Có nên sửa lỗi sai tiếng Anh cho con: sửa từng lỗi là sai cách

Anh Tùng làm việc trong một công ty nước ngoài, tiếng Anh tốt. Mỗi tối, anh đọc đoạn văn con gái lớp 7 viết và gạch đỏ mọi lỗi: thiếu "-s", sai giới từ, thiếu "the", sai chính tả, câu lủng củng. Một đoạn năm câu có khi mười hai chỗ đỏ. Anh nghĩ mình đang giúp con. Sau hai tháng, anh để ý: đoạn văn của con ngắn dần. Năm câu thành ba câu, ba câu thành hai câu đơn giản nhất có thể. Hỏi ra, con nói: "Viết dài thì bố gạch nhiều".

Anh Tùng mắc một sai lầm rất phổ biến ở những phụ huynh giỏi tiếng Anh, hoặc có người trong nhà giỏi tiếng Anh: sửa mọi lỗi. Ý định tốt, nhưng kết quả ngược. Bài này mô tả sai lầm ấy, dấu hiệu nhận ra, cách sửa có chọn lọc, và ví dụ cụ thể trước và sau khi đổi cách.

Sai lầm trông như thế nào

Sửa từng lỗi thường xuất hiện dưới vài dạng:

• Gạch đỏ hoặc chỉ ra mọi lỗi trong bài viết, kể cả lỗi rất nhỏ.
• Ngắt lời con để sửa khi con đang nói tiếng Anh.
• Sửa lỗi kèm giải thích dài mỗi lần, biến mỗi câu con nói thành một bài giảng.
• Yêu cầu con viết lại cả bài cho đến khi không còn lỗi.

Phụ huynh làm vậy vì một niềm tin hợp lý: lỗi không được sửa sẽ thành thói quen. Niềm tin này đúng một phần. Nhưng sửa tất cả lỗi cùng lúc lại gây ra những vấn đề khác.

Vì sao sửa từng lỗi phản tác dụng

Con không nhớ được mười hai điều cùng lúc

Khi một đoạn văn có mười hai lỗi được chỉ ra, con không thể học hết mười hai điều. Con sẽ nhớ được một hai, và quên phần còn lại. Tệ hơn, mười hai lỗi thuộc nhiều loại khác nhau, con không thấy được lỗi nào quan trọng, lỗi nào không.

Con học cách né thay vì học cách viết đúng

Đây là hệ quả nguy hiểm nhất. Con nhận ra rằng viết càng dài càng bị sửa nhiều, nói càng nhiều càng bị ngắt. Cách an toàn nhất là viết ngắn, dùng câu đơn giản, chỉ dùng những gì chắc chắn đúng. Con không mắc lỗi mới, nhưng cũng không bao giờ thử cấu trúc mới, và không tiến bộ.

Niềm vui viết và nói biến mất

Một đứa trẻ viết về chuyến đi chơi cuối tuần với nhiều cảm xúc, nhận lại một trang đỏ, sẽ không còn muốn viết về cảm xúc của mình nữa. Ngôn ngữ là để giao tiếp. Khi mọi lần giao tiếp đều kết thúc bằng một danh sách lỗi, con mất đi lý do để dùng nó.

Dấu hiệu anh chị đang sửa quá nhiều

Hãy tự kiểm với những câu hỏi sau:

• Bài viết của con có ngắn dần theo thời gian không?
• Con có né khi anh chị đề nghị con nói tiếng Anh không?
• Con có hỏi "bố sửa xong chưa" với giọng mệt mỏi, thay vì hỏi "con viết thế này có được không"?
• Anh chị có nhớ lần cuối khen nội dung con viết, không phải khen con ít lỗi?
• Những lỗi anh chị sửa tháng trước có còn xuất hiện tháng này không?

Nếu từ hai câu trở lên trả lời là có, cách sửa hiện tại cần thay đổi.

Cách sửa đúng: chọn lỗi nào trước

Nguyên tắc cốt lõi: mỗi lần chỉ tập trung vào một đến hai loại lỗi. Các lỗi khác tạm để yên. Câu hỏi là chọn lỗi nào.

Ưu tiên 1: Lỗi làm sai nghĩa

Lỗi khiến người đọc hiểu nhầm ý con muốn nói. Ví dụ, "I have visited Hanoi" (đã từng đến) và "I visited Hanoi" (đã đến vào một lần cụ thể) mang hai ý khác nhau. Hay "I am boring" (tôi là người nhàm chán) thay vì "I am bored" (tôi thấy chán). Những lỗi này cần sửa trước.

