Điểm tiếng Anh của con thấp hay cao: đừng chỉ nhìn điểm kiểm tra

Hai bảng điểm nằm cạnh nhau trên bàn nhà chị Quyên. Con lớn lớp 10, điểm tiếng Anh trung bình 8,4. Con nhỏ lớp 7, điểm 6,2. Theo lẽ thường, chị lo cho con nhỏ và yên tâm về con lớn. Nhưng một buổi tối, chị nhờ cả hai viết một tấm thiệp chúc mừng sinh nhật bà ngoại bằng tiếng Anh. Con nhỏ viết năm câu, có hai lỗi nhỏ, ý rất tình cảm. Con lớn viết hai câu, một câu thiếu động từ, rồi bảo "con không biết viết gì".

Chị Quyên nhận ra rằng hai con số trên bảng điểm đã kể cho chị một câu chuyện không đầy đủ. Đây là sai lầm mà rất nhiều phụ huynh mắc: lấy điểm kiểm tra làm thước đo duy nhất cho ngữ pháp của con. Bài này chỉ ra vì sao sai lầm ấy xảy ra, dấu hiệu nhận ra mình đang mắc, và những thước đo nên nhìn thêm, kèm ví dụ trước và sau khi đổi cách nhìn.

Sai lầm trông như thế nào

Phụ huynh chỉ nhìn điểm thường có những biểu hiện:

• Điểm cao thì yên tâm, không hỏi thêm gì.
• Điểm thấp thì lo, đăng ký thêm lớp luyện đề.
• So sánh điểm của con với điểm của bạn cùng lớp hoặc anh chị em.
• Đánh giá một khóa học hiệu quả hay không bằng việc điểm có tăng không.
• Không bao giờ đọc (hoặc nhờ ai đọc) một đoạn văn con tự viết.

Không có gì sai khi quan tâm đến điểm. Sai lầm nằm ở chữ "chỉ".

Vì sao điểm kiểm tra không đủ

Điểm đo khả năng làm bài, không đo khả năng dùng

Phần lớn bài kiểm tra ngữ pháp ở trường là trắc nghiệm, chia động từ, viết lại câu theo mẫu. Chúng đo việc con nhận ra quy tắc trong một câu có sẵn. Chúng không đo việc con tự tạo ra câu đúng khi viết hay nói. Bài ngữ pháp ở trường và ngữ pháp dùng được giải thích chi tiết khoảng cách này.

Điểm phụ thuộc vào đề

Một bài kiểm tra 15 phút sau khi học xong một bài, có đề cương trước, và một bài thi học kỳ trộn nhiều bài, không báo trước, cho ra điểm rất khác nhau với cùng một đứa trẻ. Con được 9 bài 15 phút không có nghĩa là con vững. Có thể con chỉ nhớ bài vừa học.

Điểm che lỗ hổng cũ

Bài kiểm tra lớp 10 kiểm bài lớp 10. Nếu con hổng một điểm ngữ pháp lớp 7, bài kiểm tra lớp 10 có thể không hỏi đến, và điểm vẫn cao. Nhưng lỗ hổng ấy sẽ hiện ra khi con tự viết, vì viết thì phải dùng mọi thứ cùng lúc.

Điểm không cho biết phải làm gì tiếp

Điểm 6 cho biết con chưa tốt, nhưng không cho biết chưa tốt ở đâu. Là hổng thì, hổng mạo từ, hay hiểu nhưng làm ẩu? Mỗi nguyên nhân cần một cách xử lý khác nhau, và con số không nói được điều đó.

Dấu hiệu anh chị đang chỉ nhìn điểm

• Anh chị biết điểm tiếng Anh của con, nhưng không biết con đang học bài gì.
• Anh chị chưa bao giờ thấy một đoạn văn tiếng Anh con tự viết (không phải chép).
• Khi điểm tăng, anh chị kết luận con tiến bộ mà không kiểm thêm.
• Khi điểm giảm, phản ứng đầu tiên là thêm giờ luyện đề.

Ba thước đo nên nhìn thêm

Thước đo 1: Một đoạn văn con tự viết

Mỗi tháng một lần, nhờ con viết năm đến bảy câu về một chủ đề đơn giản: kể về một ngày cuối tuần, giới thiệu một người bạn, nói về một món ăn thích. Không cho con tra cứu, không giới hạn thời gian gắt.

