Bước 2: Đặt mục tiêu học nói tiếng Anh nhỏ, cụ thể và đo được

Chị Lan, 27 tuổi, làm kế toán, đầu năm viết vào sổ: "Năm nay nói tiếng Anh lưu loát." Tháng Một chị tải hai ứng dụng, tháng Hai đăng ký một khoá online, tháng Ba thì bận quyết toán. Đến tháng Sáu, chị mở sổ ra, đọc lại dòng đó và thấy nó giống một lời trách hơn là một kế hoạch. Chị không biết mình đã tiến được bao nhiêu, vì "lưu loát" chưa bao giờ có định nghĩa.

Ở bước 1, bạn đã gọi được tên nỗi sợ khi nói tiếng Anh. Bước 2 biến nỗi sợ đó thành một đích đến. Không phải đích đến to tát, mà là một mốc đủ nhỏ để bạn thấy mình chạm được nó trong vài tuần, và đủ cụ thể để biết khi nào đã chạm.

Bạn đang ở đâu

Bạn biết mình ngại gì: sợ sai, sợ đứng hình, sợ bị cười, hay sợ không theo kịp. Bạn có thể đã có hoặc chưa có một dịp thật cần tiếng Anh. Bạn chưa bắt đầu luyện đều. Đây là thời điểm dễ đặt mục tiêu sai nhất, vì cảm hứng đang cao và nỗi sợ vừa được nhìn thẳng, nên người ta hay muốn "làm một lần cho xong".

Việc của bước này: một câu mục tiêu có bốn phần

Một mục tiêu nói tốt trả lời được bốn câu hỏi: nói với ai, nói về cái gì, nói bao lâu hoặc bao nhiêu, và đến khi nào. Thiếu một phần là mục tiêu bắt đầu mờ.

So sánh hai câu:

• "Tôi muốn giao tiếp tiếng Anh tốt hơn."
• "Trong sáu tuần tới, tôi muốn trả lời được năm câu hỏi về gia đình và công việc của mình với một bạn luyện cùng, mỗi câu ít nhất hai câu nói, không nhìn giấy."

Câu thứ hai nghe kém lãng mạn hơn, nhưng nó cho bạn biết chính xác phải luyện gì vào tối nay, và sáu tuần sau bạn biết rõ mình đạt hay chưa.

Chọn giữa dịp thật và mốc nhỏ

Có hai kiểu mục tiêu, và cả hai đều ổn.

Kiểu 1: gắn với một dịp thật. Bạn có buổi phỏng vấn học bổng vào tháng Mười Hai, chuyến du lịch Singapore vào dịp Tết, hay buổi họp với khách hàng nước ngoài mỗi quý. Dịp thật cho bạn một hạn chót và một bối cảnh rõ ràng. Nhược điểm là dịp đó có thể còn xa, và bạn cần những mốc nhỏ ở giữa.

Kiểu 2: một mốc nhỏ không cần dịp. Nếu chưa có dịp nào, hãy chọn một mốc bạn tự đo được: "nói được ba phút về cuối tuần của mình", "đi hết một buổi luyện nói mà không xin chuyển sang tiếng Việt". Mốc nhỏ không cần ai chấm, chỉ cần bạn trung thực với chính mình.

Nếu bạn có dịp thật, hãy chia nó thành mốc nhỏ. Buổi phỏng vấn còn ba tháng thì mốc đầu tiên có thể chỉ là "trả lời được câu 'Tell me about yourself' trong một phút, không đọc".

Làm sao biết mục tiêu vừa sức

Một cách kiểm đơn giản: hãy tự hỏi "nếu tôi luyện hai buổi mỗi tuần, tôi có khoảng bảy phần mười khả năng đạt mốc này trong sáu tuần không?". Nếu câu trả lời là "chắc chắn đạt", mục tiêu hơi dễ, thêm một chút. Nếu câu trả lời là "chắc là không", cắt nhỏ ra.

Con số bảy phần mười không có gì thần kỳ. Nó chỉ nhắc rằng mục tiêu tốt phải có chút thử thách nhưng không làm bạn nản ngay từ đầu.

