Lỗi dịch word by word tiếng Anh: nghĩ bằng câu tiếng Việt

"Hà Nội very beautiful." "Yesterday rain so I not go school." "This problem need to solve." Đọc những câu này, người Việt hiểu ngay. Người nói tiếng Anh thì phải dừng lại. Mỗi câu đều có đủ "từ", nhưng thiếu những thứ mà tiếng Anh bắt buộc và tiếng Việt thì không.

Đây là lỗi gốc của rất nhiều lỗi khác: viết bằng cách nghĩ một câu tiếng Việt rồi thay từng chữ bằng chữ tiếng Anh tương ứng. Người học ở mọi trình độ đều mắc, chỉ khác mức độ. Ở A2, nó hiện ra rõ như trên. Ở B2, nó ẩn trong những câu dài, dưới dạng trật tự từ lệch hay giới từ sai.

Bài này chỉ ra năm lỗi cụ thể sinh ra từ thói quen dịch từng chữ, dấu hiệu để nhận ra, và cách sửa từ gốc.

Vì sao dịch từng chữ sinh lỗi

Tiếng Việt và tiếng Anh khác nhau ở mấy chỗ cốt lõi:

Khi bạn dịch từng chữ, bạn mang nguyên cấu trúc cột trái sang, chỉ đổi từ vựng. Kết quả là câu có từ tiếng Anh nhưng ngữ pháp tiếng Việt.

Năm lỗi, dấu hiệu và cách sửa

Lỗi 1: Thiếu động từ "be"

Dấu hiệu: câu có tính từ, danh từ hoặc giới từ làm vị ngữ mà không có động từ nào.

• Trước: My brother very tall.

• Sau: My brother is very tall.

• Trước: The meeting tomorrow at 9.

• Sau: The meeting is tomorrow at 9.

Cách sửa: mỗi câu tiếng Anh phải có ít nhất một động từ đã chia. Khi soát, tìm động từ của từng câu. Không tìm thấy thì thiếu "be".

Lỗi 2: Thiếu chủ ngữ

Dấu hiệu: câu bắt đầu bằng động từ hoặc tính từ, hoặc chủ ngữ bị ngầm hiểu như trong tiếng Việt.

• Trước: Is very important to learn English.

• Sau: It is very important to learn English.

• Trước: Yesterday rained heavily.

• Sau: Yesterday it rained heavily.

Cách sửa: khi tiếng Việt nói "mưa", "trời lạnh", "cần phải...", "có nhiều...", tiếng Anh thường cần một chủ ngữ giả: it hoặc there. "There are many reasons", không phải "Have many reasons" (dịch từ "có nhiều lý do").

Lỗi 3: Bị động không có dấu hiệu

Dấu hiệu: vật làm chủ ngữ nhưng động từ ở dạng chủ động, dù ý là bị động.

• Trước: This problem need to solve quickly.

• Sau: This problem needs to be solved quickly.

• Trước: The house built in 1990.

• Sau: The house was built in 1990.

Tiếng Việt hay bỏ chữ "được" hoặc "bị": "Nhà xây năm 1990", "Vấn đề này cần giải quyết". Dịch từng chữ thì mất luôn dấu hiệu bị động. Trang câu bị động có bảng cấu trúc đầy đủ.

Lỗi 4: Trật tự tính từ và danh từ

Dấu hiệu: tính từ đứng sau danh từ, hoặc nhiều tính từ đứng lộn xộn.

• Trước: I have a bag leather black.

• Sau: I have a black leather bag.

• Trước: She is a student very good.

• Sau: She is a very good student.

Khi có nhiều tính từ, tiếng Anh có thứ tự khá cố định: ý kiến, kích thước, tuổi, hình dạng, màu, nguồn gốc, chất liệu, mục đích. "A beautiful old wooden table". Bạn không cần thuộc cả chuỗi; thường chỉ cần nhớ ý kiến đứng đầu, chất liệu đứng gần danh từ.

Lỗi 5: Giới từ và cụm động từ dịch nguyên văn

Dấu hiệu: giới từ đi theo cách nói tiếng Việt.

• "Phụ thuộc vào" thành depend into thay vì depend on.
• "Thảo luận về" thành discuss about thay vì discuss.
• "Kết hôn với" thành married with thay vì married to.
• "Giỏi về" thành good in thay vì good at.

