Con chỉ học ngữ pháp và luyện đề: chương trình thiếu phần nói

Lịch học thêm tiếng Anh của Nam (nhân vật minh hoạ), lớp 9: tối thứ Hai lớp ngữ pháp nâng cao, tối thứ Năm lớp luyện đề thi vào 10, sáng Chủ nhật làm đề thử. Ba buổi một tuần, đều đặn suốt hai năm. Điểm tiếng Anh của Nam luôn trên 9. Bố mẹ Nam hài lòng. Cho tới hôm trường tổ chức buổi giao lưu với học sinh Singapore, và Nam ngồi im suốt hai tiếng.

Không có gì sai ở từng lớp Nam học. Cái sai nằm ở tổng thể: cả chương trình không có một phút nào dành cho nói. Đây là lỗi chọn chương trình, khác với lỗi trong cách bố mẹ khuyến khích con. Bài này chỉ dấu hiệu nhận ra, vì sao lỗi này phổ biến, và cách sửa mà không phải bỏ những lớp đang có ích.

Lỗi trông như thế nào

Một chương trình học thêm tiếng Anh mắc lỗi này thường có những đặc điểm:

• Tất cả các lớp đều có mục tiêu đo bằng điểm bài thi viết.
• Tài liệu chính là sách ngữ pháp và bộ đề.
• Hoạt động chủ yếu trong lớp: nghe giảng, làm bài, chữa bài.
• Nếu có "phần nói", đó là đọc to đáp án hoặc trả lời một từ.
• Khi hỏi con "tuần này con nói tiếng Anh được bao lâu", câu trả lời gần như bằng không.

Vì sao gia đình chọn như vậy

Lỗi này không đến từ sự thiếu quan tâm. Nó đến từ những lý do rất hợp lý:

Kỳ thi trước mắt không thi nói. Thi vào 10 ở phần lớn các tỉnh, thi học kỳ, thi học sinh giỏi cấp trường, đều kiểm tra đọc, viết, ngữ pháp. Luyện thứ được thi là lựa chọn logic ngắn hạn.

Kết quả thấy ngay. Học ngữ pháp và luyện đề cho điểm số tăng trong vài tuần. Luyện nói cho kết quả chậm hơn và khó đo hơn. Bố mẹ bận rộn thường chọn thứ có kết quả rõ.

Thị trường học thêm đi theo kỳ thi. Phần lớn lớp học thêm quanh trường là lớp luyện đề. Lớp nói ít hơn, và thường ở trung tâm xa hơn, giá cao hơn.

Tâm lý "nói để sau". Nhiều bố mẹ nghĩ: thi xong rồi học nói. Nhưng thi xong vào 10 lại tới thi học kỳ, thi tốt nghiệp, thi đại học. Không bao giờ có "sau".

Lỗ hổng mà lỗi này để lại

Kỹ năng nói đứng yên trong khi các kỹ năng khác lên. Sau hai năm luyện đề, con đọc được bài khó, ngữ pháp vững, nhưng nói vẫn ở mức lớp 6. Khoảng cách càng lớn, con càng ngại, vì câu nói ra quá đơn giản so với những gì con biết.

Kiến thức ngữ pháp không dùng được khi nói. Đây là điều nghịch lý. Con biết quy tắc thì hiện tại hoàn thành, làm bài tập đúng 10/10, nhưng khi nói không bao giờ dùng. Vì biết quy tắc và dùng quy tắc trong vài giây là hai việc khác nhau. Bài điểm tiếng Anh cao mà con không giao tiếp được bàn kỹ khoảng cách này.

Con quen với việc "chưa chắc thì không làm". Luyện đề dạy con kiểm tra lại mọi đáp án. Thói quen tốt cho bài thi, nhưng khi nói lại thành rào cản: con không nói vì chưa chắc câu mình đúng.

Sửa thế nào mà không bỏ lớp đang có ích

Tin tốt: không cần bỏ lớp ngữ pháp hay lớp luyện đề. Chỉ cần cân lại.

Bước 1: đổi một buổi. Nếu con đang học ba buổi tiếng Anh mỗi tuần, đổi một buổi thành buổi luyện nói. Buổi làm đề thử hằng tuần thường là ứng viên tốt để đổi, vì làm đề hai tuần một lần vẫn đủ giữ nhịp thi cho phần lớn học sinh.

