Dấu câu SAT Writing: dấu phẩy, chấm phẩy, hai chấm ở ranh giới câu

Hai câu sau khác nhau đúng một dấu:

The storm knocked out the power, the students finished the exam by candlelight. The storm knocked out the power; the students finished the exam by candlelight.

Câu thứ nhất sai trong văn viết chuẩn, câu thứ hai đúng. Nếu bạn thấy cả hai "đọc được", bạn đang giống phần lớn người học khi mới gặp nhóm câu dấu câu của SAT. Và đó là lý do nhóm câu này hay mất điểm dù nội dung rất ngắn.

Bài này đưa ra một cách làm cụ thể cho các câu hỏi dấu câu ở ranh giới câu: một phép kiểm duy nhất, năm quy tắc đi kèm, câu dạng đề để luyện, và giới hạn của cách làm. Cách SAT phân nhóm câu hỏi có thể được điều chỉnh; hãy đối chiếu với mô tả chính thức của College Board.

Phép kiểm gốc: hai bên có phải câu độc lập

Gần như mọi câu hỏi dấu câu ở ranh giới đều quy về một câu hỏi: phần bên trái và phần bên phải chỗ trống, mỗi phần có đứng được một mình như một câu hoàn chỉnh không?

Một câu độc lập (mệnh đề độc lập) có chủ ngữ, có động từ chia thì, và không bắt đầu bằng từ phụ thuộc như "because", "although", "which", "when".

• "The storm knocked out the power" → độc lập.
• "the students finished the exam by candlelight" → độc lập.
• "because the storm knocked out the power" → phụ thuộc.
• "which lasted three hours" → phụ thuộc.

Chỉ cần xác định đúng hai bên, bạn đã loại được phần lớn đáp án sai.

Năm quy tắc đi kèm

Quy tắc 1: dấu phẩy một mình không nối được hai câu độc lập

Đây là lỗi comma splice, lỗi hay được hỏi nhất.

Maya trained for months ______ she still felt nervous before the race. A. months, she B. months; she C. months she D. months, and, she

Hai bên đều độc lập. A là comma splice, C là câu dính liền (run-on), D có dấu phẩy thừa sau "and". Đáp án B.

Quy tắc 2: chấm phẩy làm việc như dấu chấm

Chấm phẩy chỉ đứng giữa hai câu độc lập. Nếu một bên là phụ thuộc, chấm phẩy sai.

Although the museum was small; it held a remarkable collection.

Sai, vì "Although the museum was small" là vế phụ thuộc. Cần dấu phẩy.

Quy tắc 3: dấu phẩy cộng liên từ kết hợp

Bảy liên từ kết hợp (for, and, nor, but, or, yet, so) có thể nối hai câu độc lập khi đi với dấu phẩy đứng trước. Dấu phẩy đứng trước liên từ, không phải sau.

The recipe looked simple, but it took three attempts to get right.

Quy tắc 4: trạng từ nối không phải liên từ

"However", "therefore", "moreover", "consequently" không nối được hai câu độc lập bằng dấu phẩy. Cần chấm phẩy hoặc dấu chấm trước chúng.

The bridge was closed for repairs ______ drivers had to take a longer route. A. repairs, therefore, B. repairs; therefore, C. repairs therefore D. repairs, therefore

Đáp án B. Đây là bẫy rất phổ biến vì trong tiếng Việt, "vì vậy" đứng sau dấu phẩy là bình thường.

Quy tắc 5: hai chấm đứng sau một câu độc lập

Hai chấm dùng để giới thiệu danh sách, lời giải thích, hay một ví dụ. Phần trước hai chấm phải là một câu hoàn chỉnh. Phần sau thì không bắt buộc.

The expedition carried only three essentials: water, a map, and a radio.

Sai nếu viết: "The expedition carried: water, a map, and a radio." Vì "The expedition carried" chưa hoàn chỉnh, động từ "carried" còn thiếu tân ngữ.

Luyện theo trình tự

Bước 1: chỉ luyện phép kiểm. Lấy hai mươi câu bất kỳ, với mỗi câu chỉ viết "Đ" hoặc "P" cho hai bên chỗ trống. Chưa chọn đáp án. Mục tiêu là làm phép kiểm nhanh và đúng.

