Bố mẹ không biết tiếng Anh vẫn kèm con học ngữ pháp được

Anh Dũng học tiếng Nga thời phổ thông, còn tiếng Anh thì chỉ biết đọc vài biển hiệu. Con gái anh học lớp 8, tối nào cũng mở vở bài tập tiếng Anh ra. Anh muốn ngồi cạnh con như khi con học toán, nhưng cứ mở sách ra là thấy mình như người ngoài cuộc. Có lần con hỏi "Bố ơi, 'much' với 'many' khác gì nhau?", anh chỉ biết nói "Con hỏi cô đi". Nói xong anh thấy áy náy mấy ngày.

Rất nhiều phụ huynh Việt Nam ở tuổi 40, 50 mang cảm giác ấy. Mình lớn lên trong giai đoạn tiếng Anh chưa phổ biến, hoặc học rồi quên. Giờ con học một môn mà mình không kèm được, và nỗi lo "con thiếu người giúp" cứ đè nặng. Bài này tách rõ: việc nào thật sự đòi hỏi giỏi tiếng Anh, việc nào không, và bố mẹ vẫn làm được rất nhiều.

Nỗi đau thật nằm ở đâu

Khi nói "mình không giỏi tiếng Anh nên không kèm con được", phần lớn phụ huynh đang gộp hai loại việc làm một:

1. Việc chuyên môn: giải thích quy tắc, chữa lỗi sai, chọn bài tập phù hợp.
2. Việc đồng hành: tạo nhịp học, theo dõi con có học không, động viên khi con nản, nhận ra khi con kẹt.

Loại thứ nhất đúng là cần tiếng Anh. Loại thứ hai thì không. Và điều bất ngờ là với trẻ cấp 2, cấp 3, loại thứ hai thường quyết định kết quả nhiều hơn. Một đứa trẻ có giáo viên giỏi nhưng không ai giữ nhịp ở nhà thường học đứt quãng. Một đứa trẻ có chương trình ổn và bố mẹ đồng hành đều đặn thường tiến đều.

Vì sao cảm giác bất lực lại gây hại

Cảm giác "mình không giúp được" thường dẫn tới một trong hai phản ứng, cả hai đều không tốt.

Phản ứng thứ nhất: buông hẳn. "Tiếng Anh thì để thầy cô lo." Bố mẹ không hỏi, không nhìn, không biết con học đến đâu. Con cảm nhận được điều đó và dần coi tiếng Anh là môn không ai quan tâm.

Phản ứng thứ hai: bù bằng tiền. Đăng ký thật nhiều lớp, thuê gia sư, mua thêm sách, như để lấp chỗ trống của chính mình. Con quá tải, và bố mẹ vẫn không biết cái nào đang có tác dụng.

Cả hai phản ứng đều bắt nguồn từ việc tin rằng không có tiếng Anh thì không làm được gì. Đó là niềm tin cần gỡ.

Tám việc bố mẹ làm được mà không cần tiếng Anh

1. Giữ một khung giờ cố định

Chọn cùng con 15 đến 20 phút mỗi ngày, cùng một giờ, cho việc học ngữ pháp. Anh chị không cần ngồi cạnh. Chỉ cần giờ ấy được tôn trọng: tivi tắt, điện thoại của con ở chế độ học. Đây là việc có tác động lớn nhất, và không cần một chữ tiếng Anh nào.

2. Hỏi con hôm nay học gì

Không hỏi "học chưa", mà hỏi "hôm nay học bài gì". Con sẽ nói tên bài, có thể bằng tiếng Anh (như "Present perfect" hay "Countable and uncountable nouns"). Anh chị không cần hiểu. Việc con phải gọi tên bài đã là một lần nhắc lại kiến thức.

3. Nhờ con giảng lại bằng tiếng Việt

Đây là kỹ thuật mạnh nhất cho phụ huynh không giỏi tiếng Anh. Anh chị đóng vai học trò: "Bố không biết, con giải thích cho bố 'much' với 'many' khác nhau thế nào". Nếu con giải thích được rõ ràng, con đã hiểu. Nếu con lúng túng, con biết mình cần học lại. Bài nhờ con giảng lại bài ngữ pháp có các câu hỏi mẫu.

