Bước 19: Giao tiếp tiếng Anh thực tế lần đầu, ngày của tình huống thật

Sân bay Changi, chín giờ tối. Toàn đứng ở quầy check-in khách sạn đầu tiên trong chuyến đi một mình đầu tiên ra nước ngoài. Nhân viên lễ tân nói một câu rất nhanh, Toàn chỉ nghe được "passport" và "deposit". Tim anh đập mạnh. Rồi anh nghe chính mình nói, bình tĩnh hơn anh tưởng: "Sorry, could you say that a bit slower?" Cô lễ tân cười, nói lại chậm hơn. Toàn đưa hộ chiếu, hỏi về tiền cọc, hỏi mấy giờ ăn sáng. Hai phút sau, anh cầm chìa khoá phòng. Lên thang máy, anh mới nhận ra tay mình còn run, nhưng mọi việc đã xong.

Mười tám bước qua đều là chuẩn bị. Ở bước 18, bạn đã đóng vai đúng tình huống sắp tới. Bước 19 là ngày thật. Bài này không dạy thêm kỹ năng nào. Nó giúp bạn biết trước điều gì sẽ xảy ra, để khi nó xảy ra, bạn nhận ra nó thay vì bị nó bất ngờ.

Bạn đang ở đâu

Ngày thật đang đến gần hoặc đã là hôm nay. Có thể là buổi phỏng vấn, buổi thi nói, cuộc họp với khách hàng nước ngoài, chuyến đi, hay lần đầu nói chuyện với một người bạn quốc tế. Bạn đã luyện nhiều. Nhưng có một phần trong bạn vẫn lo: "Nếu mọi thứ mình luyện biến mất lúc cần thì sao?"

Điều gì sẽ xảy ra

Biết trước những gì gần như chắc chắn xảy ra giúp bạn không hoảng khi chúng đến. Có năm điều rất nhiều người gặp trong lần đầu:

1. Phút đầu tiên sẽ khó nhất. Cơ thể bạn phản ứng với áp lực: tim nhanh, miệng khô, giọng hơi run. Điều này bình thường, và nó thường giảm rõ sau vài phút khi bạn đã nói được vài câu.

2. Bạn sẽ không hiểu hết mọi câu. Người thật nói nhanh hơn, dùng từ bạn chưa gặp, có giọng bạn chưa quen. Như Toàn chỉ nghe được "passport" và "deposit". Đó không phải thất bại, đó là thực tế.

3. Bạn sẽ mắc vài lỗi. Sai thì, quên từ, phát âm lệch. Người nghe gần như luôn hiểu bạn qua ngữ cảnh.

4. Sẽ có ít nhất một khoảnh khắc đứng hình ngắn. Một câu hỏi lạ, một từ không nhớ ra. Nó sẽ qua.

5. Sau đó bạn sẽ nhớ lỗi nhiều hơn nhớ phần làm được. Não người có xu hướng giữ lại khoảnh khắc khó chịu. Biết trước điều này giúp bạn đánh giá công bằng hơn sau đó.

Hình trên cho thấy điều quan trọng nhất: mức căng thẳng cao nhất là ở đầu, và nó giảm. Nếu bạn qua được mấy phút đầu, phần còn lại dễ hơn nhiều.

Việc của bước này: ba giai đoạn của ngày thật

Trước: bảo vệ năng lượng, không nhồi thêm

Đêm trước: không học thêm từ mới, không tập thêm câu trả lời. Đọc lướt ghi chú một lần, rồi làm việc khác. Ngủ đủ.

Sáng hôm đó: nói tiếng Anh một chút để làm nóng miệng. Tự nói ba câu giới thiệu bản thân từ bước 5. Đọc to vài cụm từ quen trong sổ từ bước 10. Mục đích là để câu tiếng Anh đầu tiên trong ngày không phải là câu trong tình huống thật.

Mười phút trước: thở chậm. Một cách đơn giản: hít vào bốn nhịp, thở ra sáu nhịp, lặp lại vài lần. Thở ra dài hơn hít vào giúp cơ thể dịu lại. Nhắc mình một câu: "Mình đã tập việc này rồi."

