Ngữ pháp tiếng Anh bắt đầu từ đâu khi thấy quá nhiều quy tắc

Bạn gõ "ngữ pháp tiếng Anh" vào ô tìm kiếm và nhận về một danh sách không có đáy: 12 thì, 3 loại câu điều kiện, mệnh đề quan hệ xác định và không xác định, đảo ngữ, câu giả định, danh động từ, động từ khuyết thiếu, cụm động từ. Mỗi mục lại có ngoại lệ. Bạn đóng tab lại và nghĩ: chắc mình không bao giờ học hết được.

Cảm giác ngợp này có thật, và nó có một nguyên nhân rất cụ thể: bạn đang nhìn toàn bộ ngữ pháp như một đống phẳng, trong khi nó là một cái tháp. Bài này không vẽ lại cả lộ trình. Nó chỉ trả lời một câu: ngay ngày mai, bạn học cái gì trước, và vì sao năm khối đầu tiên đủ để bạn thoát khỏi cảm giác ngợp.

Vì sao cảm giác ngợp đến

Mọi nguồn đều muốn đầy đủ

Sách tham khảo, trang web, kênh video đều có lý do để liệt kê hết: đầy đủ trông chuyên nghiệp. Nhưng một danh sách đầy đủ không cho bạn biết thứ tự. Nó giống bản đồ cả thành phố khi bạn chỉ cần biết đi từ nhà tới chợ.

Quy tắc nào cũng trông quan trọng như nhau

Câu giả định If I were you và động từ to be được trình bày với cùng một cỡ chữ, cùng một độ nghiêm túc. Nhưng bạn dùng to be trong gần như mọi đoạn văn, còn câu giả định thì vài lần một tuần là nhiều.

Học phần trên khi phần dưới còn lỏng

Nhiều người học từng được dạy câu bị động khi chưa chắc động từ bất quy tắc. Kết quả là câu bị động trông như một quy tắc khó, trong khi thật ra phần khó là write, wrote, written. Khi phần dưới lỏng, mọi thứ bên trên đều trông khó hơn thực tế.

Năm khối đầu tiên

Nếu phải chọn năm thứ để học trước mọi thứ khác, đây là năm khối. Chúng không phải ngẫu nhiên: mỗi khối sau dùng khối trước.

Khối 1: động từ be

Be là động từ xuất hiện nhiều nhất trong tiếng Anh. Nó dùng để nói ai là ai, cái gì ở đâu, thế nào: I am a nurse. The keys are on the table. She was tired. Và nó là mảnh ghép của nhiều cấu trúc sau này: tiếp diễn (is working), bị động (was built).

Lỗi hay gặp của người Việt:

• Sai: She very kind. Tiếng Việt nói "cô ấy rất tốt" không cần "là", nhưng tiếng Anh cần: She is very kind.
• Sai: I am agree. Agree đã là động từ, không cần am: I agree.

Khối 2: danh từ, số nhiều và mạo từ

Tiếng Anh bắt bạn quyết định mỗi danh từ là một hay nhiều, và có được xác định hay không. A book, the book, books, the books là bốn ý khác nhau.

• Sai: I have two brother. Đúng: I have two brothers.
• Sai: She is teacher. Đúng: She is a teacher. Nghề nghiệp số ít cần a/an.

Chỉ cần nắm quy tắc cơ bản ở khối này; phần tinh tế của the có thể để sau.

Khối 3: hiện tại đơn

Với be và danh từ, bạn đã nói được câu tĩnh. Hiện tại đơn cho bạn nói việc làm lặp lại: I drive to work. He plays football on Sundays. Điểm khó nhất chỉ có một: thêm s/es cho động từ khi chủ ngữ là he, she, it hoặc một danh từ số ít.

• Sai: My father work in a factory. Đúng: My father works in a factory.

Khối 4: câu hỏi và câu phủ định

Tiếng Anh cần trợ động từ để hỏi và phủ định. Đây là chỗ nhiều người mất gốc chưa bao giờ thật sự hiểu.

