Viết câu phức IELTS Writing khi sợ sai ngữ pháp

Bạn biết mệnh đề quan hệ, biết câu điều kiện loại hai, biết cả đảo ngữ. Nhưng khi ngồi viết Task 2, tay bạn tự động viết: "Technology is important. It helps people. People can work from home." Ba câu đơn, không lỗi nào. Bạn thở phào.

Rồi kết quả Grammatical Range and Accuracy: 5.5.

Đây là một nỗi sợ rất có lý: sai ngữ pháp thì bị trừ điểm, nên viết an toàn cho chắc. Nhưng nỗi sợ ấy đặt bạn vào đúng chỗ mà bảng mô tả band không cho lên. Bài này gọi tên nỗi sợ, tách phần có cơ sở khỏi phần không, và chỉ cách mở rộng câu mà không đánh đổi độ chính xác.

Nỗi sợ này đến từ đâu

Hầu hết người học ở Việt Nam học ngữ pháp qua bài tập tìm lỗi sai và điền từ. Trong những bài ấy, một câu sai là mất điểm, câu đơn giản đúng là được điểm. Không có điểm cho sự đa dạng.

IELTS Writing chấm khác. Tiêu chí có tên Grammatical Range and Accuracy, và "range" đứng trước. Theo bảng mô tả band công khai:

• Band 5: dùng một phạm vi cấu trúc hạn chế, có thử câu phức nhưng thường kém chính xác hơn câu đơn.
• Band 6: kết hợp câu đơn và câu phức, có lỗi ngữ pháp và dấu câu nhưng hiếm khi làm khó hiểu.
• Band 7: dùng đa dạng cấu trúc phức, nhiều câu không lỗi, kiểm soát ngữ pháp và dấu câu tốt dù còn vài lỗi.

Đọc kỹ band 7: "vài lỗi" vẫn được chấp nhận. Band 7 không đòi bài không lỗi. Nó đòi bài có nhiều loại câu, và phần lớn câu không lỗi.

Phần nào của nỗi sợ có cơ sở

Có cơ sở: câu phức sai làm người đọc khó hiểu thì bị trừ nặng hơn câu đơn đúng. Một câu như "The people who they live in cities which have many pollution is suffer" không chỉ sai mà còn khó đọc, và nó kéo cả Grammar lẫn Coherence xuống.

Không có cơ sở: câu đơn giản, đúng tuyệt đối sẽ giữ bạn ở điểm cao. Nếu toàn bài chỉ có câu đơn và câu ghép bằng "and", "but", "because", bạn thiếu range, và range là một nửa tiêu chí. Bài đúng hết mà đơn điệu thường dừng ở khoảng 5.5 đến 6 cho tiêu chí này.

Bạn đang ở ô "ít, đúng". Muốn sang ô "nhiều, phần lớn đúng", bạn phải đi qua một đoạn tạm thời sai nhiều hơn. Nỗi sợ khiến bạn không dám bước vào đoạn ấy.

Mở rộng câu từng bậc

Cách giảm rủi ro thật không phải là né câu phức, mà là thêm từng cấu trúc một, mỗi cấu trúc luyện tới khi chắc rồi mới thêm cái tiếp.

Bậc 1: mệnh đề quan hệ xác định

Cấu trúc dễ kiểm nhất, vì lỗi thường chỉ nằm ở hai chỗ: chọn đúng đại từ và chia đúng động từ.

Trước: Some students study online. They often feel isolated.

Sau: Students who study entirely online often feel isolated.

Cách kiểm: gạch chân "who/which/that", nhìn động từ ngay sau, hỏi nó chia theo danh từ nào.

Bậc 2: mệnh đề trạng ngữ chỉ nhượng bộ và điều kiện

"Although", "while", "unless", "if" giúp bạn nói hai ý có quan hệ trong một câu, và cũng giúp Task Response vì lập luận có sắc thái hơn.

Trước: Public transport is cheap. But many people still drive.

Sau: Although public transport is far cheaper, many people still drive because it saves time.

Lỗi hay gặp: viết cả "Although" lẫn "but" trong một câu. Kiểm bằng cách: có "although" thì không có "but".

Bậc 3: cụm phân từ và danh từ hoá

Cấu trúc này làm câu gọn hơn và học thuật hơn, nhưng dễ sai chủ ngữ.