Trong: ba câu cứu hộ

Bạn đã có công cụ từ bước 16. Trong ngày thật, chỉ cần nhớ ba câu:

• Khi không nghe rõ: "Sorry, could you say that again?"
• Khi cần nghĩ: "Let me think for a second."
• Khi không biết từ: nói vòng, hoặc "I'm not sure how to say this, but..."

Ba câu này đủ để bạn không bao giờ phải im lặng quá lâu. Chúng cũng cho người nghe biết bạn đang cố gắng giao tiếp, và phần lớn người nghe sẽ kiên nhẫn hơn khi thấy điều đó.

Khi vấp, đi tiếp. Nếu bạn nói sai, đừng dừng lại sửa trừ khi lỗi làm sai nghĩa. "Yesterday I go to..." thì cứ đi tiếp, người nghe hiểu. Nhưng nếu bạn nói "I have two sisters" trong khi bạn có hai anh trai, thì sửa nhanh: "Sorry, two brothers."

Sau: ghi lại trước khi quên

Trong vòng một giờ sau, ghi ba thứ:

• Một điều làm tốt. Bắt buộc phải có. Nếu nghĩ không ra, nhớ lại những phút đầu, bạn đã nói được, đó là một điều.
• Một câu hỏi hay tình huống làm bạn bất ngờ.
• Một từ hay cụm từ bạn đã muốn dùng mà không nhớ ra.

Ba dòng này là nguyên liệu cho bước 20.

Chấp nhận vài lỗi

Đây là phần khó nhất về tâm lý. Người ngại nói thường đặt tiêu chuẩn: "ngày thật phải hoàn hảo". Nhưng ngay cả người bản xứ cũng vấp, dùng câu đệm, nói lại. Điều người nghe đánh giá gần như không bao giờ là "có lỗi không", mà là "có hiểu nhau không", "người này có sẵn lòng nói không".

Trong phỏng vấn, người phỏng vấn thường để ý bạn xử lý chỗ khó thế nào hơn là bạn có mắc lỗi hay không. Trong phòng thi IELTS, độ trôi chảy và khả năng giữ mạch nói là một phần của cách chấm, và nó không đòi hỏi hoàn hảo. Với chuyến đi, như Toàn, mục tiêu chỉ là có chìa khoá phòng.

Nếu nỗi sợ mắc lỗi vẫn còn nặng, bài sợ mắc lỗi khi nói tiếng Anh đi sâu vào cách nhìn lại nỗi sợ này.

Lỗi hay gặp ở bước này

Nhồi thêm vào phút chót. Học thêm từ mới đêm trước làm đầu bạn đầy những thứ chưa kịp thành phản xạ, và lấy mất chỗ của những thứ đã luyện.

Coi mỗi lỗi là thảm hoạ. Một lỗi nhỏ ở phút thứ hai làm bạn bối rối đến hết buổi. Nhắc mình: lỗi đó đã qua, câu tiếp theo mới là câu quan trọng.

Đánh giá chỉ dựa trên cảm giác lúc kết thúc. Ngay sau khi xong, cảm giác thường tệ hơn thực tế. Chờ một ngày rồi mới đánh giá.

Không làm gì sau đó. Bỏ qua phần ghi ba dòng, rồi vài ngày sau chỉ còn nhớ cảm giác mơ hồ "không tốt lắm". Ba dòng đó là thứ biến một lần trải nghiệm thành một bài học.

Dấu hiệu bạn đã xong bước 19

• Bạn đã đi qua tình huống thật, từ đầu đến cuối, không bỏ về giữa chừng.
• Bạn dùng được ít nhất một câu cứu hộ.
• Bạn ghi được ba dòng sau đó, trong đó có ít nhất một điều làm tốt.

Nếu đó là một buổi thi nói, bạn có thể xem lại cấu trúc trên trang IELTS Speaking để nhớ mình đã đi qua những phần nào, và phần nào thấy vững nhất.

Bước kế tiếp

Ngày thật đã qua. Dù kết quả thế nào, nó cho bạn một thứ không buổi luyện nào cho được: biết mình thật sự đang ở đâu khi mọi thứ là thật. Bước cuối cùng, nhìn lại và đặt mục tiêu nói tiếp theo, dùng chính trải nghiệm đó để quyết định bạn đi tiếp đâu.