Ngữ pháp viết học thuật tiếng Anh: bị động, danh từ hóa, hedging

Thảo năm hai đại học, lần đầu viết một bài báo cáo môn học bằng tiếng Anh. Cô viết như cách vẫn viết bài luận ở cấp ba: "I think people use too much plastic. We must stop it now. It is very bad for the sea." Giảng viên trả lại với một dòng nhận xét: "Ideas are fine. Tone is not academic." Thảo không sai ngữ pháp chỗ nào. Cô chỉ đang dùng ngữ pháp của một thể loại khác.

Văn học thuật có những cấu trúc riêng mà bài luận phổ thông ít dùng. Không phải vì chúng khó hơn, mà vì chúng làm một việc khác: đưa sự vật và quá trình lên trước người thực hiện, gói hành động thành khái niệm, và đo độ chắc chắn của từng khẳng định. Nếu bạn viết báo cáo, luận văn, bài nghiên cứu hay đang nhắm IELTS Writing band cao, đây là nhu cầu thật.

Bài này mô tả ba nhóm cấu trúc chính: câu bị động, danh từ hóa và hedging. Mỗi nhóm có mục đích, cách dùng, lỗi hay gặp và cách tự kiểm xem bạn đã đủ chưa.

Nhu cầu thật: đổi giọng, không đổi độ khó

Hãy so sánh:

• Giọng phổ thông: "I think people use too much plastic, and this is very bad for the sea."
• Giọng học thuật: "Excessive plastic consumption appears to contribute significantly to marine pollution."

Câu thứ hai không có từ nào quá hiếm. Nhưng nó có ba đặc điểm: không có "I think" và "people" làm chủ ngữ; hành động "use too much" đã thành danh từ "excessive consumption"; và "appears to" đo mức chắc chắn thay vì khẳng định tuyệt đối. Ba đặc điểm đó ứng với ba nhóm cấu trúc dưới đây.

Nhóm 1: Câu bị động

Khi nào cần

Dùng bị động khi người làm không quan trọng, không rõ, hoặc hiển nhiên, và khi bạn muốn đặt đối tượng nghiên cứu làm tâm điểm.

• Chủ động: We collected the data from 200 students.
• Bị động: The data were collected from 200 students.

Trong phần phương pháp của một báo cáo, câu bị động là mặc định vì người đọc quan tâm dữ liệu, không quan tâm ai cầm bút.

Lỗi hay gặp

• Thiếu "be": The survey conducted in 2025. Sửa: The survey was conducted in 2025. Tiếng Việt nói "khảo sát được thực hiện" nhưng hay bỏ "được", và khi dịch sang, "was" bị rơi.
• Dùng bị động với nội động từ: The number of users was increased. "Increase" ở đây là nội động từ (tự tăng). Sửa: The number of users increased.
• Lạm dụng: cả đoạn toàn bị động khiến văn nặng và mơ hồ. Khi người làm quan trọng, cứ dùng chủ động: "Previous studies have shown..."

Trang câu bị động có đầy đủ các thì bị động và bảng lỗi.

Nhóm 2: Danh từ hóa

Khi nào cần

Danh từ hóa là biến động từ hoặc tính từ thành danh từ để gói một quá trình thành một khái niệm có thể bàn tiếp.

• The government reduced taxes, and this helped businesses grow.
• The reduction of taxes contributed to business growth.

Lợi ích: câu thứ hai có một chủ ngữ rõ ("the reduction of taxes") mà câu sau có thể nhắc lại: "This reduction, however, also decreased public spending."

Lỗi hay gặp

• Sai từ loại: The develop of technology... Sửa: The development of technology... Đây là lỗi từ loại, gặp rất nhiều ở người Việt vì tiếng Việt không đổi hình thức từ. Xem thêm bài từ loại tiếng Anh.
• Quên "of" hoặc dùng sai giới từ: The increase in prices (không phải increase of prices khi nói mức tăng). The impact on health (không phải impact to).
• Chuỗi danh từ quá dài: The government tax reduction policy implementation process... Người đọc lạc. Tách bằng "of": The implementation of the tax reduction policy.

