Bước 2: tìm lỗi sai ngữ pháp của bản thân từ bài thật

Trong ngăn kéo hay trong thư mục máy tính của bạn có lẽ đang nằm mười mấy bài luận đã được chấm, vài chục email gửi đối tác, có khi cả bản ghi âm bài nói thử. Mỗi thứ trong số đó là một mẫu thật về cách bạn dùng tiếng Anh khi không có ai nhắc. Chúng quý hơn mọi bài test, vì bài test đo cái bạn chọn được, còn những mẫu này ghi lại cái bạn tự tạo ra.

Ở bước 1, nhận ra mình đang hổng ngữ pháp, bạn đã có một nhận định sơ bộ từ một đoạn viết ngắn. Bước 2 biến nhận định đó thành bằng chứng. Việc cụ thể: lấy tài liệu thật, tìm lỗi, ghi lại, nhóm lại. Cuối bước này bạn có trong tay danh sách lỗi đầu tiên, thứ sẽ dẫn đường cho gần như mọi bước sau.

Vì sao phải là lỗi thật, không phải lỗi trong sách

Sách bài tập liệt kê "lỗi thường gặp" rất hữu ích, nhưng đó là lỗi của người khác. Hai người cùng band 5.5 có thể hổng ở hai chỗ khác hẳn nhau. Một người viết câu phức trôi chảy nhưng quên mạo từ. Người kia dùng mạo từ chuẩn nhưng không nối được hai mệnh đề mà không tạo ra câu chạy dài.

Lỗi thật còn cho bạn biết tần suất. Một lỗi xuất hiện hai lần trong mười bài không đáng ưu tiên bằng một lỗi xuất hiện ba lần trong mỗi bài. Không có tài liệu thật thì không có con số này.

Nguồn để gom lỗi

Bài viết đã được chấm. Đây là nguồn dễ nhất vì đã có người đánh dấu sẵn. Nếu bạn có bài luận ở trường, bài IELTS Writing đã chữa hay bài tập tiếng Anh ở lớp thêm, hãy gom lại tất cả, kể cả bài cũ một hai năm.

Email và tin nhắn công việc. Người đi làm có một kho lớn trong hộp thư đã gửi. Chọn khoảng 15 email bạn tự viết, không phải email chép mẫu. Chúng chưa ai chấm, nên bạn phải tự tìm lỗi, nhưng chúng phản ánh đúng cách bạn viết khi vội.

Ghi âm bài nói. Nếu chưa có, hãy tự tạo: đặt điện thoại, nói hai phút về một chủ đề như "Describe your hometown" hoặc "What did you do last weekend?". Nói liền, không dừng lại sửa. Sau đó chép lại từng chữ ra giấy, kể cả chỗ ngập ngừng. Bản chép này thường lộ ra nhiều lỗi hơn bạn tưởng.

Bài viết mới có chủ đích. Nếu tài liệu cũ quá ít, viết thêm ba đoạn 150 từ trong ba ngày: một đoạn kể chuyện quá khứ, một đoạn mô tả, một đoạn nêu ý kiến. Ba kiểu này gọi ra ba nhóm ngữ pháp khác nhau.

Cách đánh dấu lỗi khi chưa ai chấm

Tự tìm lỗi trong bài của chính mình khó, vì mắt đọc theo ý mình muốn viết chứ không theo chữ trên giấy. Vài kỹ thuật giúp:

Đọc to từng câu. Tai thường bắt được thứ mắt bỏ qua, như "She have" hay "a informations".

Đọc một lượt chỉ để soi động từ. Với mỗi câu, chỉ tay vào động từ chính và hỏi: chủ ngữ là ai, thời điểm là khi nào, động từ đã chia khớp chưa.

Đọc một lượt chỉ để soi danh từ. Với mỗi danh từ, hỏi: nó đếm được không, số ít hay số nhiều, đã có a, an, the hay từ hạn định nào chưa.

Khi không chắc một câu đúng hay sai, đánh dấu hỏi thay vì bỏ qua. Câu nghi ngờ cũng là dữ liệu, vì nó cho thấy vùng bạn không tự tin.

Ghi lỗi vào sổ theo mẫu nào

Sổ lỗi không cần cầu kỳ. Một trang giấy chia bốn cột hoặc một bảng tính đều được. Điều quan trọng là mỗi dòng có đủ bốn thông tin:

Cột "loại lỗi" là cột quan trọng nhất và cũng khó điền nhất. Ban đầu bạn có thể viết bằng lời của mình, như "quên s", "dùng sai thì". Dần dần hãy chuyển sang tên chuẩn hơn, vì tên chuẩn giúp bạn tìm đúng bài học sau này.