Cách sửa: học giới từ theo cụm, không theo từ lẻ. Ghi cụm vào sổ lỗi mỗi khi bị sửa; cách làm có trong bài lập sổ lỗi ngữ pháp của riêng mình.

Một đoạn trước và sau

Đoạn gốc, được viết bằng cách dịch từng câu tiếng Việt:

In my city have many problem. Traffic very bad, especially in the morning. Many road narrow and old. Government need to build more road and improve public transport. If not, problem will more serious.

Sau khi sửa:

There are many problems in my city. The traffic is very bad, especially in the morning. Many roads are narrow and old. The government needs to build more roads and improve public transport. If it does not, the problem will become more serious.

Đếm lại: hai chỗ thiếu "be", một chỗ "in my city have" dịch từ "ở thành phố tôi có", ba chỗ thiếu số nhiều, ba chỗ thiếu mạo từ, một chỗ thiếu "s" ở động từ, một chỗ thiếu động từ "become". Không lỗi nào khó. Tất cả đều là dấu vết của câu tiếng Việt.

Sửa từ gốc: đổi cách nghĩ câu

Soát lỗi giúp bắt được những câu trên. Nhưng muốn lỗi không sinh ra, cần đổi cách bạn dựng câu.

Thay vì nghĩ "Giao thông rất tệ" rồi dịch từng chữ, hãy hỏi: chủ ngữ là "the traffic"; động từ là gì? Không có, cần "is"; thì hiện tại; phần còn lại: "very bad". Kết quả: "The traffic is very bad."

Lúc đầu cách này chậm. Nhưng sau vài tuần, khung "chủ ngữ, động từ, phần còn lại" sẽ thành phản xạ, và câu tiếng Việt không còn chen vào nữa.

Khi dịch từng chữ ẩn trong câu dài

Ở trình độ B1, B2, lỗi dịch từng chữ không còn lộ như "Hà Nội very beautiful". Nó ẩn vào những chỗ tinh hơn.

Trật tự thông tin. Tiếng Việt hay đặt bối cảnh lên đầu: "Đối với học sinh, việc dùng điện thoại trong lớp là có hại." Dịch thẳng: "For students, using phones in class is harmful." Câu này đúng ngữ pháp. Nhưng nếu dịch "việc... là có hại" thành "the using phone in class is harmful", bạn đã mang cả "việc" (the) và bỏ mất -s của "phones".

Động từ "có". "Có nhiều cách để giải quyết" hay bị dịch thành "Have many ways to solve". Tiếng Anh cần "There are many ways to solve this problem", vì "solve" cần tân ngữ, trong khi tiếng Việt ngầm hiểu.

Chữ "làm". "Điều này làm cho học sinh mệt mỏi" dịch thành "This makes students to be tired" hoặc "makes students tiring". Đúng là "This makes students tired": sau "make + tân ngữ" là tính từ hoặc động từ nguyên mẫu không "to".

Ba lỗi này khó bắt bằng mắt vì câu trông dài và "có vẻ tiếng Anh". Cách bắt: đọc lại câu, hỏi "nếu người không biết tiếng Việt đọc, họ có thấy câu này tự nhiên không?". Chỗ nào nghe như được lắp từ tiếng Việt, hãy dựng lại câu từ khung chủ ngữ, động từ.

Một bài luyện ngắn mỗi ngày

Viết năm câu tiếng Việt đơn giản về ngày hôm nay. Với mỗi câu, không dịch thẳng. Hỏi bốn câu hỏi ở khung trên rồi mới viết tiếng Anh. Sau đó so với cách bạn sẽ dịch nếu làm từng chữ, và ghi lại chỗ khác.

Nếu thấy mình còn lúng túng ở việc nhận ra động từ, chủ ngữ, tân ngữ, bài hiểu cấu trúc câu tiếng Anh là nền cần có trước. Còn để thấy lỗi này trong bức tranh chung của các lỗi viết, xem bài bài luận bị gạch đỏ cùng một lỗi mãi. Với người muốn học lại từ khung câu cơ bản, NEMO GRAMMAR bắt đầu từ level Starter (A1) và người học tự chọn điểm vào, xem ở năm level ngữ pháp từ A1 tới C1.