mọi loại câu; bạn chỉ cần một hai câu an toàn trong bài. Sau kỳ thi, quay lại gia cố nền cho trọn.

Tóm lại

Cấu trúc nâng cao được lắp từ mảnh cơ bản. Khi câu khó sai ở phần dễ, hãy mổ lỗi, tìm bài nền, luyện bài nền ở mức khó nhất, rồi dựng lại cấu trúc nâng cao từ câu đơn. Để biết những bài nền nào cần chắc trước khi lên B1, xem checklist 20 điểm ngữ pháp nền. Nếu bạn nhận ra thói quen học thuộc công thức cũng góp phần, đọc bài học thuộc công thức ngữ pháp mà không đặt được câu.