• Sai: You like coffee? (được trong nói thân mật, nhưng chưa phải câu hỏi chuẩn). Đúng: Do you like coffee?
• Sai: He not like coffee. Đúng: He doesn't like coffee.
• Sai: Does she likes coffee? Đúng: Does she like coffee? Khi đã có does, động từ chính về nguyên mẫu.

Khối 5: quá khứ đơn

Khi đã có hiện tại đơn và cách dùng do, quá khứ đơn gần như là bản sao: did thay cho do/does, động từ thêm ed hoặc đổi dạng bất quy tắc.

• I watched a film last night. Did you watch it? No, I didn't watch it.
• Sai: I didn't went. Đúng: I didn't go.

Chỉ cần học khoảng vài chục động từ bất quy tắc hay gặp nhất trước (go, come, see, make, take, get, have, do, say, buy), phần còn lại học dần khi gặp.

Vì sao năm khối này đủ để hết ngợp

Với năm khối trên, bạn đã có thể viết một đoạn văn đúng về bản thân, công việc, gia đình và một chuyện đã xảy ra. Đó là phần lớn những gì người ta cần viết mỗi ngày. Và quan trọng hơn: năm khối ấy là chân móng của gần như mọi cấu trúc sau này.

Những thứ tạm gác lại được

Gác lại không phải là bỏ. Nó là cho phép mình chưa học lúc này.

• Đảo ngữ, câu chẻ, cấu trúc nhấn mạnh: thuộc mức nâng cao, cần khi viết học thuật.
• Câu điều kiện loại 3 và câu điều kiện hỗn hợp: cần quá khứ hoàn thành, vốn cần quá khứ đơn thật chắc.
• Tương lai hoàn thành tiếp diễn: hiếm gặp.
• Danh sách dài cụm động từ: học dần qua bài đọc, không học theo danh sách.

Nếu có ai đó nói bạn "phải biết đảo ngữ mới viết hay", họ có thể đúng với người đã ở B2. Với người đang ở khối 1, câu nói ấy chỉ thêm ngợp.

Một tuần đầu tiên trông thế nào

Để biến điều trên thành việc làm, đây là một tuần mẫu, mỗi ngày khoảng 25 phút:

• Thứ Hai: be ở hiện tại. Viết năm câu giới thiệu bản thân.
• Thứ Ba: be ở quá khứ. Viết năm câu về tuần trước.
• Thứ Tư: danh từ số nhiều và a/an. Tả căn phòng bạn đang ngồi.
• Thứ Năm: hiện tại đơn khẳng định. Viết về một ngày làm việc của bạn.
• Thứ Sáu: làm lại năm câu của thứ Hai và thứ Ba mà không nhìn bài cũ.

Mỗi buổi dừng lại khi bạn làm đúng cả những câu tự viết, không phải khi đọc hết trang.

Khi nào được thêm khối thứ sáu

Câu hỏi hay gặp: năm khối là xong rồi thì học gì tiếp? Câu trả lời nằm ở bài viết của bạn. Viết một đoạn về kế hoạch cuối tuần và một đoạn về trải nghiệm đáng nhớ. Khi viết, bạn sẽ thấy mình cần những công cụ mới: nói về tương lai (will, be going to), so sánh (better, the most), nói mình phải làm gì (must, have to). Những thứ bạn thấy thiếu khi viết chính là khối thứ sáu, thứ bảy.

Nguyên tắc là để nhu cầu thật kéo bạn lên, không để danh sách đẩy bạn lên. Một khối được học vì bạn vừa cần nó trong một câu sẽ bám lâu hơn nhiều so với một khối được học vì nó nằm tiếp theo trong mục lục.

Bước tiếp theo

Khi năm khối này không còn là vấn đề, bạn cần một bản đồ rộng hơn: bài lộ trình học lại ngữ pháp từ đầu cho người mất gốc đặt chúng vào một chuỗi dài hơn. Nếu lo mình đã quá lớn để học lại những thứ này, bài lớn rồi học lại ngữ pháp có muộn không dành cho bạn. Và nếu bạn muốn biết một chương trình được xây cho người cần đúng điều này trông thế nào, trang chương trình ngữ pháp dành cho ai mô tả rõ.