Học ngữ pháp theo trình độ A1 đến C1: vì sao hiệu quả hơn

Nếu bạn từng học ngữ pháp theo chương sách giáo khoa phổ thông, bạn quen với kiểu này: lớp 10 học câu bị động, lớp 11 học mệnh đề quan hệ, lớp 12 ôn tất cả. Mỗi năm một ít, không ai hỏi bạn đã vững phần trước chưa. Tới khi ra trường, bạn biết tên của rất nhiều cấu trúc nhưng dùng được không nhiều.

Học theo level là một cách khác: ngữ pháp được chia thành các tầng có thứ tự, mỗi tầng dựa trên tầng dưới, và bạn chỉ lên tầng mới khi tầng dưới đã chắc. Bài này giải thích cách làm đó từng bước, vì sao nó hiệu quả, và giới hạn của nó.

Ý tưởng chính: khối sau dựa trên khối trước

Ngữ pháp tiếng Anh có một chuỗi phụ thuộc. Lấy câu bị động làm ví dụ: The contract was signed by both parties. Để viết đúng câu này, bạn cần:

1. Động từ be chia theo thì (was).
2. Phân từ hai của động từ (signed), tức là cần biết động từ có quy tắc và bất quy tắc.
3. Hiểu chủ ngữ và tân ngữ, để biết cái gì được đảo lên đầu.
4. Hiểu thì quá khứ đơn, vì was signed là bị động của quá khứ đơn.

Nếu bạn học bị động khi mảnh 2 còn lỏng, bạn sẽ viết The contract was sign hoặc was signing, và nghĩ rằng bị động khó. Thật ra bị động không khó; mảnh bên dưới chưa chắc.

Học theo level đảm bảo bốn mảnh ấy nằm ở các level dưới, được học và luyện xong trước khi bị động xuất hiện.

Từng bước: một chương trình theo level vận hành thế nào

Bước 1: chia thành level

Mỗi level tương ứng một mức trong khung CEFR, và chứa những cấu trúc người học ở mức ấy cần để làm được các việc của mức ấy. Ở A1 là giới thiệu, mô tả thói quen. Ở B1 là kể trải nghiệm, nêu quan điểm đơn giản. Ở C1 là lập luận, nhấn mạnh, viết học thuật.

Bước 2: chia level thành mảng

Trong một level, các bài được gom thành mảng theo chủ đề: động từ và thì, danh từ và mạo từ, tính từ và so sánh, động từ khuyết thiếu, câu hỏi, liên từ. Gom theo mảng giúp bạn thấy mối liên hệ: bài much/many và bài some/any nằm cạnh nhau vì chúng cùng nói về danh từ đếm được và không đếm được.

Bước 3: chia mảng thành bài

Mỗi bài đủ nhỏ để học trong một hoặc hai buổi, và đủ trọn để có quy tắc, ví dụ, lỗi hay gặp, bài luyện. Một bài quá lớn (ví dụ "tất cả các thì hiện tại") thì không học trọn được; một bài quá nhỏ (ví dụ "đuôi es sau sh") thì rời rạc.

Bước 4: đi lên khi tầng dưới đã chắc

Dấu hiệu chắc: đúng ở bài luyện khó nhất, còn đúng sau vài ngày, và không còn lỗi đó khi viết tự do.

Đây là cách NEMO GRAMMAR được xây: 5 level từ Starter (A1) tới Advanced (C1), mỗi level có 6 mảng, mỗi mảng 3 tới 5 bài, tổng 103 bài. Thứ tự chủ đề bám khung chủ đề và thứ tự học phổ biến trong sách ngữ pháp, còn tên bài, ví dụ và bài tập do Nemo tự viết.

Vì sao cách này hiệu quả

Không có lỗ hổng ẩn

Học theo chủ đề ngẫu nhiên, bạn có thể học câu điều kiện loại 2 (If I were rich, I would travel) mà chưa từng học would. Học theo level, would đã xuất hiện ở bài modal trước đó. Lỗ hổng không có chỗ để ẩn.

Mỗi bài mới dễ hơn nó trông

Khi các mảnh nền đã chắc, bài mới chỉ thêm một mảnh. Câu bị động hiện tại hoàn thành The report has been sent chỉ là hiện tại hoàn thành (has + V3) cộng bị động (be + V3): has been sent. Nếu cả hai đã vững, bài này mất mười lăm phút.