Nhóm 3: Hedging (đo độ chắc chắn)

Khi nào cần

Văn học thuật tránh khẳng định tuyệt đối khi bằng chứng chưa tuyệt đối. Hedging là dùng ngữ pháp và từ vựng để nói đúng mức chắc chắn của mình.

Lỗi hay gặp

• Không hedging gì cả: Social media causes depression. Một bài học thuật cần: Heavy social media use may be associated with higher rates of depression.
• Hedging chồng chất: It might possibly be somewhat likely that... Một lớp là đủ.
• Sai dạng động từ sau modal: This may causes problems. Sau "may, might, could" luôn là động từ nguyên mẫu: This may cause problems.

Một đoạn trước và sau

Đoạn của Thảo:

I think people use too much plastic. We must stop it now. It is very bad for the sea because fish eat it and they die.

Sau khi chỉnh:

Excessive plastic consumption appears to be a major contributor to marine pollution. Plastic waste is frequently ingested by marine species, which may lead to significant population decline. A reduction in single-use plastics should therefore be considered a priority.

Bị động: "is frequently ingested", "should be considered". Danh từ hóa: "consumption", "decline", "reduction". Hedging: "appears to", "may lead to", "should". Không có cấu trúc nào ngoài B2. Điều thay đổi là lựa chọn.

Tự kiểm: bạn đã đủ cho văn học thuật chưa

1. Bạn có chia đúng bị động ở hiện tại đơn, quá khứ đơn, hiện tại hoàn thành không?
2. Bạn có biết ít nhất mười cặp động từ và danh từ hay dùng (develop, development; analyse, analysis; grow, growth) không?
3. Bạn có biết giới từ đi sau các danh từ đó không (increase in, impact on, effect of)?
4. Bạn có ít nhất ba mức hedging và dùng đúng dạng động từ sau modal không?
5. Bạn có biết khi nào KHÔNG dùng bị động không?

Nếu có câu nào bạn chưa chắc, đó là việc cần học lại. Điều quan trọng: ba nhóm này đứng trên một nền vững về thì, chia động từ và từ loại. Nếu nền chưa vững, hãy xử lý lỗi cơ bản trước; bài quy trình từ gọi tên tới sửa gốc giúp bạn biết mình đang ở đâu.

Ba cấu trúc phụ trợ đáng biết thêm

Ngoài ba nhóm chính, văn học thuật còn dựa vào một vài cấu trúc giúp câu chặt hơn. Bạn không cần dùng nhiều, nhưng nên nhận ra và dùng đúng.

Chủ ngữ giả "it" với tính từ đánh giá. "It is widely accepted that exercise improves mood." "It is important to note that the sample was small." Cấu trúc này đưa thông tin mới về cuối câu, đúng chỗ người đọc chú ý. Lỗi hay gặp là bỏ "it": "Is widely accepted that...".

Mệnh đề quan hệ rút gọn. Thay vì "The students who were surveyed reported...", viết "The students surveyed reported...". Gọn hơn, nhưng chỉ rút gọn được khi mệnh đề có "be" hoặc ý bị động rõ ràng.

Cụm chỉ quan hệ nhân quả bằng danh từ. "Due to the lack of funding, the project was delayed." Lưu ý: "due to" và "because of" đi với danh từ, còn "because" đi với mệnh đề. "Due to the project was delayed" là sai; "Because the project was delayed" hoặc "Due to the delay" là đúng.

Cả ba cấu trúc đều thuộc cùng một tinh thần với bị động, danh từ hóa và hedging: đưa ý và bằng chứng lên trước, giữ người viết lùi lại phía sau. Khi viết học thuật, câu hỏi dẫn đường luôn là: người đọc cần thấy gì trước?

Học ở đâu cho đúng level

Các cấu trúc học thuật thường thuộc level Upper-intermediate (B2) và Advanced (C1) trong các khung ngữ pháp. Trong NEMO GRAMMAR, bạn tự chọn level và mọi level đều mở, nên người đã vững nền có thể vào thẳng hai level cuối mà không phải đi lại từ đầu. Trang năm level ngữ pháp từ A1 tới C1 cho thấy mỗi level gồm những mảng nào.

Viết học thuật không đòi bạn biết nhiều cấu trúc lạ. Nó đòi bạn chọn đúng ba nhóm quen, dùng đúng chỗ và dùng không sai.