Phụ thuộc Grammarly: sợ viết tiếng Anh khi không có công cụ sửa

Tuần trước kỳ thi IELTS, Quân ngồi viết thử một bài Task 2 trên giấy. Anh đã luyện hai tháng trên máy tính, với một công cụ sửa ngữ pháp chạy nền gạch chân xanh đỏ ngay khi gõ. Trên giấy, không còn gạch chân nào. Viết tới câu thứ ba, anh khựng lại trước chữ "information": có "s" không nhỉ? Tới câu thứ năm, anh không chắc "the environment" có cần "the". Bài viết mất năm mươi phút thay vì bốn mươi, và khi nhờ người chấm, anh nhận lại nhiều lỗi hơn hẳn các bài luyện trên máy.

Quân không kém đi. Anh chỉ vừa phát hiện ra rằng phần lớn "độ chính xác" trong các bài luyện là của công cụ, không phải của anh.

Nỗi sợ này ngày càng phổ biến: sợ viết khi không có công cụ sửa. Học sinh sợ bài kiểm tra viết tay, thí sinh sợ phòng thi, người đi làm sợ những lúc phải gõ nhanh trong một buổi họp trực tuyến. Bài này gọi đúng tên nỗi sợ, tách phần có cơ sở, và chỉ cách để bạn tự đứng được.

Nỗi sợ gọi đúng tên

Đây không phải nỗi sợ công nghệ. Đây là nỗi sợ không biết mình thật sự đang ở đâu. Khi công cụ sửa mọi lỗi trước khi bạn kịp nhìn, bạn không bao giờ thấy bản nháp thật của mình. Bạn không biết mình hay sai gì, sai bao nhiêu. Và thứ không biết thì đáng sợ hơn thứ đã biết, dù nó xấu.

Phần nào có cơ sở

Có cơ sở: công cụ sửa hộ không dạy lại

Khi bạn bấm "accept" một gợi ý, câu được sửa. Nhưng quy tắc đằng sau thì không đi vào đầu bạn, cũng như việc bạn đọc lời chữa của giáo viên mà không luyện lại. Bấm "accept" một trăm lần cho lỗi mạo từ không làm bạn bớt sai mạo từ khi viết tay.

Có cơ sở: có những lúc bạn phải viết mà không có công cụ

Bài thi viết trên giấy, bài kiểm tra trên lớp, trao đổi nhanh qua tin nhắn điện thoại, phần trả lời trực tiếp trong một buổi phỏng vấn viết. Ở những lúc này, chỉ có bạn và những gì đã thành phản xạ.

Không có cơ sở: dùng công cụ là có hại

Không đúng. Công cụ sửa ngữ pháp rất có ích để bắt lỗi gõ, lỗi sót trong văn bản quan trọng. Vấn đề không nằm ở công cụ mà ở cách dùng: dùng để thay mình, hay dùng để học.

Không có cơ sở: bỏ công cụ là sẽ sai mãi

Cũng không đúng. Số lỗi khi viết tay tăng lên lúc đầu, nhưng đó chỉ là lần đầu bạn nhìn thấy bản nháp thật của mình. Thấy được thì sửa được.

Cách giảm rủi ro thật

Bước 1: Viết một bài không có công cụ để biết mình ở đâu

Tắt mọi công cụ sửa, viết một bài 250 từ trên giấy hoặc trong một trình soạn thảo trống. Không tra từ điển. Sau đó mới bật công cụ, hoặc nhờ người chấm, và đếm lỗi. Đây là con số thật của bạn. Có thể nó cao hơn bạn mong, nhưng bây giờ bạn có một điểm xuất phát.

Bước 2: Ghi lại, đừng chỉ bấm accept

Với mỗi lỗi công cụ bắt được, trước khi sửa, hỏi: đây là loại lỗi gì? Ghi vào một cột. Sau ba bài, bạn sẽ thấy phần lớn gợi ý của công cụ rơi vào vài loại. Ví dụ, bảng của Quân sau ba bài:

Cách lập bảng như vậy chi tiết hơn trong bài lập sổ lỗi ngữ pháp của riêng mình.