Dễ biết mình đang ở đâu

Khi có level, tiến bộ nhìn thấy được: "tôi đã xong Starter, đang ở nửa Elementary". Nó dễ theo dõi hơn "tôi đã học được kha khá".

Dễ ôn

Khi bạn quên một bài, bạn biết nó ở level nào, cần ôn lại bài nền nào. Nếu The report has been sent bị sai thành has been send, bạn biết cần quay lại bài động từ bất quy tắc ở A2, không phải học lại bị động.

Một ví dụ cụ thể: câu điều kiện qua ba level

Hãy xem một cấu trúc được rải qua các level ra sao:

• A2: If you heat ice, it melts. Điều kiện loại 0, chỉ cần hiện tại đơn ở cả hai vế. Không có gì mới ngoài if.
• B1: If it rains tomorrow, we will cancel the trip. Loại 1, thêm will. If I had a car, I would drive to work. Loại 2, thêm quá khứ đơn cho ý không thật và would.
• B2: If I had left earlier, I would have caught the train. Loại 3, cần quá khứ hoàn thành và would have + V3.

Lỗi hay gặp nếu nhảy cóc: If I would have known, I would have come. Người học chưa chắc loại 2 và loại 3 nên nhét would vào cả hai vế. Đúng: If I had known, I would have come.

Mỗi loại đến đúng lúc mảnh ghép của nó đã có.

Giới hạn của cách học theo level

Cách nào cũng có giới hạn. Học theo level cũng vậy:

1. Level không khớp hoàn toàn với từng người. Bạn có thể vững phần thì ở B1 nhưng mạo từ ở A1. Cách xử lý: tự chọn level theo từng mảng, không nhất thiết theo cả level. Bài mình đang ở level ngữ pháp nào giúp làm việc này.
2. Thứ tự có thể chậm với người đã có nền. Nếu bạn đã vững A1, đi tuần tự từ bài đầu là phí. Cần cho phép lướt: làm bài luyện khó trước, đúng thì qua.
3. Level không thay cho việc dùng thật. Xong 103 bài chưa có nghĩa là viết giỏi. Level là giàn giáo; bạn vẫn phải viết, nói, đọc để ngữ pháp thành phản xạ.
4. Thi cử đòi thứ tự riêng. Đề thi có thể hỏi cấu trúc C1 khi bạn đang ở B1. Người ôn thi đôi khi phải học trước một vài bài, và nên làm điều đó biết rõ mình đang học trước.

Học theo level khi thời gian ít

Người đi làm thường hỏi: nếu chỉ có hai mươi phút mỗi ngày thì học theo level có quá chậm không? Không, vì chính thứ tự giúp mỗi phút có ích hơn. Với hai mươi phút, một ngày bạn học trọn nửa bài: quy tắc, ví dụ, lỗi hay gặp. Hôm sau làm phần luyện. Một tuần xong hai ba bài. Nhờ đi đúng thứ tự, bạn không mất phút nào để học một bài mà mình chưa có nền để hiểu.

Ngược lại, người học lan man với hai mươi phút mỗi ngày dễ mất một nửa số phút để tìm tài liệu, chọn bài, và học lại những bài đã quên vì không có ôn. Ít thời gian là lý do để cần thứ tự nhiều hơn, không phải ít hơn.

Ai hợp với cách này

Học theo level hợp nhất với người mất gốc, người học trước quên sau, và người muốn một lộ trình rõ ràng không phải tự thiết kế. Người đã vững nền và chỉ cần vá vài lỗ cụ thể có thể dùng level như một mục lục để tra, không nhất thiết đi tuần tự.

Nếu bạn muốn xem cách chia năm level cụ thể trông thế nào, trang năm level ngữ pháp từ A1 tới C1 liệt kê mảng của từng level. Để hiểu một bài trong level được thiết kế ra sao, đọc bài một bài ngữ pháp tốt cần gì. Và nếu đang phân vân nên tự tìm tài liệu hay theo một chương trình, bài tự học ngữ pháp hay học có chương trình giúp bạn quyết định.