Luyện phỏng vấn tiếng Anh theo cặp: một hỏi, một đáp

Có hai cách phổ biến để chuẩn bị cho một buổi phỏng vấn tiếng Anh. Cách thứ nhất: viết ra câu trả lời, học thuộc, tập trước gương. Cách thứ hai: tìm một người đóng vai người phỏng vấn và ngồi nói thật. Hầu hết mọi người biết cách thứ hai tốt hơn. Rất ít người làm, vì không biết tổ chức thế nào cho có ích, và vì ngại làm phiền người khác.

Bài này đưa ra một cách làm cụ thể: luyện phỏng vấn theo cặp, một người hỏi, một người đáp, rồi đổi vai. Cả hai người đều được luyện, nên không ai phải "giúp" ai. Bạn sẽ có quy trình từng bước, ví dụ câu hỏi, và cả những giới hạn của cách làm này.

Vì sao luyện theo cặp, và vì sao phải đổi vai

Phỏng vấn là hội thoại, và hội thoại chỉ luyện được với người thật. Người thật hỏi bằng giọng khác bạn, hỏi lệch đi so với câu bạn đoán, và hỏi tiếp dựa trên câu bạn vừa nói. Không cuốn sách hay video nào làm được điều đó.

Đổi vai thì ít người để ý, nhưng nó là nửa giá trị của buổi luyện. Khi làm người hỏi, bạn ngồi đúng ghế của người phỏng vấn. Bạn sẽ thấy ngay:

• Câu trả lời nào làm mình muốn nghe thêm, câu nào làm mình mất tập trung.
• Câu trả lời dài bao nhiêu thì vừa, dài bao nhiêu thì mệt.
• Chi tiết nào khiến mình muốn hỏi tiếp.

Những điều đó bạn không thể thấy khi chỉ ngồi ghế người trả lời.

Chuẩn bị trước buổi luyện

Mỗi người mang theo một bộ câu hỏi

Mỗi người viết mười câu hỏi mà mình nghĩ người kia sẽ gặp. Nếu cả hai cùng chuẩn bị phỏng vấn học bổng, danh sách có thể gồm:

1. "Tell me about yourself."
2. "Why did you choose this programme?"
3. "What is one achievement you are proud of?"
4. "Tell me about a time you failed."
5. "How do you handle stress?"
6. "What will you contribute to our community?"
7. "Who has influenced you the most?"
8. "What do you plan to do after graduating?"
9. "What is something you have changed your mind about?"
10. "Do you have any questions for us?"

Mỗi người mang theo chất liệu, không mang kịch bản

Người trả lời nên có sẵn ba bốn câu chuyện thật về bản thân, nhớ bằng ý chính và chi tiết. Đừng mang câu trả lời viết sẵn vào buổi luyện; nếu đọc, bạn chỉ đang luyện đọc to.

Một buổi 40 phút chạy thế nào

Lượt hỏi: năm câu, mỗi câu một câu hỏi tiếp

Người hỏi chọn năm câu trong danh sách. Sau mỗi câu trả lời, người hỏi bắt buộc hỏi thêm ít nhất một câu bám theo, lấy từ chính điều người kia vừa nói. Ví dụ:

A: "What is one achievement you are proud of?" B: "Last year I helped organise a book drive at my school. We collected about five hundred books for a rural library." A: "How did you get people to donate?" B: "At first we just put up posters, and almost nothing happened. Then we went to each class and told a short story about the kids who would get the books. After that, donations tripled."

Câu hỏi tiếp của A là phần có giá trị nhất: nó buộc B kể thêm, và B phát hiện mình có một chi tiết hay ("donations tripled") mà trong câu trả lời đầu không nhắc tới.

Lượt nhận xét: nói cảm giác, không chấm điểm

Sau lượt hỏi, người hỏi nói ba điều, không cần là chuyên gia:

• Câu trả lời nào làm mình muốn nghe thêm nhất?
• Chỗ nào mình bị lạc, không theo được?
• Có câu nào quá ngắn hoặc quá dài không?

Nhận xét cảm giác của người nghe thường có ích hơn sửa ngữ pháp, vì người phỏng vấn thật cũng phản ứng bằng cảm giác.

Đổi vai

Lặp lại với vai ngược lại. Người vừa trả lời giờ ngồi ghế hỏi, và thường sẽ hỏi hay hơn vì vừa trải qua cảm giác bị hỏi.

