Cách kiểm tra con học bài ngữ pháp: nhờ con giảng lại

Chị Hoa làm kế toán, tiếng Anh chỉ đủ đọc vài chữ trên hóa đơn. Tối đó, con gái lớp 9 vừa học xong bài câu bị động. Chị không kiểm được con làm bài đúng hay sai, nên chị thử một cách khác: "Mẹ không biết câu bị động là gì. Con giảng cho mẹ nghe đi, như cô giảng trên lớp ấy". Con gái hào hứng cầm bút, vẽ lên giấy: "Đây mẹ, câu bình thường là 'Mẹ nấu cơm', câu bị động là 'Cơm được mẹ nấu'. Tiếng Anh thì là 'The rice is cooked by mom', động từ phải thành 'be' cộng với ... ờ ...". Con dừng lại, nhíu mày, rồi mở sách ra xem lại.

Khoảnh khắc con dừng lại ấy chính là thứ chị Hoa cần thấy. Nó cho biết con hiểu ý chính nhưng còn chưa chắc phần cấu tạo. Không cần một chữ tiếng Anh nào từ phía mẹ. Bài này hướng dẫn cách dùng kỹ thuật "nhờ con giảng lại" một cách có hệ thống: vì sao nó hiệu quả, câu hỏi nào nên dùng, cách nghe câu trả lời, và giới hạn của nó.

Vì sao giảng lại là cách kiểm tra tốt

Giảng lại đòi hỏi hiểu, không chỉ nhớ

Khi làm bài trắc nghiệm, con có thể đúng nhờ mẹo, nhờ loại trừ, hoặc nhờ đoán may. Khi giảng lại cho người khác, không có mẹo nào che được. Con phải tự sắp xếp lại kiến thức, chọn ví dụ, và trả lời câu hỏi "tại sao". Chỗ nào con chỉ thuộc mà không hiểu sẽ lộ ra ngay.

Giảng lại là một lần học nữa

Khi con giải thích cho bố mẹ, con không chỉ đang được kiểm tra. Con đang học lại bài một lần nữa, theo cách chủ động nhất. Nhiều giáo viên biết rằng mình hiểu một chủ đề sâu nhất khi phải dạy nó. Trẻ con cũng vậy.

Bố mẹ không giỏi tiếng Anh lại là lợi thế

Nghe có vẻ ngược, nhưng khi bố mẹ không biết, con phải giải thích từ đầu, bằng tiếng Việt, không được dùng thuật ngữ mà không giảng. Một phụ huynh giỏi tiếng Anh dễ gật đầu khi con nói "thì dùng cái này vì có 'since'", còn một phụ huynh không biết sẽ hỏi "vậy 'since' nghĩa là gì, sao có nó thì phải dùng thì này?". Câu hỏi ngây thơ ấy đẩy con vào hiểu sâu hơn.

Bước 1: Chọn thời điểm

Thời điểm tốt nhất là ngay sau khi con học xong một bài, hoặc ngày hôm sau, trước buổi học mới. Ngay sau khi học giúp con củng cố. Ngày hôm sau cho biết con còn nhớ gì sau một đêm.

Không nên hỏi khi con đang mệt, đang vội, hoặc vừa bị điểm kém. Buổi giảng lại phải là lúc thoải mái, không phải buổi kiểm tra.

Thời lượng: năm đến mười phút. Không dài hơn. Mỗi tuần hai, ba lần là đủ, không cần hằng ngày.

Bước 2: Dùng các câu hỏi mở

Đây là bộ câu hỏi mẫu, đi từ dễ đến khó. Không cần dùng hết, chọn hai ba câu mỗi lần.

Câu mở đầu:

• "Hôm nay con học bài gì? Tên bài bằng tiếng Việt là gì?"
• "Bài này dùng để làm gì? Khi nào thì người ta cần nó?"

Câu đi vào quy tắc:

• "Con giảng cho bố quy tắc của bài này đi. Nói bằng tiếng Việt thôi."
• "Nếu bố muốn tự đặt một câu theo bài này, bố phải làm những bước nào?"

Câu đòi ví dụ:

• "Cho bố một ví dụ. Rồi cho bố một ví dụ khác, không lấy trong sách."
• "Câu này nếu viết sai thì sai kiểu gì? Người ta hay sai chỗ nào?"

Câu đào sâu:

• "Tại sao lại thế? Nếu không làm thế thì sao?"
• "Bài này khác bài tuần trước ở chỗ nào?"

Câu "cho một ví dụ không lấy trong sách" rất quan trọng. Nếu con chỉ lặp lại ví dụ trong sách, con có thể đang nhớ. Nếu con tự nghĩ được ví dụ mới, con đang hiểu.

