Nói tiếng Anh trôi chảy: Speaking IELTS trên 6.0 đổi gì

Hãy hình dung cuộc phỏng vấn học bổng qua video, mười lăm phút, với một giảng viên ở nước ngoài. Câu hỏi đầu tiên: "Tell me about a project you're proud of." Bạn nói gần hai phút, có một chỗ dừng để chọn từ, rồi đi tiếp. Giảng viên hỏi thêm một câu về chi tiết, bạn trả lời được ngay.

Đó là hình ảnh của người nói ở khoảng band 7. Không phải người nói không lỗi, cũng không phải giọng bản xứ. Là người nói được lâu, mạch lạc, và không để việc tìm từ làm đứt mạch.

Bài này nói về thứ bạn được khi Speaking vượt qua 6.0: nó trông thế nào, đo bằng gì, và vì sao lợi ích thật nằm ngoài phòng thi nhiều hơn trong phòng thi.

Khác biệt giữa 6 và 7 nghe ra sao

Bảng mô tả band công khai của Speaking có bốn tiêu chí. Ở tiêu chí Fluency and Coherence, band 6 mô tả người sẵn sàng nói dài, dù có thể mất mạch vì lặp, tự sửa hoặc ngập ngừng. Band 7 mô tả người nói dài mà không thấy gắng sức, không mất mạch, ngập ngừng chủ yếu do tìm từ.

Nghe thực tế, sự khác biệt này rất rõ. Một câu trả lời band 6 cho "Do you prefer studying alone or in a group?":

"I think... I prefer studying alone. Because... when I study alone I can, I can focus more. And, um, in a group, sometimes people, they talk about other things, so... yes, I prefer alone."

Một câu trả lời gần band 7:

"Mostly alone, to be honest. I get distracted quite easily, so if I'm with friends we tend to end up chatting. That said, for subjects like physics I actually like a study group, because explaining a problem out loud helps me see where I'm stuck."

Câu thứ hai không dùng từ khó nào. Khác biệt nằm ở ba chỗ: không lặp "I prefer alone", có một câu đổi hướng ("That said") để mở rộng ý, và các cụm như "end up chatting", "where I'm stuck" được nói liền một hơi.

Lợi ích trong phòng thi: ba tiêu chí cùng lên

Fluency tốt hơn kéo theo hai tiêu chí khác.

Khi không phải dồn hết sức vào việc nói tiếp, bạn có dư chỗ để dùng cấu trúc phức: câu điều kiện, mệnh đề quan hệ, câu so sánh. Grammatical Range lên theo.

Khi không hoảng, bạn chọn được từ chính xác hơn thay vì từ đầu tiên nảy ra. Lexical Resource lên theo.

Điều này giải thích vì sao nhiều người thấy Speaking nhảy một lúc nửa band sau vài tháng nói đều đặn, trong khi Writing nhích chậm hơn. Ba tiêu chí trong Speaking dựa vào nhau nhiều hơn bốn tiêu chí trong Writing.

Lợi ích ngoài phòng thi

Đây là phần nhiều người học IELTS không nghĩ tới khi đặt đích, nhưng lại là phần họ dùng lâu nhất.

Trong lớp học ở nước ngoài

Seminar, tutorial, thảo luận nhóm: nhiều chương trình đại học ở Anh, Úc hay Canada có phần điểm cho tham gia thảo luận. Người nói được hai phút liền về một ý có thể chen vào cuộc thảo luận. Người cần ba mươi giây để ghép câu đầu tiên thường im lặng cả buổi, dù hiểu bài.

Trong phỏng vấn

Phỏng vấn học bổng, phỏng vấn visa ở một số nước, phỏng vấn thực tập: tất cả đều có dạng câu hỏi mở giống Part 3. Kỹ năng trả lời, mở rộng, đưa ví dụ và kết lại bạn luyện cho IELTS dùng được nguyên vẹn.

Trong nhóm làm việc

Kỹ năng quan trọng nhất ở chỗ làm không phải nói hay mà là nói kịp: đặt câu hỏi khi chưa hiểu, phản đối lịch sự khi thấy sai. Cả hai đều cần nói trôi ở tốc độ thật.

Đo trôi chảy bằng gì

Không cần đợi thi thật mới biết mình trôi chảy hơn. Có ba con số tự đo được với một chiếc điện thoại:

Thời gian nói liên tục ở Part 2. Đề yêu cầu nói một đến hai phút. Nếu bạn thường dừng ở 50 giây, mục tiêu đầu là chạm mốc hai phút mà không cạn ý.

