Bước 11: mệnh đề quan hệ tiếng Anh và từ nối để viết câu phức

Đọc một đoạn văn của người học ở giai đoạn này, bạn sẽ thấy một nhịp rất đặc trưng: "I have a friend. Her name is Hoa. She lives in Can Tho. She works in a bank. The bank is near the river. She likes her job." Sáu câu, không lỗi nào. Nhưng đọc lên như một danh sách, và người chấm bài sẽ ghi bên lề: "câu đơn điệu, thiếu liên kết".

Ngược lại, có người đã thấy lời nhận xét ấy nên cố viết câu dài: "My friend Hoa she lives in Can Tho and she works in a bank which the bank is near the river and she likes her job very much because it is interesting." Câu dài, nhưng lộn xộn và có lỗi.

Qua bước 10, câu điều kiện và câu bị động, bạn đã viết được những câu có hai tầng nghĩa. Bước 11 dạy cách ghép nhiều ý thành một câu có trật tự, bằng hai công cụ chính: mệnh đề quan hệ và từ nối. Đây là phần cuối của level Intermediate và là cây cầu từ câu đơn sang văn viết thật.

Mệnh đề quan hệ: nhét thông tin vào sau danh từ

Mệnh đề quan hệ làm một việc đơn giản: thêm thông tin về một danh từ mà không cần câu mới. Đoạn sáu câu ở trên có thể thành:

"I have a friend called Hoa, who lives in Can Tho and works in a bank that is near the river. She likes her job."

Chọn đại từ quan hệ nào dựa vào danh từ đứng trước và vai trò của nó:

Lỗi phổ biến nhất của người Việt: giữ lại danh từ hoặc đại từ đã được thay. "The bank which the bank is near the river", "The man who he called me". Đại từ quan hệ đã thay cho danh từ, không cần nhắc lại. Tiếng Việt nói "người mà anh ấy gọi tôi" khá tự nhiên, nhưng tiếng Anh không cho phép.

Có dấu phẩy và không có dấu phẩy

Đây là chỗ nhiều người học lâu năm vẫn lẫn, và nó thay đổi nghĩa câu.

"My sister who lives in Hue is a doctor." Không dấu phẩy: tôi có nhiều chị em, đây là người sống ở Huế. Mệnh đề giúp xác định ai.

"My sister**, who lives in Hue,** is a doctor." Có dấu phẩy: tôi chỉ có một chị em, mệnh đề chỉ thêm thông tin phụ.

Quy tắc đi kèm: mệnh đề có dấu phẩy không dùng that. "My mother, that is a teacher" sai; phải là "who".

Mẹo kiểm: bỏ mệnh đề đi, câu còn lại có đủ để người đọc biết đang nói về ai, cái gì không? Nếu đủ, dùng dấu phẩy. Nếu không đủ, không dùng dấu phẩy.

Từ nối: nói rõ quan hệ giữa hai ý

Mệnh đề quan hệ nói thêm về một danh từ. Từ nối nói về quan hệ giữa hai sự việc: nguyên nhân, đối lập, mục đích, thời gian, điều kiện.

Phân biệt hai cột này giải quyết một lỗi rất hay gặp: "I was tired, however I finished the report." However không nối hai mệnh đề bằng dấu phẩy. Viết đúng: "I was tired. However, I finished the report." Hoặc dùng từ cột trái: "Although I was tired, I finished the report."

Lỗi thứ hai là dùng cả hai vế cặp đôi như tiếng Việt: "Although it rained, but we went out" (tuy... nhưng...). Tiếng Anh chỉ chọn một: "Although it rained, we went out" hoặc "It rained, but we went out". Tương tự với "Because... so...": chỉ giữ một.

Câu chạy dài: khi nối quá tay

Khi mới học từ nối, nhiều người nối mọi thứ bằng "and" và dấu phẩy thành những câu năm sáu dòng. Tiếng Anh gọi là run-on sentence hoặc comma splice. "I went to the market, it was crowded, I couldn't find parking, I went home."