Ưu tiên 2: Lỗi lặp lại nhiều lần

Lỗi mà con mắc ở gần như mọi câu, như quên "-s" với "he/she/it", hay bỏ "the". Sửa được một lỗi lặp lại là sửa được hàng chục lỗi trong các bài sau.

Ưu tiên 3: Lỗi thuộc bài con vừa học

Nếu con vừa học xong bài quá khứ đơn, lỗi quá khứ đơn trong bài viết là lỗi đáng sửa nhất lúc này, vì kiến thức còn mới, con dễ gắn quy tắc với lỗi của mình.

Tạm để yên: Lỗi ở level cao hơn level con

Con đang học A2 mà dùng sai mệnh đề quan hệ, cấu trúc của B1. Đây không phải lỗi, đây là con đang thử. Hãy khen con dám thử, không cần sửa.

Ví dụ trước và sau

Đoạn văn của con gái anh Tùng (nhân vật minh hoạ):

Last weekend I go to my grandmother house. She cook many delicious food. I very happy. My cousin play game with me. We have a great time.

Trước: sửa tất cả

Anh Tùng gạch: "go" thành "went", "grandmother house" thành "grandmother's house", "cook" thành "cooked", "many delicious food" thành "a lot of delicious food", "I very happy" thành "I was very happy", "play game" thành "played games", "have" thành "had". Bảy chỗ đỏ trong năm câu. Con nhìn, thở dài, chép lại.

Sau: sửa có chọn lọc

Con vừa học bài quá khứ đơn. Anh Tùng chọn đúng một loại lỗi: động từ chưa chuyển sang quá khứ. Anh nói:

"Đoạn này con kể vui lắm, bố thích đoạn bà nấu ăn. Có một điều: con đang kể chuyện cuối tuần trước, tức là chuyện đã xong. Con thử tìm tất cả động từ trong đoạn và đổi sang quá khứ xem."

Con tự tìm và sửa: "went", "cooked", "played", "had". Con bỏ sót "I very happy", anh Tùng gợi ý: "Câu thứ ba có động từ không?". Con thêm "was".

Các lỗi khác ("grandmother's", "a lot of food") được để lại cho lần khác, khi con học đến bài sở hữu cách và danh từ không đếm được.

Kết quả: con sửa được năm lỗi, nhưng tất cả thuộc một nhóm, và con hiểu vì sao. Lần sau, con ít quên động từ quá khứ hơn.

Khi con đang nói, gần như không sửa

Khi con nói tiếng Anh, quy tắc còn chặt hơn: không ngắt lời để sửa. Nếu cần, anh chị có thể nhắc lại câu con nói theo cách đúng, như một phần tự nhiên của cuộc trò chuyện:

• Con: "Yesterday I go to the park."
• Bố: "Oh, you went to the park? What did you do there?"

Con nghe được dạng đúng mà không bị ngắt, không bị sửa trực tiếp. Kỹ thuật này nhẹ nhàng và hiệu quả hơn nhiều so với "Sai rồi, phải là 'went'".

Để phần sửa chi tiết cho chương trình học

Nếu con học ngữ pháp theo một chương trình có bài luyện và giải thích, phần sửa lỗi chi tiết đã có ở đó. Trong NEMO GRAMMAR, mỗi câu luyện có giải thích tiếng Việt, và mỗi bài chỉ ra 3 lỗi hay gặp, nên con được sửa có hệ thống mà không phải qua bố mẹ. Việc của bố mẹ ở nhà khi ấy nhẹ hơn nhiều: khuyến khích con viết và nói, và thỉnh thoảng chọn một lỗi để nhắc.

Tóm lại

Sửa từng lỗi là một sai lầm xuất phát từ ý tốt. Nó làm con ngại viết, ngại nói, và không giúp lỗi giảm nhanh hơn. Sửa có chọn lọc, một hai loại lỗi mỗi lần, ưu tiên lỗi sai nghĩa, lỗi lặp lại và lỗi của bài vừa học, giúp con tiến bộ mà vẫn giữ niềm vui dùng tiếng Anh. Muốn biết những lỗi nào là dấu hiệu con hổng gốc cần ưu tiên, xem bài 10 dấu hiệu con hổng gốc ngữ pháp. Còn nếu lo ngữ pháp làm con sợ nói, bài học ngữ pháp nhiều làm con sợ nói? gỡ ngộ nhận ấy. Trang chương trình ngữ pháp cho phụ huynh mô tả cách một chương trình chia phần sửa lỗi vào từng bài.