Câu phức IELTS Writing: đa dạng cấu trúc mà vẫn không sai

Bài viết của Trang có đủ ý, đoạn văn rõ ràng, nhưng mỗi lần chấm, nhận xét về ngữ pháp đều giống nhau: "Cần thêm câu phức." Cô thử thêm. Bài tiếp theo có nhiều câu phức hơn, và nhận xét mới là: "Câu phức có nhiều lỗi." Cô bị kẹt giữa hai lời khuyên có vẻ trái ngược.

Chúng không trái ngược. Tiêu chí Grammatical Range and Accuracy đòi cả đa dạng lẫn chính xác, và lối ra là một bộ câu phức nhỏ, đã luyện kỹ, dùng được cho mọi đề. Bài này đưa ra bốn dạng như vậy, cách luyện từng dạng, và giới hạn của cách làm này.

Vì sao chọn ít dạng mà luyện sâu

Mỗi dạng câu phức có một vài chỗ dễ sai riêng. Nếu bạn dùng mười dạng, bạn có mười nhóm chỗ dễ sai phải canh cùng lúc trong bốn mươi phút. Nếu bạn dùng bốn dạng đã luyện kỹ, bạn chỉ phải canh bốn nhóm, và phần lớn đã thành phản xạ.

Bốn dạng dưới đây được chọn vì chúng hợp với hầu hết đề Task 2, không gượng ép, và đủ khác nhau để tạo độ đa dạng thật.

Dạng 1: mệnh đề quan hệ

Khuôn: danh từ + who/which/where + mệnh đề đầy đủ.

Countries which invest heavily in public education tend to have lower unemployment in the long term.

Online learning, which became widespread during the pandemic, has changed how universities design their courses.

Chỗ hay sai:

• Dùng "that" sau dấu phẩy. Mệnh đề có dấu phẩy chỉ dùng "which" hoặc "who".
• Thiếu dấu phẩy thứ hai: "Online learning, which became widespread during the pandemic has changed..."
• Lặp đại từ: "The students who they study abroad..."

Xem thêm mệnh đề quan hệ nếu bạn cần ôn lại khi nào có dấu phẩy.

Dạng 2: mệnh đề nhượng bộ

Khuôn: Although/While + mệnh đề, mệnh đề chính.

Although working from home saves commuting time, it can blur the line between work and personal life.

While some people see tourism as a threat to local culture, others argue that it helps preserve traditional crafts.

Chỗ hay sai:

• Ghép "Although... but" trong cùng một câu. Tiếng Việt nói "mặc dù... nhưng", tiếng Anh chỉ dùng một trong hai.
• Viết mệnh đề "although" đứng riêng thành một câu: "Although working from home saves time." Đây là câu cụt.

Dạng 3: mệnh đề nguyên nhân và mục đích

Khuôn: mệnh đề chính + because/since/as + mệnh đề; hoặc so that + mệnh đề.

Many young people move to large cities because they believe better jobs are available there.

Governments should fund night classes so that adults can update their skills without leaving work.

Chỗ hay sai:

• "Because... so" trong cùng câu, cùng gốc với lỗi "although... but".
• "Because of" cộng mệnh đề: "because of they believe..." Sau "because of" là cụm danh từ.
• "So that" cộng động từ nguyên mẫu: "so that to update". Sau "so that" là một mệnh đề có chủ ngữ.

Dạng 4: câu điều kiện loại 1 và 2

Khuôn loại 1: If + hiện tại đơn, will + động từ. Khuôn loại 2: If + quá khứ đơn, would + động từ.

If cities do not limit private cars, air quality will continue to decline.

If every household sorted its waste, landfills would fill up far more slowly.

Chỗ hay sai:

• Dùng "will" trong vế "if": "If cities will not limit..."
• Trộn loại 1 và 2 không có lý do: "If every household sorted its waste, landfills will fill up..."

Loại 2 đặc biệt hữu ích trong đề đề xuất giải pháp, vì nó cho phép bạn nói về một tình huống giả định mà không khẳng định nó sẽ xảy ra.

Luyện thế nào cho tới khi đúng đều

Tuần 1: mỗi ngày một dạng, mười câu. Chọn một đề Task 2 bất kỳ, viết mười câu chỉ dùng dạng của ngày hôm đó, mỗi câu một ý khác nhau. Tự soát từng câu với danh sách "chỗ hay sai" của dạng ấy.

