Bước 18: Tập phỏng vấn tiếng Anh tại nhà bằng cách đóng vai thật

Còn ba tuần nữa là buổi phỏng vấn học bổng trao đổi của Khánh. Cô đã luyện nói đều bốn tháng, nói được hai phút về nhiều chủ đề, không còn đứng hình khi gặp câu hỏi lạ. Nhưng tối đó, khi cô nhờ anh trai ngồi đối diện, mặc áo sơ mi, đọc câu hỏi phỏng vấn từ một tờ giấy, Khánh thấy tay mình lạnh. Câu đầu tiên, "Why do you want to study abroad?", cô trả lời run hơn hẳn mọi buổi luyện trước. Không phải vì câu hỏi khó. Vì lần đầu tiên, mọi thứ trông giống thật.

Bạn đã nói được hai phút liền ở bước 17. Bước 18 là tập dượt: đóng vai đúng tình huống thật bạn sắp gặp, với người đóng người hỏi, trong bối cảnh gần giống thật nhất có thể. Mục đích là để lần "run" đầu tiên xảy ra ở nhà, không phải ở ngày thật.

Bạn đang ở đâu

Bạn đã có kỹ năng. Nhưng kỹ năng đó được xây trong những buổi luyện an toàn: bạn cùng cặp thân thiện, chủ đề quen thuộc, không ai chấm điểm. Ngày thật sẽ khác: người lạ, có thể nghiêm, có thể đang ghi chép, câu hỏi đi theo hướng của họ, và kết quả có ý nghĩa với bạn. Khoảng cách đó không phải là khoảng cách kỹ năng. Nó là khoảng cách bối cảnh. Và bối cảnh có thể tập được.

Vì sao phải tập đúng dịp

Luyện nói chung giúp bạn nói được. Tập đúng dịp giúp bạn nói được ở đó. Có ba lý do.

Mỗi dịp có kiểu câu hỏi riêng. Phỏng vấn học bổng hỏi về động lực, kế hoạch, điểm yếu. Thi nói IELTS có ba phần với ba kiểu câu hỏi. Chuyến du lịch là check-in khách sạn, gọi món, hỏi đường. Biết trước kiểu câu hỏi giúp bạn chuẩn bị vật liệu đúng chỗ.

Cơ thể cần làm quen với áp lực. Tay lạnh, tim đập nhanh như Khánh là phản ứng bình thường với tình huống quan trọng. Lần đầu nó xảy ra, nó làm bạn rối. Lần thứ ba, bạn nhận ra nó và biết nó sẽ qua. Tập đóng vai cho bạn những lần "đầu tiên" đó ở nơi an toàn.

Bạn phát hiện lỗ hổng sớm. Khánh phát hiện cô chưa có câu trả lời tốt cho "What will you do if you feel homesick?". Phát hiện ra điều đó ba tuần trước tốt hơn nhiều so với phát hiện trong phòng phỏng vấn.

Việc của bước này: bốn bước của một lần đóng vai

Bước nhỏ 1: soạn bộ câu hỏi

Chia câu hỏi thành ba nhóm:

• Câu chắc chắn gặp. Phỏng vấn: "Tell me about yourself", "Why this programme?". Du lịch: "Do you have a reservation?".
• Câu có thể gặp. Phỏng vấn: "What's your biggest weakness?". Du lịch: "Would you like to upgrade your room?".
• Câu bất ngờ. Nhờ người đóng vai tự nghĩ thêm hai ba câu mà bạn không biết trước.

Nhóm thứ ba rất quan trọng. Nếu bạn biết trước mọi câu hỏi, bạn đang tập đọc, không phải tập phỏng vấn.

Bước nhỏ 2: dựng bối cảnh

Càng gần thật càng tốt:

• Người hỏi: không phải người bạn thân nhất nếu có thể. Một người bạn ít thân hơn, anh chị trong nhà, bạn cùng lớp luyện nói. Bạn cùng cặp trong lớp luyện là một lựa chọn tốt, vì họ đã quen hỏi bằng tiếng Anh.
• Hình thức: phỏng vấn online thì ngồi trước máy tính, bật camera. Phỏng vấn trực tiếp thì ngồi đối diện qua một cái bàn.
• Trang phục: mặc như ngày thật. Nghe có vẻ thừa, nhưng nó thay đổi cảm giác của bạn.
• Thời gian: bấm giờ như ngày thật. Nếu buổi phỏng vấn dài 15 phút, tập 15 phút.