Bước 2: luyện từng quy tắc một. Mỗi ngày một quy tắc, mười câu. Với mỗi câu sai, viết lại câu đúng và tự đặt một câu mới dùng cùng quy tắc.

Bước 3: trộn và bấm giờ. Khi năm quy tắc đã quen, làm bộ câu trộn trong thời gian tương đương đề thật. Ghi lại quy tắc nào vẫn còn sai.

Hai quy tắc phụ hay đi cùng

Ngoài ranh giới giữa hai câu, nhóm câu dấu câu còn hay hỏi hai điều nhỏ:

Không đặt dấu phẩy giữa chủ ngữ và động từ.

The team of engineers who designed the bridge, received an award.

Sai. Dù chủ ngữ dài, không có dấu phẩy trước "received".

Cụm bổ sung thông tin phải được bao bởi hai dấu giống nhau. Hai dấu phẩy, hai gạch ngang, hoặc hai ngoặc đơn. Không trộn.

The novelist, who grew up in a fishing village, often writes about the sea.

Nếu thiếu dấu phẩy thứ hai hoặc dùng một phẩy một gạch, đáp án đó sai.

Vì sao người Việt hay vấp nhóm câu này

Tiếng Việt dùng dấu phẩy khá thoải mái để nối các vế câu có quan hệ gần nhau: "Trời mưa to, đường ngập, chúng tôi về muộn." Câu ấy hoàn toàn tự nhiên trong tiếng Việt. Dịch từng chữ sang tiếng Anh thì thành ba câu độc lập nối bằng dấu phẩy, đúng loại lỗi SAT hay hỏi.

Tương tự, "tuy nhiên" và "vì vậy" trong tiếng Việt thường đứng sau dấu phẩy giữa câu. Chuyển sang "however" và "therefore" theo cùng thói quen là rơi vào quy tắc 4.

Biết nguồn gốc lỗi giúp bạn canh đúng chỗ. Khi đọc một lựa chọn "nghe tự nhiên", hãy tự hỏi: nó tự nhiên với tai tiếng Việt của mình, hay với quy tắc văn viết tiếng Anh? Hai thứ này hay lệch nhau đúng ở ranh giới câu. Một bài tập nhỏ hữu ích: lấy năm câu tiếng Việt dài nối bằng dấu phẩy, dịch sang tiếng Anh, rồi sửa từng chỗ nối theo năm quy tắc ở trên. Sau vài lần, bạn sẽ bắt đầu thấy chỗ nối như một điểm cần quyết định, thay vì một chỗ trống bình thường.

Khi đã quen, bạn sẽ thấy phép kiểm hai bên chỉ mất vài giây. Lúc đầu hãy làm chậm và viết hẳn chữ Đ hoặc P lên giấy nháp; tốc độ đến sau, độ chính xác phải đến trước.

Giới hạn của cách làm này

Phép kiểm hai bên giải được phần lớn câu dấu câu ở ranh giới. Nhưng nó dựa trên một điều kiện: bạn phải nhận ra được đâu là mệnh đề độc lập. Nếu bạn chưa vững khái niệm chủ ngữ, động từ chia thì, mệnh đề phụ thuộc, phép kiểm sẽ cho kết quả sai. Khi ấy việc cần làm là học lại cấu trúc câu từ nền, và NEMO GRAMMAR có các bài về câu và mệnh đề xếp theo level với giải thích tiếng Việt.

Phép kiểm cũng không bao quát các câu hỏi về dạng động từ hay đại từ. Nhóm đó dùng công cụ khác, được bàn ở bài câu ngữ pháp SAT Writing: đọc hiểu mà vẫn chọn sai. Và nếu bạn cũng viết tiếng Anh cho IELTS, cùng các quy tắc này giúp bài viết sạch hơn; xem dấu câu trong bài viết.

Bắt đầu từ hai câu mở đầu

Quay lại hai câu về cơn bão ở đầu bài. Nếu giờ bạn nói được ngay vì sao câu thứ nhất sai (hai câu độc lập nối bằng dấu phẩy) và kể được ba cách sửa (dấu chấm, chấm phẩy, dấu phẩy cộng "so"), bạn đã có phép kiểm gốc. Phần còn lại là số câu luyện. Nếu bạn đang cân nhắc giữa SAT và IELTS, bài ngữ pháp IELTS và SAT khác nhau thế nào so hai cách chấm.