Con mất gốc tiếng Anh từ cấp 2: phụ huynh bắt đầu lại từ đâu

Con trai chị Thu vào lớp 10 với điểm tiếng Anh thi tuyển vừa đủ đỗ. Đến giữa học kỳ một, bài kiểm tra đầu tiên được 3,5. Chị ngồi xem lại vở, thấy con chép bài đầy đủ, có cả những dòng công thức câu bị động, câu tường thuật. Nhưng khi chị hỏi con đọc to một câu đơn giản trong sách và nói nghĩa, con lắc đầu. Hỏi mãi, con mới thú nhận: "Từ năm lớp 7 con đã không hiểu gì rồi, con chỉ chép thôi".

Câu "từ năm lớp 7" ấy là điều khiến nhiều phụ huynh bàng hoàng. Nó có nghĩa là lỗ hổng không mới, nó đã âm thầm lớn lên suốt ba năm. Bài này nói về chuyện đó: vì sao mất gốc từ cấp 2 lại nặng dần theo từng năm, để yên thì mất gì, và bắt đầu lại từ đâu cho đúng.

Mất gốc trông như thế nào ở nhà

Mất gốc tiếng Anh ít khi hiện ra bằng một câu thú nhận như trên. Thường nó hiện ra gián tiếp:

• Con làm bài tập bằng cách tra đáp án hoặc chép của bạn, và né khi bố mẹ hỏi chi tiết.
• Điểm tiếng Anh dao động mạnh: bài kiểm tra có đề cương thì khá, bài không báo trước thì rất thấp.
• Con không đọc được một câu hoàn chỉnh trong sách, dù biết nghĩa từng từ.
• Con than "tiếng Anh khó", "con không có khiếu", và dần tránh hẳn môn này.

Dấu hiệu cuối cùng đáng chú ý nhất. Khi một đứa trẻ bắt đầu giải thích sự thất bại bằng năng khiếu, con đã mất gốc đủ lâu để tin rằng mình không thể học được nữa.

Vì sao lỗ hổng lớn dần theo năm

Tiếng Anh là môn xếp chồng

Nhiều môn học cho phép hổng một chương mà vẫn học tốt chương sau. Tiếng Anh, nhất là phần ngữ pháp, thì không. Lớp 6 học động từ "be" và hiện tại đơn. Lớp 7 dùng chúng để học quá khứ đơn. Lớp 8 dùng quá khứ đơn để học hiện tại hoàn thành. Lớp 9 dùng tất cả để học câu bị động và câu điều kiện.

Nếu con hổng "be" ở lớp 6, con sẽ lúng túng với "was, were" ở lớp 7, không hiểu "has been" ở lớp 8, và hoàn toàn mất phương hướng với "is being done" ở lớp 9. Mỗi năm, một tầng mới được đặt lên một tầng đã nứt.

Lớp học không dừng lại chờ

Chương trình ở trường đi theo lịch chung. Một tiết học không thể quay lại dạy lại "be" cho vài học sinh đang hổng. Con ngồi trong lớp nghe bài mới mà không có nền để hiểu, và cách sống sót duy nhất là chép và thuộc lòng.

Thuộc lòng che được một thời gian

Học thuộc giúp con qua được các bài kiểm tra có đề cương. Điểm vì vậy không tụt ngay, và cả gia đình không nhận ra. Chỉ đến khi gặp đề không báo trước (thi tuyển, thi học kỳ lớp trên), lớp che ấy mới vỡ.

Cái giá của việc chờ thêm một năm

Phụ huynh đôi khi nghĩ: "Để con tự cố gắng thêm, lên lớp trên chắc sẽ khá". Với tiếng Anh, chờ thường khiến mọi thứ khó hơn, không dễ hơn.

Khối lượng cần vá tăng lên. Hổng ở lớp 7 nghĩa là cần học lại khoảng hai năm kiến thức. Hổng ở lớp 10 mà chưa vá thì con số ấy lên năm năm.

Thời gian còn lại co lại. Lớp 11, 12 là lúc con cần ôn thi tốt nghiệp, có thể cả IELTS hoặc SAT. Đó không phải lúc học lại từ "be".

Niềm tin của con mòn đi. Mỗi năm thất bại thêm là một năm con tin chắc hơn rằng mình "không học được tiếng Anh".

