Bước 15: áp dụng ngữ pháp vào viết đoạn văn và email thật

Bạn đã học xong năm level. Nếu ai đưa một bài luyện câu bị động, bạn làm đúng gần hết. Nếu hỏi quy tắc câu tường thuật, bạn nói được. Nhưng mở email công việc tuần trước ra đọc, bạn thấy mình vẫn viết toàn câu chủ động đơn giản, không một câu bị động, không một câu tường thuật, không một mệnh đề quan hệ. Tất cả những gì đã học nằm yên trong bài học, chưa bước ra khỏi đó.

Đây là khoảng cách mà ai học ngữ pháp có hệ thống cũng gặp. Học một cấu trúc trong bài có quy tắc ngay trên đầu khác hoàn toàn với tự lấy nó ra dùng khi đầu đang bận nghĩ nội dung. Não sẽ chọn đường quen, tức là những cấu trúc đơn giản đã dùng nhiều năm.

Bạn đã đi hết bước 14, ngữ pháp C1. Từ bước 15, hành trình đổi hướng: không học cấu trúc mới nữa, mà biến cấu trúc đã học thành thứ bạn thật sự dùng. Bắt đầu với viết, vì viết cho bạn thời gian nghĩ.

Viết có chủ đích: một cấu trúc, một đề, một đoạn

Viết tự do rất tốt, nhưng nó để não tự chọn cấu trúc, và não chọn đường quen. Viết có chủ đích làm ngược lại: bạn chọn trước một cấu trúc, rồi chọn một đề buộc cấu trúc ấy phải xuất hiện.

Quan trọng là bước hai: chọn đề sao cho cấu trúc xuất hiện tự nhiên, không phải nhét vào. Dưới đây là một số cặp cấu trúc và đề hợp nhau.

Chọn cấu trúc nào trước

Không cần luyện tất cả cùng lúc. Chọn theo hai tiêu chí:

Cấu trúc bạn ít dùng nhất. Nhìn lại vài bài viết gần đây, đếm xem cấu trúc nào không xuất hiện lần nào. Đó là cấu trúc đang nằm yên trong bài học.

Cấu trúc bạn cần nhất cho mục tiêu. Người đi làm viết báo cáo cần bị động và danh từ hoá. Học sinh ôn IELTS Task 2 cần mệnh đề quan hệ, điều kiện, từ nối lý do kết quả. Người viết email hằng ngày cần câu tường thuật và modal lịch sự.

Mỗi tuần chọn hai cấu trúc. Mỗi ngày viết một đoạn cho một trong hai.

Soát riêng một cấu trúc, không soát mọi thứ

Khi soát bài viết có chủ đích, đừng soát mọi lỗi. Hãy soát riêng cấu trúc đang luyện. Ví dụ, đang luyện hiện tại hoàn thành, bạn chỉ làm ba việc:

1. Gạch chân mọi động từ ở hiện tại hoàn thành.
2. Với mỗi động từ ấy, hỏi: có mốc thời gian đã khép nào trong câu không? Nếu có, sai.
3. Tìm những câu dùng quá khứ đơn mà không có mốc, hỏi: câu này có nên là hoàn thành không?

Soát hẹp như vậy nhanh hơn và bắt lỗi chính xác hơn soát rộng. Lỗi khác vẫn quan trọng, nhưng chúng thuộc buổi soát khác.

Ví dụ trước và sau

Đề: "Your town has changed a lot. Describe the changes." Cấu trúc luyện: hiện tại hoàn thành và bị động.

Bản đầu, viết theo thói quen: "My town changes a lot. Ten years ago there were many rice fields. Now they build many houses. The government make a new road. Many people move from the city. My old school is closed and they build a supermarket."

Bản sau, viết có chủ đích và soát: "My town has changed dramatically over the past ten years. Most of the rice fields have been replaced by housing estates, and a new ring road has been built to connect us with the city. As a result, many families have moved here from the centre. Even my old primary school has been closed; a supermarket was built on the site in 2022."

Chú ý câu cuối của bản sau: "a supermarket was built on the site in 2022". Có mốc 2022 nên chuyển sang quá khứ đơn bị động. Đây là loại quyết định mà bài học có quy tắc không bắt bạn làm, nhưng bài viết thật thì bắt.

Dùng sổ lỗi như một đề bài

Sổ lỗi bạn giữ từ bước 2 không chỉ để ghi. Nó là nguồn đề viết tốt nhất. Mỗi nhóm lỗi còn sống là một cấu trúc cần viết có chủ đích. Nếu mạo từ vẫn còn trong sổ, viết một đoạn mô tả nơi chốn mỗi ngày và soát riêng mạo từ. Nếu hoà hợp chủ ngữ còn trong sổ, viết đoạn văn có chủ ngữ dài, kiểu "The number of students who..." hay "Each of the members...".

Viết cho người đọc thật

Đoạn văn viết cho chính mình dễ bị viết qua loa. Một cách nâng chất lượng luyện là viết cho một người đọc thật, dù họ không chấm bài. Gửi email tiếng Anh cho một người bạn ở nước ngoài, viết nhận xét bằng tiếng Anh cho một cuốn sách trên trang đọc sách, viết một bài đăng ngắn trên mạng xã hội bằng tiếng Anh. Khi biết có người sẽ đọc, bạn tự nhiên soát kỹ hơn.

Người đi làm có lợi thế ở đây: email công việc là bài viết có chủ đích sẵn. Trước khi gửi một email quan trọng, dành hai phút soát riêng một cấu trúc bạn đang luyện trong tuần. Sau một tháng, bạn sẽ thấy những email gần đây khác hẳn email ba tháng trước, và thứ khác không phải là từ vựng mà là độ chắc chắn của câu.

Học sinh có thể làm tương tự với bài tập tiếng Anh ở trường: trước khi nộp, soát riêng cấu trúc của tuần, rồi so bài được chấm với sổ lỗi.

Lỗi hay gặp ở bước 15

Nhét cấu trúc vào đề không cần nó. Viết về bữa sáng mà cố có câu đảo ngữ. Đổi đề chứ đừng ép cấu trúc.

Viết xong không soát. Viết có chủ đích mà không soát chỉ là viết thêm. Phần soát mới là phần học.

Soát bằng công cụ tự động ngay. Công cụ sửa lỗi sửa hộ bạn, nhưng không dạy bạn nhận ra. Tự soát trước, dùng công cụ sau để kiểm xem mình bỏ sót gì.

Chỉ viết đoạn ngắn mãi. Đoạn 100 từ tốt để luyện một cấu trúc. Nhưng mỗi hai tuần, hãy viết một bài 250 từ trở lên để xem các cấu trúc có sống chung được không.

Khi nào ngữ pháp đã vào bài viết

Bạn xong bước 15 khi:

• Mọi cấu trúc chính từ B1 trở lên đã được viết có chủ đích ít nhất ba lần.
• Trong một bài viết tự do 250 từ (không chọn trước cấu trúc), ít nhất năm cấu trúc khác nhau từ B1, B2 xuất hiện tự nhiên và đúng.
• Bạn dùng đúng chúng mà không phải mở lại quy tắc.

Nếu bạn viết cho IELTS, trang Ngữ pháp cho Writing Task 2 band 7 nói rõ người chấm nhìn vào những gì ở tiêu chí ngữ pháp.

Sang bước 16: khi không có thời gian nghĩ

Viết cho bạn thời gian dừng, nghĩ, sửa. Nói thì không. Bước 16 là đưa ngữ pháp vào lời nói, nơi những cấu trúc đã vững trên giấy phải đứng được khi bạn chỉ có vài giây để mở miệng.