Số lần ngắt dài hơn ba giây. Nghe lại bản ghi và đếm. Đây là số đo gần nhất với "mất mạch" trong bảng mô tả band.

Số lần tự sửa giữa câu. Tự sửa một hai lần là tự nhiên. Tự sửa trong mọi câu nghĩa là bạn đang dịch từ tiếng Việt sang và vấp giữa chừng.

Theo dõi ba con số này trong một bảng đơn giản mỗi tuần. Chúng đổi sớm hơn band, và cho bạn biết cách luyện đang có tác dụng hay không. Cách ghi âm rồi chép lại để đếm có trong bài ghi âm, chép lại, soi lỗi.

Nếu bạn dùng máy chấm, lưu ý rằng máy chấm qua bản phiên âm có thể đếm độ dài và từ ngữ, nhưng không nghe được ngữ điệu. Ở NEMO IELTS, đoạn nói tối đa 3 phút được phiên âm rồi mới chấm, và máy không nhận xét phát âm, trọng âm hay ngữ điệu; phần ấy cần người nghe.

Trôi chảy không có nghĩa là nói nhanh

Một hiểu lầm hay gặp: muốn trôi chảy thì phải nói nhanh. Nhiều người cố tăng tốc, và kết quả là nuốt âm, vấp nhiều hơn, tự sửa nhiều hơn.

Tiêu chí Fluency trong bảng mô tả band không nhắc tới tốc độ theo nghĩa số từ mỗi phút. Nó nói về việc nói liền mạch, không mất công sức thấy rõ, và giữ được mạch ý. Một người nói chậm vừa phải, ngừng ngắn ở ranh giới ý, rồi đi tiếp, nghe trôi chảy hơn một người nói rất nhanh rồi dừng hẳn giữa câu.

So sánh hai cách nói cùng một ý:

Nhanh mà vỡ: "I-think-that-the-most-important-reason-is... is... the, the cost, because the cost of, of living in the city is..."

Vừa phải mà liền: "For me, the main reason is cost. Living in the city is just... really expensive, especially rent."

Câu thứ hai có một chỗ ngừng, nhưng nó ngừng ở chỗ người bản xứ cũng hay ngừng: trước một tính từ nhấn mạnh. Người nghe không thấy đó là vấp mà thấy đó là nhấn.

Luyện trôi chảy vì vậy là luyện ngừng đúng chỗ, không phải luyện không bao giờ ngừng. Ngừng ở cuối một ý, trước một từ quan trọng, hay sau một từ nối như "Well" hay "Actually" đều tự nhiên. Ngừng giữa mạo từ và danh từ, hay giữa động từ và tân ngữ, thì không.

Đường ngắn nhất tới trôi chảy

Không có mẹo nào thay được số giờ nói thành tiếng. Nhưng có cách dùng số giờ ấy hiệu quả hơn:

1. Nói mỗi ngày, ngắn cũng được. Mười lăm phút mỗi ngày tốt hơn hai tiếng mỗi cuối tuần, vì trôi chảy là phản xạ, và phản xạ cần lặp lại dày.
2. Nói về chính đời mình. Part 1 và Part 2 hỏi về thói quen, kỷ niệm, nơi ở, sở thích. Nói trước về những chủ đề ấy bằng chi tiết thật, không phải câu trả lời mẫu.
3. Nói lại cùng một câu hỏi. Lần hai trả lời cùng câu, bạn sẽ thấy mình trôi hơn. Đó là cách não học ghép cụm.
4. Có người nghe thật, định kỳ. Nói với máy ghi âm luyện được độ dài, nhưng nói với người mới luyện được phản ứng khi bị hỏi bất ngờ. Bài không có ai để luyện nói gợi ý các cách tìm người nghe.

Đặt đích Speaking vì cả hai lý do

Nếu trường yêu cầu Speaking 6.0 và bạn đang ở 6.0, có thể bạn thấy không cần luyện thêm. Nhưng hãy nghĩ tới buổi seminar đầu tiên ở một trường nói tiếng Anh. Khoảng cách giữa 6.0 và 7.0 ở Speaking là khoảng cách giữa người ngồi im và người dám phát biểu.

Trang IELTS Speaking: ba phần thi nói mô tả cấu trúc bài thi. Còn nếu bạn chưa chắc nên đặt đích Speaking cao hơn mức tối thiểu bao nhiêu, bài thêm nửa band IELTS mở ra những lựa chọn gì giúp bạn cân nhắc.