Hãy để ý rằng các mốc trong hình đi từ chuyện về bản thân ra chuyện cần kể dài, rồi mới tới chuyện bị hỏi bất ngờ. Đó cũng là thứ tự của hành trình hai mươi bước này.

Nỗi sợ ở bước 1 dẫn tới mục tiêu nào

Mục tiêu tốt không chỉ vừa sức, nó còn trúng vào nỗi sợ bạn đã gọi tên. Vài ví dụ:

Lưu ý những mục tiêu này đo hành vi, không đo trình độ. "Nói hết câu mà không tự sửa" là việc bạn làm được ngay tuần sau. "Hết sai ngữ pháp" thì không ai làm được.

Lỗi hay gặp: mục tiêu quá to

Đây là lỗi phổ biến nhất ở bước này, và nó có ba dạng.

Dạng 1: mục tiêu là một trạng thái. "Tự tin", "lưu loát", "tự nhiên" đều là trạng thái. Bạn không thể làm một trạng thái vào tối thứ Ba. Bạn chỉ có thể làm một hành động.

Dạng 2: mục tiêu là một con số band quá xa. Người đang nói ngập ngừng đặt mục tiêu IELTS Speaking 7.0 trong hai tháng. Con số đó có thể là đích cuối, nhưng không thể là mốc đầu. Nếu bạn nhắm tới IELTS, trang IELTS Speaking Part 1 cho thấy phần mở đầu của bài thi chỉ là những câu hỏi về cuộc sống hằng ngày, một mốc nhỏ rất hợp để bắt đầu.

Dạng 3: quá nhiều mục tiêu cùng lúc. Phát âm, từ vựng, ngữ pháp, phản xạ, tất cả trong một tháng. Kết quả là không cái nào đủ thời gian để thấy tiến bộ. Chọn một, tối đa hai.

Dấu hiệu bạn đã xong bước 2

• Bạn có một câu mục tiêu có đủ bốn phần: với ai, về gì, bao nhiêu, đến khi nào.
• Mục tiêu đó đo bằng hành vi, không đo bằng cảm giác.
• Bạn có thể giải thích cho một người bạn trong mười giây mà họ hiểu ngay.
• Mục tiêu có liên quan tới nỗi sợ bạn đã gọi tên ở bước 1.

Nếu bạn đọc câu mục tiêu của mình và thấy cần tới một người khác để thực hiện, ví dụ "trả lời năm câu hỏi với một bạn luyện", thì đó là dấu hiệu tốt. Nói là việc có hai người.

Quay lại chị Lan

Sau sáu tháng với dòng "nói tiếng Anh lưu loát", chị Lan viết lại. Công ty chị sắp có kiểm toán viên người Singapore sang làm việc ba ngày vào cuối năm. Chị viết: "Trước ngày kiểm toán, tôi muốn tự giới thiệu, giải thích được quy trình đối chiếu công nợ của phòng mình trong ba phút, và hỏi lại được khi không hiểu câu hỏi."

Rồi chị chia nhỏ: tuần 1 và 2 luyện giới thiệu bản thân, tuần 3 và 4 luyện mô tả công việc hằng ngày, tuần 5 trở đi luyện giải thích quy trình và hỏi lại. Mỗi mốc đều có thể kiểm bằng cách nói thử với một người khác.

Mục tiêu mới nghe nhỏ hơn nhiều. Nhưng lần đầu tiên, chị biết tối nay phải làm gì.

Bước kế tiếp

Mục tiêu nào trong bài này cũng có một điểm chung: bạn cần một người để nói cùng. Tự nói trước gương có ích, nhưng nó không cho bạn cảm giác có người đang chờ câu trả lời, mà đó chính là cảm giác làm bạn đứng hình. Bước tiếp theo, tìm người luyện nói cùng, bàn về cách tìm người đó, ở đâu, và nên chọn người như thế nào.

Viết câu mục tiêu của bạn lên đầu trang sổ. Ở bước 3, bạn sẽ đưa nó cho người luyện cùng xem.