Trước: When governments invest in cycling lanes, they can reduce traffic.

Sau: Investment in cycling lanes can reduce traffic in the long term.

Sai: Walking to school every day, my health improved. (Chủ ngữ ngầm "walking" không phải "my health".)

Đúng: Walking to school every day, I became noticeably fitter.

Bậc 4: câu điều kiện loại hai và đảo ngữ

Chỉ dùng khi ba bậc trước đã chắc. Một câu đảo ngữ đúng chỗ có giá trị; ba câu đảo ngữ gượng ép trong một bài là dấu hiệu học mẹo.

Giữ độ chính xác trong lúc mở rộng

Mỗi bậc mới sẽ có một giai đoạn bạn sai nhiều hơn. Ba cách làm giai đoạn ấy ngắn lại:

Mỗi bài chỉ thử một cấu trúc mới. Phần còn lại viết bằng cấu trúc đã chắc. Như vậy lỗi mới chỉ tập trung ở một chỗ, người chữa dễ chỉ ra, bạn dễ sửa.

Soát riêng cấu trúc ấy trước khi nộp. Dành năm phút cuối chỉ để tìm mọi câu dùng cấu trúc mới và kiểm theo đúng quy tắc của nó. Danh sách soát cho cả bài có trong checklist tự soát Writing.

Ghi lỗi vào sổ theo cấu trúc. "Mệnh đề quan hệ: chia động từ theo danh từ gần nhất" là một dòng trong sổ. Khi dòng ấy không xuất hiện trong năm bài liền, cấu trúc đã chắc. Cách ghi có trong bài sổ lỗi Writing.

Dấu hiệu bạn đang tiến bộ dù số lỗi tăng

Trong hai ba tuần đầu mở rộng câu, số lỗi ngữ pháp mỗi bài có thể tăng. Đó là bình thường, và nếu chỉ đếm tổng lỗi bạn sẽ hoảng rồi quay về câu đơn.

Hãy đếm hai thứ khác: số câu phức mỗi bài, và tỉ lệ câu phức không lỗi. Nếu tuần một bạn có bốn câu phức, hai câu đúng, rồi tuần bốn có mười câu phức, bảy câu đúng, bạn đang đi đúng dù tổng lỗi chưa giảm.

Một đoạn văn đi qua bốn bậc

Để thấy các bậc cộng lại thế nào, đây là cùng một ý viết ở ba mức, cho đề về làm việc tại nhà.

Chỉ câu đơn: Many people work from home now. They save time. They do not travel to the office. But they feel lonely. Companies should help them.

Thêm bậc 1 và 2: Many people who work from home save a great deal of time because they no longer commute. Although this is a clear benefit, they often feel lonely, so companies should find ways to support them.

Thêm bậc 3: Remote workers who no longer commute gain back a considerable amount of time each day. Although this is a clear benefit, the lack of daily contact with colleagues often leaves them isolated, and companies should take this seriously.

Bản đầu không sai gì cả nhưng đọc như danh sách gạch đầu dòng. Bản hai có mệnh đề quan hệ, although, because, so: bốn cấu trúc, vẫn dễ kiểm. Bản ba thêm danh từ hoá ("the lack of daily contact") và gọn hơn. Không bản nào dùng đảo ngữ, và bản ba đã đủ gần mô tả band 7 về đa dạng cấu trúc.

Chú ý rằng ý không đổi qua ba bản. Mở rộng câu không phải thêm ý, mà là cho các ý có quan hệ với nhau hiện ra trong cấu trúc câu.

Khi nào nên dừng mở rộng

Có một điểm dừng. Khi bài đã có đủ bốn năm loại cấu trúc và phần lớn câu không lỗi, thêm cấu trúc lạ không làm điểm lên nữa mà chỉ làm bài gượng. Lúc ấy nên dồn sức sang tiêu chí khác, thường là Task Response hoặc Lexical Resource.

Nỗi sợ sai ngữ pháp là dấu hiệu bạn nghiêm túc với độ chính xác, và đó là một nửa tiêu chí. Việc còn lại là cho phép mình sai có kiểm soát ở nửa kia. Xem thêm yêu cầu cụ thể của Task 2 ở trang IELTS Writing: Task 1 và Task 2.