Quay lại câu hỏi của con gái anh Dũng. Nếu anh nói "Bố cũng không biết, con thử tra rồi giảng lại cho bố xem", con sẽ phải tự tìm hiểu, rồi phải sắp xếp lại để nói cho người khác hiểu. Con học được nhiều hơn là nghe một câu trả lời sẵn.

4. Xem số liệu học của con

Nếu con học trên một nền tảng có ghi lại tiến độ, anh chị có thể xem cùng con. Ví dụ, NEMO GRAMMAR có dashboard hiện phút học tuần này, số bài đã xong và level đang học, tất cả là con số, không cần đọc tiếng Anh. Hai tuần một lần, cùng con nhìn ba con số ấy là đủ biết con có đang tiến.

5. Chọn chương trình có giải thích tiếng Việt

Khi chọn tài liệu hay chương trình, ưu tiên loại có phần giải thích bằng tiếng Việt. Một phần vì con hiểu nhanh hơn, một phần vì anh chị cũng đọc được và biết con đang học gì. Tên bài có thể vẫn bằng tiếng Anh, nhưng lời giải thích bằng tiếng Việt giúp cả nhà cùng theo được.

6. Giữ một cuốn sổ câu

Mỗi ngày con viết ba câu tiếng Anh về một chuyện thật. Anh chị không cần đọc. Chỉ cần kiểm tra cuốn sổ có thêm ba dòng mỗi ngày không. Sau vài tháng, cuốn sổ là bằng chứng cụ thể về việc con đã luyện, và người dạy của con có thể dùng nó để tìm lỗi lặp lại.

7. Nhận ra khi con nản

Bố mẹ hiểu con hơn bất kỳ giáo viên nào. Anh chị biết khi nào con mệt thật, khi nào con chán, khi nào con đang giấu một bài không hiểu. Những tín hiệu ấy không cần tiếng Anh để đọc. Khi thấy con nản, một câu "tuần này mình giảm còn 10 phút thôi" thường cứu được nhịp học.

8. Học cùng con, nếu muốn

Không bắt buộc, nhưng một số phụ huynh chọn học cùng con từ level đầu. Việc bố mẹ cũng loay hoay với "a" và "an" khiến con thấy học sai là bình thường, và đôi khi con trở thành người giảng cho bố mẹ. Nếu anh chị có thời gian và hứng thú, đây là một cách gần con rất hiệu quả.

Những việc nên để người khác làm

Thành thật với giới hạn của mình cũng là một cách đồng hành tốt.

• Chữa lỗi trong bài viết của con. Nếu anh chị không chắc, chữa sai còn tệ hơn không chữa. Để chương trình học hoặc người dạy làm.
• Giảng lại một quy tắc con chưa hiểu. Đừng tra mạng rồi giảng lại cho con khi chính mình chưa hiểu. Hãy cùng con tìm một nguồn có giải thích rõ.
• Đánh giá trình độ của con bằng cảm giác. "Con nói nghe trôi lắm" chưa chắc là đúng. Dùng các dấu hiệu cụ thể hơn.

Một lời với chính bố mẹ

Nhiều phụ huynh mang theo một chút mặc cảm: con cần mình mà mình không giúp được. Hãy nhìn lại theo cách khác. Con không cần bố mẹ biết tiếng Anh. Con cần bố mẹ quan tâm đều đặn, tin rằng con học được, và giúp con quay lại khi con bỏ dở. Những điều ấy anh chị đã làm được với mọi môn học khác, và ngữ pháp tiếng Anh cũng không khác.

Bước tiếp theo

Chọn một việc trong tám việc trên và bắt đầu từ tuần này. Với phần lớn gia đình, việc dễ nhất là việc số 1 (giữ khung giờ) và việc số 3 (nhờ con giảng lại). Khi đã có nhịp, anh chị có thể xem bài toàn cảnh việc đồng hành cùng con để biết các bước tiếp theo, hoặc trang cách học một bài ngữ pháp để hiểu con sẽ học gì trong mỗi bài.