Nhóm lỗi: từ sáu mươi dòng thành năm nhóm

Sau khi ghi, bạn có thể có vài chục dòng. Đừng hoảng. Đặt chúng cạnh nhau, bạn sẽ thấy phần lớn rơi vào vài nhóm lớn. Với người Việt, các nhóm hay gặp nhất là:

Chia động từ và hoà hợp chủ ngữ gần như luôn đứng đầu, vì tiếng Việt không chia động từ. Mạo từ đứng thứ hai vì tiếng Việt không có mạo từ tương đương. Thì đứng thứ ba vì tiếng Việt dùng từ chỉ thời gian ("đã", "sẽ", "hôm qua") thay vì đổi hình thức động từ.

Nhóm nào có từ ba dòng trở lên là nhóm cần ưu tiên. Nhóm chỉ có một dòng thì tạm để đó.

Một bản ghi âm hai phút lộ ra những gì

Nhiều người ngại ghi âm, nên hãy xem thử một bản chép giả định. Nhân vật minh hoạ nói về cuối tuần của mình:

"Last weekend I go to my grandmother house. She live in countryside. We cook together and she teach me how to make banh chung. It was very fun. After that we watch TV and I sleep there."

Chỉ trong năm câu đã có bảy chỗ cần ghi: "go" phải là "went", "grandmother house" thiếu sở hữu cách, "live" thiếu s, "countryside" thiếu "the", "cook" và "watch" chưa lùi về quá khứ, "teach" vừa thiếu quá khứ. Điều đáng chú ý là người nói này, khi viết, có thể không mắc lỗi quá khứ nào, vì lúc viết họ có thời gian nghĩ. Bản ghi âm cho thấy khối quá khứ đơn chưa thành phản xạ, một thông tin mà bài viết giấu mất.

Bạn không cần chép hết mọi bản ghi âm. Một hai bản hai phút là đủ để thấy mẫu. Nếu thấy lỗi lặp ở đó mà không thấy trong bài viết, ghi vào sổ với nguồn "ghi âm" để sau này nhớ rằng lỗi này là lỗi khi nói.

Lỗi hay gặp ở bước 2

Chỉ ghi lỗi, không ghi câu gốc. Viết "quên s" mà không có câu thật thì sau một tháng bạn không nhớ ngữ cảnh. Luôn chép nguyên câu.

Sửa ngay khi đang gom. Việc của bước này là thu thập, chưa phải học lại. Nếu vừa gom vừa tra quy tắc, bạn sẽ mất cả buổi cho một lỗi và không gom xong.

Chọn tài liệu quá đẹp. Có người chỉ chọn bài được điểm cao để gom. Bài điểm thấp mới chứa nhiều thông tin.

Bỏ qua bài nói. Viết cho bạn thời gian nghĩ, nói thì không. Nhiều lỗi chỉ lộ ra khi nói, ví dụ quên đổi thì khi kể chuyện dài.

Muốn có danh sách hoàn hảo. Sổ lỗi sẽ được bổ sung suốt hành trình. Bản đầu tiên chỉ cần đủ để chọn hướng.

Dấu hiệu bạn đã xong bước 2

Bạn xong khi có:

• Ít nhất 30 câu lỗi thật, lấy từ ít nhất hai loại nguồn, trong đó có bài nói.
• Mỗi câu có câu sửa hoặc đánh dấu hỏi nếu chưa biết sửa.
• Ba tới năm nhóm lỗi được xếp theo số lần xuất hiện.

Nếu bạn chưa biết tên chuẩn của một nhóm lỗi, không sao. Trang Hòa hợp chủ ngữ và động từ hay Mạo từ a, an, the có thể giúp bạn gọi tên hai nhóm phổ biến nhất.

Sang bước 3: đặt sổ lỗi lên thang level

Sổ lỗi là tấm bản đồ. Việc tiếp theo là đặt tấm bản đồ ấy lên thang trình độ để biết nên khởi hành từ đâu. Bước 3 bàn chuyện chọn level bắt đầu từ A1 tới C1: mỗi nhóm lỗi trong sổ của bạn thuộc level nào, và vì sao nên bắt đầu ở level thấp nhất còn chứa lỗi lặp lại.