Bước 2: chọn buổi nói có nhiều phút nói. Đừng thay lớp luyện đề bằng một lớp "giao tiếp" 20 học sinh mà con vẫn ngồi nghe. Buổi nói phải cho con mở miệng nhiều. Luyện theo cặp là một cách, bài luyện nói theo cặp: con nói nhiều hơn ngồi nghe mô tả chi tiết.

Bước 3: nối buổi nói với ngữ pháp đã học. Khi con học thì quá khứ đơn ở lớp ngữ pháp, buổi nói về "cuối tuần vừa rồi con làm gì" là chỗ dùng ngay. Không cần ai sắp đặt, chủ đề đời thường tự nhiên đòi hỏi những thì cơ bản.

Bước 4: giữ buổi nói cả trong mùa thi. Mùa thi đến, buổi nói là buổi đầu tiên bị cắt. Nếu phải cắt, hãy giảm tần suất thay vì bỏ hẳn. Nghỉ hai tháng là mất phần lớn độ trôi đã có.

Ví dụ trước và sau

Trước: Nam biết cấu trúc "used to + V" để nói về thói quen trong quá khứ, làm đúng mọi câu trắc nghiệm. Khi được hỏi "What did you do in your free time when you were a child?", Nam nói: "I... play football." Rồi dừng.

Sau ba tháng có một buổi nói mỗi tuần: cùng câu hỏi, Nam nói: "When I was a kid, I used to play football with my neighbours every afternoon. Now I don't have time because of extra classes." Ngữ pháp không mới. Cái mới là Nam đã dùng nó trong vài giây, vì đã được nói những câu tương tự nhiều lần.

Nếu con sắp thi IELTS

Với học sinh định thi IELTS, lỗi này càng đáng lo. IELTS có phần Speaking riêng, chấm trực tiếp, và học sinh chỉ luyện đề đọc, viết thường bất ngờ khi thấy phần nói kéo điểm tổng xuống. Nói cần nhiều tháng luyện, không nhồi được trong vài tuần cuối. Trang IELTS Speaking mô tả bài thi hỏi gì.

Nói chuyện với con về việc đổi lịch

Một chỗ hay bị bỏ qua: đổi lịch học thêm mà không hỏi con. Học sinh lớp 9, lớp 10 đã có ý kiến riêng, và một buổi nói mà con bị xếp vào không giải thích thường bị coi là "thêm một lớp nữa".

Hãy nói với con lý do, bằng ngôn ngữ của con. Không phải "để con giao tiếp tốt hơn", câu ấy quá chung. Thay vào đó: "Con làm đề 9 điểm rồi, giờ bố mẹ muốn con dùng được những gì con biết. Mình thử bỏ buổi đề thử cuối tuần, thay bằng một buổi nói với các bạn, được không?"

Cho con quyền góp ý: con muốn buổi nói vào tối nào, con có muốn thử trước không. Khi con tham gia quyết định, con có trách nhiệm với nó hơn. Và nếu sau một tháng con thấy điểm đề không tụt, như phần lớn học sinh sẽ thấy, con sẽ tự tin hơn với lịch mới.

Cũng nên nói trước với con rằng buổi nói lúc đầu sẽ khó chịu hơn buổi làm đề. Làm đề con quen, con giỏi, con thấy mình giỏi. Nói thì con vấp, con thấy mình kém. Cảm giác ấy là bình thường và sẽ qua. Biết trước, con không bỏ cuộc ở tuần thứ hai.

Câu hỏi để tự kiểm chương trình của con

Hãy nhìn lịch học thêm tiếng Anh của con tuần này và trả lời:

1. Có buổi nào mà mục tiêu chính là con nói không?
2. Trong buổi ấy, con nói bao nhiêu phút?
3. Nếu bỏ buổi ấy, điểm thi viết có giảm không?

Nếu câu 1 là "không", gia đình đang mắc lỗi này. Việc sửa không cần đảo lộn gì, chỉ cần đổi một buổi. Và nếu anh chị cần tiêu chí để chọn buổi ấy, checklist bố mẹ hỏi trước khi chọn khoá nói tiếng Anh là điểm bắt đầu.