Một câu tốt thường chỉ có một ý chính và một tới hai ý phụ. Nếu câu của bạn có bốn động từ chính nối bằng dấu phẩy, hãy tách. Nếu hai ý có quan hệ rõ ràng, chọn từ nối nói đúng quan hệ ấy: "The market was so crowded that I couldn't find parking, so I went home."

Trang Dấu câu trong bài viết có bài luyện riêng cho dấu phẩy, dấu chấm phẩy và cách tách câu.

Viết lại đoạn văn về Hoa

Đây là phiên bản sau khi áp cả hai công cụ, với các lựa chọn được nói rõ:

"My closest friend, Hoa, lives in Can Tho, where she works for a bank near the river. Although the job is demanding, she enjoys it because she likes solving problems for customers. She has worked there since 2020, and she is now the person whom new staff ask for help."

Ba câu thay vì sáu. Dấu phẩy quanh "Hoa" vì tôi chỉ có một người bạn thân. "Where" thay cho "in which city". "Although" đặt đối lập giữa công việc vất vả và niềm vui. "Because" giải thích. Câu cuối dùng hiện tại hoàn thành từ bước 9 và một mệnh đề quan hệ không dấu phẩy.

Chú ý rằng đoạn này không dài hơn nhiều, nhưng mỗi câu nói được nhiều hơn và người đọc thấy rõ ý nào chính, ý nào phụ.

Rút gọn mệnh đề khi đã quen

Khi đã dùng mệnh đề quan hệ đầy đủ một cách vững vàng, bạn sẽ thấy người viết giỏi thường rút gọn chúng. "The man who is standing by the door" thành "The man standing by the door". "The report which was published last week" thành "The report published last week". Cách rút gọn này dùng phân từ, bỏ đại từ quan hệ và be.

Đừng vội dùng khi mệnh đề đầy đủ còn sai. Nhưng hãy bắt đầu để ý khi đọc, vì nó giải thích vì sao nhiều câu trong bài báo tiếng Anh có vẻ "thiếu động từ" mà vẫn đúng. Nhận ra được cấu trúc này là một bước lớn trong kỹ năng đọc câu dài mà bạn đã ghi là điểm yếu ở bước 1.

Những điều làm bước 11 kéo dài

Học đại từ quan hệ mà không học dấu phẩy. Hai thứ này đi liền. Học riêng thì câu đúng từ nhưng sai nghĩa.

Thuộc danh sách từ nối dài. Một danh sách 50 từ nối không giúp bạn viết tốt hơn. Nắm vững mười từ hay dùng nhất và dùng đúng vị trí, dấu câu của chúng là đủ cho B1, B2.

Cố viết câu dài để trông giỏi. Độ dài không phải mục tiêu. Mục tiêu là quan hệ giữa các ý rõ ràng. Nhiều câu hay nhất trong một bài luận là câu ngắn đứng sau một câu phức.

Không đọc to. Câu phức viết sai thường nghe hụt hơi khi đọc to. Đọc to là cách soát câu chạy dài nhanh nhất.

Dấu hiệu bạn đã nối được ý

• Lấy một đoạn cũ toàn câu đơn, viết lại với ít nhất hai mệnh đề quan hệ và hai từ nối khác loại, không lặp danh từ sau who, which.
• Giải thích được vì sao một mệnh đề có hoặc không có dấu phẩy.
• Trong bài viết mới 200 từ, không còn câu nào dạng "Although..., but..." hay "..., however ...".
• Không có câu nào dài quá ba dòng mà không có lý do.

Nếu bạn ôn IELTS, trang Mệnh đề quan hệ có luyện thêm trong ngữ cảnh Writing Task 2.

Sang bước 12: dừng lại trước khi lên cao hơn

Tới đây bạn đã đi qua phần lớn Intermediate. Trước khi bước vào Upper-intermediate, có một việc quan trọng mà nhiều người bỏ qua: bước 12, ôn lại trước khi lên level mới, mở sổ lỗi, làm lại những mức luyện khó, và kiểm xem nền đã đủ chắc để xây tiếp chưa.