Tại sao phải học ngữ pháp tiếng Anh: lợi ích lan sang bốn kỹ năng

Hương làm kế toán cho một công ty có đối tác Nhật và Úc. Mỗi sáng cô nhận khoảng mười email tiếng Anh. Cô biết khá nhiều từ vựng chuyên ngành, nhưng gặp câu như The invoice, which should have been issued before the end of last month, has not yet been received by our finance team thì cô phải đọc ba lần, rồi dán vào công cụ dịch. Cô nghĩ vấn đề là từ vựng. Thật ra cô biết hết từ trong câu đó.

Thứ cô thiếu là khả năng nhìn ra khung của câu: đâu là chủ ngữ, đâu là động từ chính, đoạn nào là phần chèn thêm. Đó là ngữ pháp. Bài này không bàn chuyện có nên học ngữ pháp hay không. Nó chỉ ra, cụ thể từng kỹ năng, bạn được gì khi nền ngữ pháp vững, và làm sao biết mình đã được.

Kết quả trông thế nào: bốn kỹ năng cùng nhẹ đi

Ngữ pháp không phải một kỹ năng thứ năm đứng riêng. Nó là bộ khung mà bốn kỹ năng kia cùng dựa vào. Khi khung chắc, cả bốn nhẹ đi, dù mức độ khác nhau.

Đọc: không còn lạc trong câu dài

Quay lại câu email của Hương. Người vững ngữ pháp nhìn nó thế này:

• Chủ ngữ: The invoice.
• Phần chèn giữa hai dấu phẩy: which should have been issued before the end of last month, một mệnh đề quan hệ nói thêm về hoá đơn.
• Động từ chính: has not yet been received, hiện tại hoàn thành bị động.
• Phần cuối: by our finance team, ai là người (chưa) nhận.

Khi tách được như vậy, câu chỉ còn nói một điều: hoá đơn chưa tới phòng tài chính. Phần chèn chỉ là thông tin phụ.

Lợi ích ở đây đo được: thời gian đọc một email giảm, số lần phải dán vào công cụ dịch giảm, và quan trọng nhất là số lần hiểu sai giảm. Người đọc không vững ngữ pháp hay hiểu nhầm ai làm gì với ai trong câu bị động, ví dụ đọc The manager was informed by the staff thành "người quản lý thông báo cho nhân viên", ngược hẳn nghĩa.

Viết: câu đúng ngay từ lần đầu

Đây là chỗ lợi ích thấy rõ nhất, vì lỗi ngữ pháp trong bài viết nằm yên trên giấy cho người khác đọc. Vài lỗi cơ bản làm người đọc mất tin tưởng nhanh hơn nhiều so với một từ vựng chưa hay:

• We was very happy with your service. Đúng: We were very happy with your service.
• Please find attach the file. Đúng: Please find attached the file.
• I look forward to hear from you. Đúng: I look forward to hearing from you. Sau to trong cụm look forward to là danh động từ.

Khi nền đã vững, bạn không còn phải soát bài lần lượt từng loại lỗi. Bạn viết đúng luôn, và thời gian soát dành cho việc làm câu rõ hơn chứ không phải sửa sai. Nếu bạn viết nhiều và vẫn bị chữa cùng lỗi, trang ngữ pháp cho Writing Task 2 band 7 cho thấy người chấm nhìn vào độ chính xác ngữ pháp thế nào.

Nói: bớt ngập ngừng

Nhiều người nói tiếng Anh chậm không phải vì thiếu từ, mà vì trong đầu họ đang chạy một chương trình chia động từ: "chủ ngữ là she, hiện tại, vậy thêm s... she works". Mỗi câu dừng hai ba giây như vậy, người nghe mất kiên nhẫn và người nói mất tự tin.

Khi hiện tại đơn, quá khứ đơn và câu hỏi đã thành phản xạ, bộ não được giải phóng để lo việc khác: chọn từ, nghĩ ý tiếp theo, để ý phản ứng của người nghe. Ngữ pháp vững không làm bạn nói hay hơn ngay, nhưng nó bỏ đi một gánh nặng ở dưới.

Một lưu ý: khi nói, lỗi nhỏ ít quan trọng hơn khi viết. Người nghe vẫn hiểu She go to work every day. Nhưng nếu bạn sai ở những chỗ đổi nghĩa, như lẫn I have lived here for ten years (vẫn đang sống ở đây) với I lived here for ten years (giờ không còn sống ở đây nữa), người nghe hiểu sai thông tin.