Bước 3: Học lại quy tắc của loại lỗi đứng đầu

Công cụ cho biết câu này sai. Nó không cho bạn một hệ thống. Với danh từ không đếm được, bạn cần hiểu vì sao "information", "advice", "equipment", "research" không có số nhiều trong tiếng Anh, dù trong tiếng Việt ta vẫn nói "nhiều thông tin", "những lời khuyên". Và bạn cần danh sách những từ hay gặp trong bài viết học thuật.

• Trước: The Internet gives students many informations and advices.
• Sau: The Internet gives students a lot of information and useful advice.

Bước 4: Luyện viết tay có giới hạn

Mỗi tuần viết một bài không công cụ, giới hạn thời gian như thi thật. Chấm sau, đếm lỗi trên 100 từ. Theo dõi con số này qua các tuần, như bài đo số lỗi trên 100 từ hướng dẫn. Khi con số giảm, nỗi sợ giảm theo, vì bạn có bằng chứng.

Bước 5: Đổi thứ tự dùng công cụ

Thay vì bật công cụ ngay khi gõ, hãy viết xong rồi mới bật. Trước khi bật, tự soát một lượt theo sổ lỗi của mình. Sau đó xem công cụ còn bắt được gì bạn bỏ sót. Mỗi lỗi bị bỏ sót là một mục cần ghi vào sổ.

Bao giờ thì yên tâm

Bạn có thể yên tâm khi hai con số gần nhau: số lỗi trong bài viết tay và số lỗi còn lại sau khi công cụ đã sửa. Khoảng cách giữa hai con số ấy chính là phần công cụ đang làm hộ bạn. Khoảng cách càng nhỏ, bạn càng độc lập.

Với Quân, sau năm tuần viết tay mỗi tuần một bài và học lại ba nhóm lỗi đứng đầu, số lỗi trong bài viết tay giảm gần một nửa. Anh vẫn dùng công cụ khi viết email công việc, nhưng giờ nó chỉ bắt vài lỗi gõ nhầm.

Chỗ dễ hiểu lầm

Một số người phản ứng với nỗi sợ này bằng cách cấm tiệt công cụ. Không cần. Bài công cụ sửa ngữ pháp và học ngữ pháp khác nhau ở đâu so sánh kỹ khi nào nên dùng cái nào. Tóm gọn: công cụ để soát, học để hiểu. Hai thứ không thay thế nhau.

Nếu bạn đang chuẩn bị cho một kỳ thi viết tay và muốn học lại các quy tắc gốc có bài luyện, chương trình ngữ pháp NEMO GRAMMAR có phần lỗi hay gặp và năm bài luyện cho mỗi bài, câu nào cũng có giải thích tiếng Việt. Khác với công cụ sửa hộ, ở đây bạn phải tự chọn đáp án trước khi được biết vì sao.

Khi công cụ cũng có thể sai

Có một lý do nữa để không giao hết cho công cụ: nó không phải lúc nào cũng đúng. Công cụ đoán ý bạn từ câu chữ, và đôi khi đoán nhầm.

Ví dụ, bạn viết "The data shows a clear trend." Một số công cụ sẽ đề nghị đổi thành "The data show", vì trong văn học thuật truyền thống "data" là số nhiều. Nhưng trong văn bản công việc hiện nay, "the data shows" rất phổ biến và được chấp nhận. Nếu không hiểu quy tắc, bạn không biết nên nghe theo hay không.

Một ví dụ khác: "I have lived here since five years." Công cụ có thể chỉ đổi "since" thành "for", nhưng không nói gì về việc bạn định nói "đã sống năm năm" hay "sống từ năm lên năm tuổi". Chỉ bạn biết ý mình.

Người hiểu quy tắc dùng công cụ như một người góp ý: nghe, cân nhắc, rồi quyết định. Người chưa hiểu thì chỉ có hai lựa chọn: tin hết hoặc bỏ hết. Cả hai đều rủi ro, và đó là thêm một lý do để nỗi sợ ở đầu bài được giải quyết bằng việc học chứ không bằng việc đổi công cụ.

Viết một mình cũng được

Nỗi sợ viết khi không có công cụ có một phần rất thật: công cụ đã làm thay bạn nhiều hơn bạn nghĩ. Nhưng nó cũng có lối ra rõ ràng. Nhìn thấy bản nháp thật, gọi tên lỗi, học lại quy tắc, và luyện viết tay đều đặn. Tới ngày thi, tờ giấy trắng sẽ không còn đáng sợ bằng lúc này.