Bước nhỏ 3: đóng vai trọn vẹn

Luật quan trọng nhất: không dừng giữa chừng. Nếu bạn nói sai, vấp, quên ý, cứ đi tiếp như ngày thật. Không được nói "khoan, cho mình làm lại câu đó". Ngày thật không cho làm lại.

Nhờ người hỏi đóng vai hơi nghiêm hơn bình thường. Ít cười, có lúc ghi chép, có lúc hỏi lại "Could you give me a specific example?". Họ không cần giỏi tiếng Anh hơn bạn, chỉ cần đọc câu hỏi rõ và giữ vai.

Bước nhỏ 4: rút kinh nghiệm

Ngay sau khi xong, ghi lại:

• Ba điều giữ: câu trả lời nào ổn, lúc nào bạn thấy tự tin.
• Một điều sửa: chỉ một. Câu trả lời yếu nhất, hoặc thói quen gây hại nhất (nói quá nhanh, nhìn xuống bàn).

Hỏi thêm người đóng vai: "Câu nào nghe thuyết phục nhất? Câu nào làm anh/chị muốn hỏi thêm?"

Kế hoạch ba tuần ví dụ

Để ý: hai ngày trước dịp thật chỉ tập nhẹ. Đêm trước không tập. Mục đích lúc đó là giữ bình tĩnh, không phải thêm kỹ năng.

Theo từng loại dịp

Phỏng vấn học bổng, du học, xin việc. Tập trung vào "Tell me about yourself", câu hỏi về động lực, và câu hỏi nối tiếp. Bài luyện phỏng vấn thử bằng tiếng Anh có bộ câu hỏi gợi ý và cách chấm.

Thi nói IELTS. Tập đủ ba phần theo đúng thứ tự và thời gian. Người đóng vai giám khảo nên giữ thái độ trung tính, không gật đầu khích lệ. Trang IELTS Speaking mô tả cấu trúc bài thi để bạn dựng buổi tập cho giống.

Chuyến đi. Đóng vai những cảnh cụ thể: check-in, gọi món, hỏi đường, xử lý khi có sự cố (mất vé, sai phòng). Bài đóng vai tiếng Anh du lịch có sẵn nhiều cảnh để tập.

Lỗi hay gặp ở bước này

Tập với người quá thân. Người thân thường dễ dãi, hay cười, hay gợi ý. Bạn thoải mái, nhưng không làm quen được với áp lực.

Biết trước mọi câu hỏi. Nếu bạn tự soạn và biết trước tất cả, buổi tập thành buổi đọc thuộc. Luôn để người hỏi thêm vài câu bạn chưa biết.

Dừng lại để sửa. Mỗi lần dừng, bạn mất cơ hội tập cách đi tiếp sau khi vấp, một kỹ năng quan trọng hơn trả lời hoàn hảo.

Chỉ tập một lần. Lần đầu luôn run. Lần thứ hai đỡ hơn nhiều. Nếu chỉ tập một lần, bạn chỉ có trải nghiệm của lần run nhất.

Dấu hiệu bạn đã xong bước 18

• Bạn đã đóng vai trọn vẹn ít nhất hai lần, với ít nhất một người không phải người thân nhất.
• Có câu hỏi bạn không biết trước, và bạn vẫn trả lời được.
• Lần tập thứ hai bạn thấy bớt run hơn lần đầu.
• Bạn đã sửa được điều cần sửa sau lần đầu.

Bước kế tiếp

Mọi thứ bạn đã luyện từ bước 1 đến giờ đều dẫn về một ngày. Bước tiếp theo, nói trong tình huống thật lần đầu, nói về chính ngày đó: điều gì sẽ xảy ra, cách giữ bình tĩnh, và vì sao vài lỗi nhỏ không làm hỏng được những gì bạn đã xây.