Nghe: đoán trước được câu

Người nghe giỏi không nghe từng từ rồi ghép lại. Họ đoán trước phần tiếp theo dựa vào khung câu. Nghe If I had known about the meeting..., người vững ngữ pháp đã chờ sẵn một vế kiểu I would have come. Họ không cần nghe rõ từng âm vì đã biết nó sẽ có dạng gì.

Người chưa vững thì phải bắt từng từ, và khi lỡ một từ thì mất cả câu. Đó là lý do nghe là kỹ năng hưởng lợi chậm nhất nhưng bền nhất từ ngữ pháp.

Đo lợi ích bằng gì

Lợi ích mơ hồ thì khó giữ động lực. Hãy chọn một hoặc hai chỉ số và đo trước, đo sau:

Cách đo cụ thể:

1. Đọc: đếm số lần bạn phải tra hoặc dịch khi đọc mười email hoặc một bài báo ngắn.
2. Viết: viết 200 chữ về một chủ đề quen, nhờ người khác hoặc công cụ đánh dấu lỗi ngữ pháp cơ bản, đếm.
3. Nói: ghi âm một phút tự giới thiệu, đếm số lần bạn dừng hoặc tự sửa động từ.
4. Nghe: nghe một đoạn một phút, chép lại; đếm số câu bạn chép đúng khung dù sai vài từ.

Đo lại sau ba tháng. Các chỉ số ấy có ý nghĩa hơn nhiều so với số công thức bạn thuộc. Phần đo lường chi tiết có trong bài đo tiến bộ ngữ pháp: con số nào đáng tin.

Đường ngắn nhất tới những lợi ích này

Không phải toàn bộ ngữ pháp mang lại lợi ích ngang nhau. Với người mất gốc, những khối cho lợi nhiều nhất là:

• Động từ be và cách dùng trợ động từ trong câu hỏi, phủ định.
• Hiện tại đơn, quá khứ đơn, hiện tại hoàn thành.
• Mạo từ và danh từ số nhiều.
• Câu bị động cơ bản và mệnh đề quan hệ với which, who, that: hai cấu trúc hay gặp nhất trong email và văn bản công việc.

Khi học, nhớ quy tắc chưa đủ; bạn cần luyện tới mức dùng được mà không phải nghĩ. NEMO GRAMMAR xếp các khối ấy vào hai level đầu Starter (A1) và Elementary (A2), rồi tiếp sang Intermediate (B1); bạn tự chọn level, mọi level đều mở. Cách một bài học đi từ quy tắc tới luyện có ở trang cách học một bài ngữ pháp.

Lợi ích đến theo thứ tự nào

Bốn kỹ năng không nhẹ đi cùng một lúc. Theo trải nghiệm của nhiều người học lại, thứ tự thường là:

1. Viết thấy thay đổi đầu tiên, vì khi viết bạn có thời gian để dùng quy tắc vừa học.
2. Đọc đến ngay sau, khi bạn quen tách khung câu.
3. Nói chậm hơn, vì cần quy tắc chìm xuống thành phản xạ.
4. Nghe đến sau cùng, vì cần cả phản xạ lẫn nhiều giờ tiếp xúc.

Biết thứ tự này giúp bạn không nản. Nếu sau hai tháng bài viết đã sạch hơn mà nói vẫn ngập ngừng, đó là bình thường, không phải dấu hiệu bạn học sai. Hãy tiếp tục, và thêm vào lịch vài buổi nói có ghi âm để đẩy phần phản xạ lên.

Tóm lại

Học ngữ pháp không phải để trả lời đúng câu hỏi "thì này dùng khi nào". Nó để bạn đọc email không phải dịch, viết không bị chữa lỗi cơ bản, nói không phải dừng giữa câu, và nghe đoán được câu tiếp theo. Chọn một chỉ số, đo hôm nay, rồi đo lại sau vài tháng. Nếu bạn muốn hiểu vì sao việc nắm chủ ngữ, động từ, tân ngữ lại là bước kế tiếp tự nhiên, đọc tiếp bài hiểu cấu trúc câu tiếng Anh để tự đặt câu.