Ngữ pháp tiếng Anh của con - góc nhìn cho phụ huynh
Ngữ pháp tiếng Anh ở trường và ngữ pháp dùng được khác nhau thế nào
Ngữ pháp ở trường luyện con chọn đáp án đúng, ngữ pháp dùng được đòi con tự tạo câu đúng. Bố mẹ cần hiểu hai mục tiêu này để biết con đang thiếu gì.
NEMO GRAMMAR · · 6 phút đọc
Một buổi họp phụ huynh lớp 8, cô giáo tiếng Anh đọc điểm trung bình của lớp: 8,1. Cả phòng vui vẻ. Cuối buổi, một phụ huynh làm việc ở công ty nước ngoài giơ tay hỏi: "Cô ơi, lớp mình điểm cao vậy, nhưng con em viết một email ngắn cho bạn quốc tế thì sai gần hết câu. Em không hiểu điểm 8 là đo cái gì?". Cô giáo trả lời thật lòng: "Điểm này đo việc các con nắm bài trong chương trình. Còn dùng được thì cần luyện thêm nhiều".
Câu trả lời ấy không né tránh. Nó chỉ ra một thực tế ít được nói rõ: có hai loại ngữ pháp với hai mục tiêu khác nhau, và con cần cả hai. Bài này giúp bố mẹ phân biệt hai loại ấy, hiểu vì sao cả hai đều quan trọng, và tự kiểm xem con đang đủ loại nào, thiếu loại nào.
Hai mục tiêu, một tên gọi
Ngữ pháp để chọn đúng
Đây là loại ngữ pháp mà bài kiểm tra ở trường, phần lớn đề thi vào 10 và một phần đề thi tốt nghiệp THPT đo lường. Con được cho một câu có chỗ trống và vài lựa chọn, hoặc được yêu cầu chia động từ trong ngoặc, hoặc viết lại câu theo mẫu. Kỹ năng cần có là nhận ra quy tắc nào đang được hỏi và áp đúng.
Ví dụ điển hình:
She ___ (live) in Hanoi since 2015.
Con thấy "since", nhớ ngay "hiện tại hoàn thành", viết "has lived". Đúng.
Ngữ pháp để tạo ra câu
Đây là loại ngữ pháp con cần khi tự viết một đoạn văn, một email, một bài luận, hoặc khi nói chuyện. Không ai cho con chỗ trống hay lựa chọn. Con phải tự quyết định mọi thứ: nói về lúc nào, ai làm, làm gì, có bao nhiêu, và ghép thành câu.
Cùng ý trên, nhưng con phải tự viết:
Cô ấy sống ở Hà Nội từ năm 2015. (Hãy viết bằng tiếng Anh.)
Lúc này không có chữ "since" gợi ý sẵn. Con phải tự nhận ra đây là một việc bắt đầu trong quá khứ và còn tiếp diễn, tự chọn thì, tự chọn giới từ. Nhiều học sinh viết "She lives in Hanoi from 2015" hoặc "She lived in Hanoi since 2015", dù cùng tuần ấy đã làm đúng câu trắc nghiệm.
Vì sao trường nghiêng về loại thứ nhất
Không phải vì trường dạy sai. Có ba lý do thực tế.
Lớp đông, thời gian ít. Chấm 40 bài trắc nghiệm mất vài phút. Chấm 40 đoạn văn tự viết, chỉ ra lỗi từng câu, mất cả buổi tối.
Tính công bằng. Trắc nghiệm có đáp án rõ ràng, không phụ thuộc cảm nhận người chấm. Điều này quan trọng với các kỳ thi lớn.
Cấu trúc chương trình. Mỗi bài học trong sách giới thiệu một điểm ngữ pháp, và bài kiểm tra theo sau thường kiểm đúng điểm ấy. Con không phải chọn giữa nhiều thì, chỉ phải chia đúng thì vừa học.
Vì sao con cần cả hai
Có phụ huynh nghe đến đây sẽ nghĩ: vậy chỉ cần ngữ pháp dùng được, bỏ qua kiểu trắc nghiệm. Không đúng.