Bước 3: Nghe cho đúng

Anh chị không cần biết con giảng đúng hay sai từng chữ. Hãy nghe những tín hiệu sau.

Tín hiệu con hiểu

• Con giải thích bằng lời của mình, không đọc lại sách.
• Con tự nghĩ ra ví dụ mới về chuyện trong nhà, trong lớp.
• Con trả lời được "tại sao" bằng một lý do, không phải "vì cô bảo thế".
• Con so sánh được với bài cũ ("cái này giống bài hôm trước nhưng khác ở chỗ...").

Tín hiệu con chỉ thuộc

• Con dùng nguyên văn câu trong sách hoặc vở.
• Con chỉ đưa được ví dụ trong sách.
• Câu trả lời cho "tại sao" là một mẹo nhận diện ("có chữ X thì dùng Y").
• Con lúng túng hoặc bực khi bị hỏi thêm.

Tín hiệu con còn hổng

• Con dừng lại giữa chừng và phải xem lại sách.
• Con nói hai điều mâu thuẫn nhau.
• Con không phân biệt được bài này với một bài gần giống.

Tín hiệu còn hổng không phải là thất bại. Đó là chỗ con biết mình cần xem lại. Hãy để con tự mở sách ra xem, đừng vội giải thích thay.

Bước 4: Đáp lại thế nào

Cách bố mẹ phản ứng quyết định con có muốn giảng lại lần sau không.

Khi con giảng tốt: khen cụ thể. "Ví dụ về bà nội nấu cơm của con dễ hiểu lắm." Khen cụ thể cho con biết điều gì đáng giữ.

Khi con vấp: bình thản. "Chỗ này con chưa chắc à? Con xem lại đi, mai giảng tiếp cho mẹ." Không trách, không thở dài.

Khi con giảng sai mà anh chị không biết: không sao. Anh chị không phải người chấm. Nếu con tự tin mà vẫn sai, lỗi sẽ lộ ra ở bài luyện, và chương trình học sẽ chỉ ra. Việc của anh chị là tạo dịp để con nói, không phải xác nhận đúng sai.

Khi con từ chối: đừng ép. Thử lại vào ngày khác, hoặc đổi cách: "Bố cá con không giải thích được bài này" đôi khi hiệu quả với trẻ thích thử thách.

Kết hợp với chương trình con học

Kỹ thuật giảng lại hiệu quả nhất khi bài con học có phần giải thích rõ ràng bằng tiếng Việt. Khi đó, anh chị có thể liếc qua phần giải thích để biết đại khái bài nói gì, và câu hỏi của anh chị sẽ đúng trọng tâm hơn. Trong NEMO GRAMMAR, tên bài bằng tiếng Anh nhưng phần giải thích bằng tiếng Việt, nên bố mẹ đọc được ý chính mà không cần giỏi tiếng Anh.

Mỗi bài cũng có mục lỗi hay gặp. Anh chị có thể dùng mục ấy làm câu hỏi: "Bài này người ta hay sai ở đâu? Con có hay sai chỗ ấy không?".

Giới hạn của cách này

• Không kiểm được phát âm và độ trôi chảy. Con giảng bằng tiếng Việt, nên anh chị biết con hiểu, nhưng không biết con dùng được khi nói tiếng Anh.
• Không thay được bài luyện. Hiểu quy tắc là một bước, luyện đến thành phản xạ là bước khác. Con giảng hay chưa chắc đã viết đúng.
• Có thể gây áp lực nếu làm quá thường xuyên. Hai ba lần một tuần là đủ. Mỗi tối đều hỏi thì thành kiểm tra, con sẽ né.

Để biết thêm những việc khác anh chị làm được mà không cần giỏi tiếng Anh, xem bài bố mẹ không giỏi tiếng Anh vẫn kèm con được. Còn nếu con giảng rất hay mà điểm vẫn thấp, có thể con đang giỏi hiểu nhưng thiếu luyện, và bài con điểm ngữ pháp cao mà không nói được sẽ giúp nhìn khoảng cách theo chiều ngược lại.

Bắt đầu

Lần tới khi con học xong một bài ngữ pháp, hãy thử một câu: "Con giảng cho bố mẹ nghe bài này đi, bố mẹ không biết". Rồi ngồi nghe, hỏi "tại sao" một lần, và để ý chỗ con dừng lại. Muốn hiểu một bài ngữ pháp có những phần nào để hỏi đúng chỗ, xem trang cách học một bài ngữ pháp.