Bước 3: nên học ngữ pháp từ level nào, A1 hay cao hơn

Bạn đang cầm sổ lỗi với ba tới năm nhóm lỗi lặp lại. Trước mặt là năm level ngữ pháp, từ Starter tới Advanced. Câu hỏi nghe đơn giản nhưng làm nhiều người chần chừ cả tuần: bắt đầu từ đâu?

Phần lớn người học trả lời câu này bằng lòng tự trọng. "Mình học tiếng Anh mười năm rồi, không lẽ quay lại A1." Thế là họ chọn B1 hoặc B2, học vài tuần, rồi bài nào cũng thấy nặng vì phía dưới còn lỗ. Bước 3 này giúp bạn chọn bằng dữ liệu thay vì bằng cảm giác.

Năm level và thứ nằm trong mỗi level

Khung A1 tới C1 là cách phổ biến để chia trình độ. Mỗi level gom những cấu trúc người học thường cần ở giai đoạn đó. Nhìn đại khái:

Ở chương trình NEMO GRAMMAR, năm level mang tên Starter (A1), Elementary (A2), Intermediate (B1), Upper-intermediate (B2) và Advanced (C1). Mỗi level có 6 mảng, mỗi mảng 3 tới 5 bài. Learner tự chọn level, mọi level đều mở và không bắt làm bài xếp lớp, nên quyết định chọn đâu nằm trong tay bạn. Đó vừa là tự do, vừa là trách nhiệm.

Đặt sổ lỗi lên thang

Lấy sổ lỗi từ bước 2, gom lỗi thật từ bài viết và bài nói. Với mỗi nhóm lỗi có từ ba dòng trở lên, hỏi: cấu trúc này thuộc level nào?

Một vài ví dụ để bạn tự đối chiếu:

• "She don't like it", "My father work in a bank": chia động từ hiện tại đơn, thuộc A1.
• "I buyed a new bag", "Yesterday I go to the market": quá khứ đơn và động từ bất quy tắc, thuộc A2.
• "I have seen him yesterday", "I live here since 2019": hiện tại hoàn thành, thuộc B1.
• "He said me that he will come": câu tường thuật, thuộc B2.
• "Never I have seen such a mess": đảo ngữ, thuộc C1.

Sau khi đối chiếu, bạn thường thấy lỗi dồn về một hoặc hai level thấp. Ít ai có sổ lỗi mà lỗi dồn vào C1 trong khi A1 sạch sẽ.

Quy tắc chọn: level thấp nhất còn lỗi lặp

Nguyên tắc đơn giản nhất và ít rủi ro nhất: bắt đầu từ level thấp nhất mà bạn còn lỗi lặp lại ít nhất ba lần.

Vì sao là thấp nhất chứ không phải level có nhiều lỗi nhất? Vì ngữ pháp xếp chồng. Hiện tại hoàn thành cần bạn đã vững quá khứ phân từ. Câu bị động cần bạn đã chia được be ở mọi thì. Câu tường thuật cần bạn đã lùi thì được. Nếu tầng dưới còn nứt, tầng trên đứng không vững dù bạn học kỹ đến đâu.

Nếu lỗi lặp của bạn nằm ở A1, hãy bắt đầu A1, kể cả khi bạn đọc hiểu được bài báo tiếng Anh. Khả năng đọc và khả năng tạo câu đúng là hai chuyện khác nhau.

Thử một level trong ba ngày

Chọn trên giấy xong, hãy thử thật. Ba ngày là đủ:

Ngày 1: học hai bài đầu của level đã chọn. Đọc quy tắc, xem ví dụ, làm bài luyện.

Ngày 2: học hai bài giữa level, chọn bài liên quan tới nhóm lỗi của bạn.

Ngày 3: làm bài luyện mức khó nhất của bốn bài vừa học, không xem lại quy tắc.

Ô "vừa sức" là ô bạn muốn. Ô "ảo tưởng" là ô nguy hiểm nhất: quy tắc đọc thấy quen nên bạn muốn đi tiếp, nhưng kết quả luyện cho thấy chưa dùng được. Trường hợp này nên ở lại chứ không lên.

Khi lỗi rải khắp các level

Một số người có sổ lỗi rải đều: vài lỗi A1, vài lỗi A2, vài lỗi B1. Trường hợp này vẫn bắt đầu từ level thấp nhất, nhưng học nhanh hơn. Với những bài bạn làm đúng hết mức luyện khó ngay lần đầu, cứ đánh dấu xong và sang bài khác. Dừng lâu ở đúng bài mà sổ lỗi chỉ ra.

Cách này giữ được lợi ích của việc đi từ gốc mà không bắt bạn học lại mọi thứ. Người mất gốc hay bỏ cuộc không vì bài khó mà vì phải ngồi học lại những thứ đã biết quá lâu.