Loại thứ nhất vẫn quyết định điểm thi. Thi vào 10, thi tốt nghiệp, thậm chí phần Writing của SAT, vẫn có nhiều câu hỏi dạng chọn đáp án. Con cần làm tốt dạng này để có điểm.
Loại thứ nhất là bước đệm của loại thứ hai. Một đứa trẻ chưa nhận ra được quy tắc thì chưa thể tự dùng nó. Nhận diện đi trước, tạo sinh đi sau.
Loại thứ hai quyết định việc dùng thật. Học bổng, du học, IELTS Writing và Speaking, công việc sau này đều đòi con tự viết và tự nói. Không có trắc nghiệm nào trong một email xin việc.
Vì vậy mục tiêu hợp lý không phải chọn một bỏ một, mà là đi từ loại thứ nhất sang loại thứ hai trên cùng một điểm ngữ pháp.
Một bài học ngữ pháp đủ cả hai trông thế nào
Một bài học tốt thường có các bước tăng dần:
- Quy tắc: giải thích ngắn, rõ, có lý do.
- Ví dụ: vài câu thật cho thấy quy tắc đang hoạt động.
- Lỗi hay gặp: những câu sai điển hình và vì sao sai.
- Luyện nhận diện: chọn đáp án, điền dạng đúng.
- Luyện tạo sinh: sửa câu sai, viết lại câu, tự đặt câu.
Mỗi bài trong NEMO GRAMMAR đi theo khuôn gần như vậy: một phần quy tắc (Rule), 3 ví dụ, 3 lỗi hay gặp và 5 bài luyện xếp từ mức 1 tới mức 5. Phần giải thích bằng tiếng Việt, nên bố mẹ cũng có thể đọc để biết con đang học gì.
Tự kiểm: con đang thiếu loại nào
Anh chị có thể tự kiểm với con bằng một bài thử đơn giản, trong 10 phút.
Phần A: Chọn đúng
Lấy năm câu trắc nghiệm ngữ pháp bất kỳ từ sách bài tập của con, loại con vừa học xong. Để con làm. Nếu đúng từ bốn câu trở lên, loại thứ nhất đang ổn.
Phần B: Tạo được
Nhờ con viết năm câu tiếng Anh về chính những điểm ngữ pháp vừa làm trắc nghiệm, nhưng với nội dung của con. Ví dụ nếu vừa làm hiện tại hoàn thành, nhờ con viết năm câu về những điều con đã làm được trong năm nay.
Anh chị không cần chấm từng câu. Hãy nhìn:
- Con có viết được đủ năm câu không, hay bỏ giữa chừng?
- Con mất bao lâu? Dưới năm phút là tốt, trên mười phút là đang vất vả.
- Nếu có người biết tiếng Anh trong nhà, nhờ họ xem giúp có bao nhiêu câu dùng đúng thì vừa học.
Nếu Phần A tốt mà Phần B vất vả, con đang có loại thứ nhất và thiếu loại thứ hai. Đây là trường hợp phổ biến nhất. Bài con điểm ngữ pháp cao mà không nói được câu đúng có các bước cụ thể để thu hẹp khoảng cách này.
Nếu cả hai phần đều vất vả, con có thể đang hổng gốc ở level thấp hơn, và cần xác định level thật trước. Bài checklist 10 dấu hiệu con hổng gốc ngữ pháp giúp anh chị nhận ra.
Điều bố mẹ nên nói với con
Khi con mang về điểm 8, 9, hãy khen thật lòng, vì con đã chăm chỉ. Rồi thêm một câu: "Giờ thử viết cho mẹ ba câu về cái này xem nào". Không phải để bắt lỗi, mà để con quen ý rằng học ngữ pháp là để dùng, không chỉ để khoanh. Dần dần, con sẽ tự hỏi mình câu ấy.
Tóm lại
Ngữ pháp ở trường và ngữ pháp dùng được không đối lập nhau. Chúng là hai chặng của cùng một con đường. Trường học thường đưa con đi hết chặng đầu, còn chặng sau cần thêm luyện tập có chủ đích. Nếu anh chị muốn hiểu vì sao một chương trình ngữ pháp riêng có thể cần thiết dù con vẫn học tiếng Anh ở trường, trang con tôi có cần học ngữ pháp riêng trả lời câu hỏi đó.