Tuần 2: trộn bốn dạng trong một đoạn. Viết một đoạn thân bài khoảng một trăm hai mươi từ, dùng ít nhất ba trong bốn dạng. Soát lại, đếm số câu phức và số câu phức có lỗi.

Tuần 3: viết bài đủ, đo tỉ lệ. Viết bài hoàn chỉnh trong bốn mươi phút. Sau đó tính tỉ lệ câu phức không có lỗi. Mục tiêu hợp lý là tỉ lệ này tăng dần qua các bài, tiến tới phần lớn câu phức đều đúng.

Nếu bạn cần học lại nền của từng dạng, NEMO GRAMMAR có các bài về mệnh đề quan hệ, liên từ và câu điều kiện được xếp theo level, mỗi bài có 5 bài luyện từ mức 1 tới mức 5. Trang câu phức trong IELTS cũng có luyện thêm theo đúng bối cảnh bài thi.

Một đoạn ví dụ dùng cả bốn dạng

Đề tự soạn: "Some people believe that cities should ban cars from their centres. To what extent do you agree?"

Although private cars offer convenience, they are a major source of noise and pollution in city centres, where people live and work in close proximity. If cars were banned from these areas, residents would breathe cleaner air and streets could be reclaimed for walking and cycling. However, such a ban should be introduced gradually because many small businesses still depend on deliveries by road.

Ba câu, bốn dạng: nhượng bộ, quan hệ với "where", điều kiện loại 2, nguyên nhân với "because". Không có cấu trúc lạ, nhưng không câu nào đơn điệu.

Tự soát câu phức trong ba mươi giây

Trong phòng thi, bạn không có thời gian soát từng câu kỹ. Nhưng câu phức có một điểm lợi: lỗi của nó thường nằm ở vài vị trí cố định. Khi đọc lại một câu phức, nhìn đúng ba chỗ:

1. Từ nối đầu câu. Có "although", "because", "if", "while" không? Nếu có, câu phải có thêm một mệnh đề chính sau dấu phẩy. Và không có "but" hay "so" đi kèm.
2. Dấu phẩy quanh mệnh đề quan hệ. Nếu có "which" hay "who" sau dấu phẩy, dấu phẩy thứ hai đã có chưa, trước khi câu quay lại động từ chính?
3. Động từ chính. Bỏ mọi mệnh đề phụ ra, phần còn lại có một chủ ngữ và một động từ chia thì không?

Ba chỗ nhìn này bắt được phần lớn lỗi câu phức mà người kẹt band 6 hay mắc. Luyện nó ở nhà với mỗi bài viết, tới lúc vào phòng thi nó sẽ nhanh như đọc lướt.

Một lưu ý nhỏ: đừng mở bài bằng một câu phức dài chỉ để gây ấn tượng. Câu mở bài cần rõ trước hết. Câu phức phát huy tác dụng nhất ở thân bài, nơi bạn giải thích nguyên nhân, đưa ra nhượng bộ, hay nêu giả định. Đặt đúng chỗ, bốn dạng trên trông tự nhiên thay vì gượng ép, và người chấm đọc thấy lập luận trước khi thấy cấu trúc.

Giới hạn của cách làm này

Bốn dạng là đủ để vượt qua nhận xét "thiếu câu phức" và giữ độ chính xác. Nhưng ở band cao hơn, giám khảo tìm độ linh hoạt rộng hơn: mệnh đề phân từ, danh từ hoá, câu bị động dùng có chủ đích, cấu trúc nhấn mạnh. Khi bốn dạng cơ bản đã đúng đều, bạn mới nên thêm từng dạng mới một, lại theo đúng quy trình: khuôn, chỗ hay sai, mười câu, đo tỉ lệ.

Cách làm này cũng không thay thế được nội dung. Câu phức đúng mà ý nghèo thì vẫn kéo điểm ở tiêu chí Task Response. Nếu bạn đang nghiêng quá về phía ngữ pháp, đọc bài chỉ lo ý tưởng, bỏ quên ngữ pháp trong IELTS Writing để thấy mặt ngược lại của cán cân.