Ba người, ba điểm bắt đầu

Để thấy nguyên tắc trên chạy thế nào, hãy nhìn ba nhân vật minh hoạ với ba sổ lỗi khác nhau.

Linh, lớp 10, muốn thi IELTS sau hai năm. Sổ lỗi của Linh có 34 dòng. Mười một dòng là quên s ở động từ ngôi thứ ba, chín dòng là thiếu mạo từ, sáu dòng là lẫn quá khứ và hiện tại. Phần còn lại rải rác. Linh định chọn B1 vì "lớp 10 là B1". Nhưng hai nhóm lỗi lớn nhất đều thuộc A1. Linh bắt đầu Starter, lướt nhanh những bài đã đúng hết, dừng lâu ở mảng hiện tại đơn và mạo từ. Sau ba tuần, Linh sang Elementary với sổ lỗi đã gạch được gần hai mươi dòng.

Anh Tuấn, 32 tuổi, viết email cho đối tác nước ngoài. Sổ lỗi của anh ngắn hơn, 28 dòng, nhưng dồn vào hai chỗ: dùng hiện tại hoàn thành sai ("We have received your email yesterday") và câu bị động thiếu be ("The contract signed last week"). Chia động từ cơ bản gần như không sai. Anh thử Elementary ba ngày, đúng gần hết mức khó, rồi chuyển sang Intermediate và ở lại đó.

Chị Mai, 40 tuổi, quay lại học sau mười lăm năm. Chị gần như không có tài liệu cũ, nên sổ lỗi đến từ ba đoạn viết mới và một bản ghi âm. Lỗi xuất hiện ở mọi chỗ, kể cả "I am agree" và "She can speaks". Chị bắt đầu Starter và học đủ từng bài, không lướt. Với chị, học chậm ở A1 hai tuần là khoản đầu tư rẻ nhất.

Ba người, ba điểm xuất phát, nhưng cùng một cách chọn: nhìn sổ lỗi, tìm level thấp nhất còn lỗi lặp, thử ba ngày, rồi quyết.

Chọn level khi mục tiêu là một kỳ thi

Nhiều người đọc bài này vì đang nhắm một kỳ thi: vào lớp 10, THPT, IELTS. Kỳ thi làm người ta sốt ruột, và sốt ruột đẩy người ta chọn cao. Nhưng hãy nhìn phép tính thật. Nếu bạn còn sáu tháng và bắt đầu ở level quá cao, bạn sẽ mất vài tuần đầu để phát hiện mình phải lùi. Nếu bắt đầu đúng ở level thấp hơn, những tuần đầu ấy được dùng để lấp lỗ thật. Khi đi thi, lỗi cơ bản mới là thứ làm mất điểm đều đặn nhất, vì nó xuất hiện trong mọi câu chứ không chỉ trong câu khó.

Lỗi hay gặp ở bước 3

Chọn cao quá. Đây là lỗi phổ biến nhất. Người học chọn theo số năm học tiếng Anh, theo lớp đang học, hoặc theo điểm mục tiêu kỳ thi. Không tiêu chí nào trong số đó nói lên bạn đang vững tới đâu. Chỉ sổ lỗi và kết quả luyện mới nói.

Chọn theo đích muốn tới. "Mình cần IELTS 6.5 nên học B2." Đích là nơi bạn muốn tới, không phải nơi bạn đang đứng. Nếu điểm xuất phát là A2, con đường tới B2 vẫn phải đi qua B1.

Làm lại bài test xếp lớp nhiều lần. Bài test trắc nghiệm đo khả năng chọn, không đo khả năng viết. Làm đi làm lại để tìm con số cao hơn không giúp gì.

Không cho phép mình lùi. Chọn sai rồi lùi là chuyện bình thường. Mọi level đều mở, nên lùi từ B1 về A2 chỉ mất vài giây, không mất gì cả.

Dấu hiệu bạn đã xong bước 3

Bạn xong khi:

• Đã ghi rõ level bắt đầu và lý do (nhóm lỗi nào trong sổ dẫn tới lựa chọn này).
• Đã thử level đó ba ngày và kết quả rơi vào ô "vừa sức" hoặc "ảo tưởng".
• Đã đánh dấu trước những bài trong level mà bạn định học kỹ.

Nếu còn phân vân về cấu trúc năm level, trang Năm level ngữ pháp từ A1 tới C1 liệt kê chi tiết hơn.

Sang bước 4: chọn tốc độ đi

Đã biết khởi hành ở đâu, giờ cần biết sẽ đi với tốc độ nào. Bước 4 bàn về đặt nhịp học ngữ pháp mỗi ngày: chọn bao nhiêu phút để giữ được hàng tháng, không phải chỉ một tuần hăng hái.