Anh chị nhìn gì, kể cả khi không đọc được tiếng Anh:

• Con viết được bao nhiêu câu?
• Câu dài hay ngắn? Có câu nào nối hai ý với nhau không?
• Con mất bao lâu?
• Nếu có người trong nhà biết tiếng Anh: có bao nhiêu câu không có lỗi cơ bản (thì, -s, thiếu động từ)?

Giữ các đoạn văn này lại. Sau ba tháng, anh chị có ba mốc để so sánh.

Thước đo 2: Câu con tự nói

Thỉnh thoảng, hỏi con một câu bằng tiếng Anh đơn giản, như "What did you do at school today?". Không phải để chấm, chỉ để nghe. Con có trả lời được thành câu không, hay chỉ một hai từ? Con có dùng quá khứ không? Con có ngập ngừng lâu không?

Thước đo 3: Lỗi có lặp lại không

Đây là thước đo quan trọng nhất. Nếu con đã học bài hiện tại đơn từ lớp 6 mà đến lớp 9 vẫn viết "She go to school", lỗi ấy đang lặp lại qua nhiều năm. Điểm kiểm tra có thể không bắt được nó, nhưng bài viết thì có.

Nhờ giáo viên, gia sư, hoặc chương trình con học chỉ ra hai ba lỗi con hay mắc nhất. Mỗi tháng, xem những lỗi ấy còn xuất hiện trong đoạn văn con viết không.

Ví dụ trước và sau

Nhân vật minh hoạ: con lớn của chị Quyên, lớp 10.

Trước: chỉ nhìn điểm

Điểm trung bình 8,4. Chị yên tâm, không hỏi thêm. Cuối năm lớp 10, con bắt đầu luyện IELTS, và bài Writing đầu tiên được đánh giá rất thấp vì lỗi ngữ pháp cơ bản. Cả nhà bất ngờ.

Sau: nhìn thêm ba thước đo

Sau buổi viết thiệp sinh nhật, chị Quyên nhờ con viết thêm một đoạn bảy câu kể về trường mới. Chị nhờ một người bạn biết tiếng Anh đọc giúp. Kết quả: bảy câu có năm lỗi, trong đó ba lỗi là thiếu động từ "be" ("My school very big"), hai lỗi là sai thì quá khứ. Cả hai loại lỗi đều thuộc A1, A2.

Chị ngồi nói chuyện với con. Con thừa nhận: "Con làm trắc nghiệm được vì con nhìn là biết đáp án, nhưng tự viết thì con không chắc". Hai mẹ con quyết định con sẽ dành 15 phút mỗi ngày học lại phần A2, song song với bài trên lớp. Điểm trên lớp vẫn cao, nhưng giờ chị biết thêm hai lỗi cụ thể cần theo dõi.

Với con điểm thấp thì sao

Chiều ngược lại cũng đúng. Con nhỏ của chị Quyên điểm 6,2 nhưng viết được năm câu tình cảm, ít lỗi. Có thể con làm bài kiểm tra ẩu, hoặc chưa quen dạng đề, nhưng khả năng dùng thì ổn. Thêm lớp luyện đề cho con lúc này có thể giúp điểm, nhưng không nên kết luận rằng con "yếu tiếng Anh". Với những đứa trẻ như vậy, lời khen đúng chỗ về khả năng viết có thể quan trọng hơn thêm một khóa học.

Dùng số liệu học tập thay cho điểm

Ngoài ba thước đo trên, nếu con học trên một chương trình có ghi lại tiến độ, anh chị có thể dùng các con số ấy làm thước đo bổ sung: phút học mỗi tuần, số bài đã xong, level đang học. Những con số này cho biết con có đang đi tiếp không, điều mà điểm kiểm tra định kỳ không cho biết. Bài theo dõi tiến bộ ngữ pháp của con bằng số liệu đơn giản hướng dẫn cách đọc chúng.

Tóm lại

Điểm kiểm tra là một nguồn thông tin, không phải nguồn duy nhất. Nó đo khả năng làm bài, và che mất những lỗ hổng mà chỉ bài tự viết mới lộ ra. Thêm ba thước đo, đoạn văn tự viết, câu tự nói và lỗi lặp lại, giúp anh chị thấy bức tranh đầy đủ và hành động sớm. Nếu muốn hiểu vì sao con đã học tiếng Anh ở trường mà vẫn có thể cần một chương trình ngữ pháp riêng, xem trang con tôi có cần học ngữ pháp riêng.