Làm cho buổi luyện khó dần

Sau hai ba buổi, câu hỏi quen sẽ trở nên dễ. Tăng độ khó bằng cách:

• Hỏi lệch cách diễn đạt: thay vì "Tell me about yourself", hỏi "How would your friends describe you?"
• Hai câu hỏi tiếp thay vì một: "Why?" rồi "Can you give another example?"
• Đổi bạn luyện: một người mới sẽ hỏi theo cách bạn chưa quen.

Cách hỏi một ý bằng nhiều câu khác nhau cũng là cách một bài luyện ở NEMO SPEAK được soạn: mỗi câu hỏi có ba cách hỏi. Trình tự luyện ở đó cũng tương tự khuôn trên: lượt đầu đọc theo mẫu, lượt sau đổi vai, rồi người trả lời nói theo đời thật khi câu mẫu đã bị ẩn, rồi lại đổi vai, cuối cùng mỗi người chia sẻ điều thú vị thu được.

Ví dụ trước và sau ba buổi luyện

Buổi đầu, câu trả lời cho "Why do you want to study abroad?" chỉ có một câu. Buổi thứ tư, người trả lời đã quen với câu hỏi tiếp, nên tự đưa lý do và ví dụ vào ngay từ đầu, trước khi bị hỏi.

Khi không tìm được bạn cùng mục tiêu

Không phải lúc nào bạn cũng tìm được người cũng đang chuẩn bị phỏng vấn. Khuôn này vẫn chạy được với bạn luyện có mục tiêu khác, chỉ cần điều chỉnh:

• Bạn luyện đang ôn IELTS: đổi một nửa buổi sang câu hỏi Part 1 và Part 3 cho họ, nửa còn lại là câu phỏng vấn cho bạn. Nhiều câu phỏng vấn (về kế hoạch, về người ảnh hưởng tới bạn) cũng rất gần với Part 2.
• Bạn luyện chỉ muốn nói giao tiếp: họ hỏi câu phỏng vấn của bạn, bạn hỏi họ về cuối tuần, gia đình, sở thích. Cả hai đều được lượt nói.
• Người nhà không nói được tiếng Anh: vẫn nhờ họ đọc câu hỏi tiếng Anh từ giấy. Họ không cần hiểu câu trả lời; họ chỉ cần là một người đang nhìn bạn. Riêng áp lực đó đã khác hẳn tập trước gương.

Điều quan trọng là có người thật ngồi ghế đối diện. Mọi thứ khác điều chỉnh được.

Những câu người hỏi có thể dùng để hỏi tiếp

Người đóng vai phỏng vấn lần đầu thường lúng túng không biết hỏi tiếp gì. Một danh sách nhỏ để dán cạnh màn hình:

• "Why was that important to you?"
• "What exactly did you do?"
• "What happened next?"
• "What would you do differently?"
• "How did other people react?"

Năm câu này hỏi tiếp được cho gần như mọi câu trả lời, và mỗi câu đều buộc người trả lời thêm chi tiết thật.

Giới hạn của cách làm này

Luyện theo cặp tốt, nhưng không làm được mọi thứ:

• Không thay được phản hồi chuyên môn. Bạn luyện cùng trình độ sẽ không sửa được lỗi phát âm hay ngữ pháp sâu. Nếu cần, hãy ghi âm và nhờ người có chuyên môn nghe.
• Không mô phỏng hết áp lực. Người bạn luyện dù đóng vai tốt vẫn không phải hội đồng thật. Đổi bạn luyện, nhất là người chưa quen, giúp thu hẹp khoảng cách này.
• Cần cả hai cùng nghiêm túc. Nếu một người chỉ đọc câu hỏi cho có, buổi luyện mất nửa giá trị.

Bắt đầu từ đâu

Nếu nền nói của bạn còn yếu, đừng vội luyện phỏng vấn. Hãy luyện nói về bản thân trước, xem bài cần nói về bản thân bằng tiếng Anh trôi trong hai phút. Khi đã có chất liệu, áp khuôn trên vào hai ba buổi trước ngày phỏng vấn, và xem thêm checklist một tuần trước buổi phỏng vấn tiếng Anh để không bỏ sót việc gì. Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về cách luyện chung với người khác qua Zoom, trang Speak together cho học sinh có mô tả chi tiết.