Bắt đầu lại từ đâu

Bước 1: Nói chuyện trước, học sau

Trước khi mua sách hay đăng ký lớp, hãy nói chuyện với con. Mục tiêu không phải tìm ai có lỗi, mà là giúp con nói ra con đang không hiểu từ đâu. Một câu hỏi mở tốt: "Con nhớ lần cuối con thấy tiếng Anh dễ là năm lớp mấy?". Câu trả lời thường là điểm bắt đầu hổng.

Điều quan trọng là để con biết rằng học lại từ đầu không phải bị phạt. Nhiều đứa trẻ ngại học lại vì sợ bị coi là kém. Bố mẹ có thể nói rõ: "Mình quay lại để xây cho chắc, không phải vì con dốt".

Bước 2: Tìm đúng tầng bị nứt

Học lại từ trang đầu tiên của sách lớp 6 là tốn thời gian không cần thiết. Con có thể đã vững một số phần, chỉ hổng vài khối. Cách nhanh nhất là đi từ dưới lên và thử con ở từng tầng:

1. Con viết được "I am a student. She is my sister." không?
2. Con viết được "He plays football every Sunday." (có -s) không?
3. Con viết được "Yesterday we went to the market." không?
4. Con viết được "I have lived here for five years." không?

Tầng nào con bắt đầu vấp, đó là chỗ cần học lại. Bài biết con đang ở level ngữ pháp nào có bộ câu hỏi chi tiết hơn, còn bài 10 dấu hiệu con hổng gốc ngữ pháp giúp anh chị nhận ra những lỗi đặc trưng của từng tầng.

Bước 3: Học lại theo level, không theo lớp

Đây là thay đổi tư duy quan trọng nhất. Con đang học lớp 10, nhưng ngữ pháp thật có thể ở mức A1 hoặc A2. Học theo sách lớp 10 là tiếp tục xây trên nền nứt. Học theo level nghĩa là bắt đầu đúng ở A1 hoặc A2, đi hết level đó, rồi mới lên.

Tin tốt: học lại ở tuổi 15, 16 nhanh hơn nhiều so với học lần đầu ở tuổi 11, 12. Con đã có vốn từ, đã quen chữ cái và phát âm, và có khả năng hiểu quy tắc trừu tượng tốt hơn. Phần A1 có thể đi qua trong vài tuần nếu con học đều.

Các chương trình chia theo level như NEMO GRAMMAR cho con tự chọn level và mọi level đều mở, nên con có thể bắt đầu ở Starter (A1) mà không phải qua bài xếp lớp, rồi đi lên theo tốc độ của mình.

Bước 4: Giữ hai đường song song

Con vẫn phải đi học trên lớp và làm bài kiểm tra lớp 10. Học lại gốc không thay thế việc đó. Thực tế, hầu hết gia đình phải chạy hai đường cùng lúc:

• Đường trường: con làm bài tập và ôn kiểm tra như bình thường, chấp nhận điểm chưa cao trong vài tháng đầu.
• Đường gốc: 15 đến 20 phút mỗi ngày học lại từ level thật của con.

Sau vài tháng, đường gốc sẽ bắt đầu nâng đường trường lên, vì những thứ con học trên lớp bây giờ có nền để bám vào.

Những điều nên tránh

• Tránh dồn quá nhiều lớp học thêm cùng lúc. Một lớp luyện đề cộng một lớp giao tiếp cộng một gia sư chỉ khiến con mệt, không vá được gốc.
• Tránh so sánh với anh chị em hoặc bạn cùng lớp. Con đã đủ xấu hổ rồi.
• Tránh kỳ vọng điểm tăng ngay học kỳ này. Học lại gốc cần thời gian để lan lên điểm số trên lớp.

Nếu anh chị lo con bị quá tải khi vừa học trên lớp vừa học lại, bài sợ con quá tải khi học thêm ngữ pháp có cách chia thời lượng cụ thể.

Tóm lại

Mất gốc tiếng Anh từ cấp 2 là chuyện rất phổ biến, và gần như luôn có một điểm bắt đầu rõ ràng. Việc của bố mẹ là giúp con dám nói ra điểm ấy, tìm đúng tầng bị nứt, và cho con học lại theo level thay vì theo lớp. Để hiểu thêm vì sao một đứa trẻ đã học tiếng Anh ở trường vẫn có thể cần một chương trình ngữ pháp riêng, anh chị có thể đọc trang con tôi có cần học ngữ pháp riêng.