Cách tăng band Writing, Speaking IELTS: bản đồ việc cần làm

Bảng điểm của bạn trông như thế này: Listening 7.0, Reading 7.0, Writing 5.5, Speaking 6.0. Overall 6.5, trong khi trường cần 6.5 nhưng không kỹ năng nào dưới 6.0. Bạn đã mua thêm sách, đã viết thêm bài, đã xem thêm video mẫu. Lần thi sau Writing vẫn 5.5.

Tình huống này rất phổ biến, và nó không phải chuyện thiếu chăm. Reading và Listening có đáp án đúng sai, nên luyện nhiều là thấy lên. Writing và Speaking thì không: bạn có thể viết một trăm bài mà vẫn lặp đúng một lỗi, vì không ai chỉ ra lỗi ấy thuộc tiêu chí nào.

Bài này vẽ toàn bộ việc cần làm để vượt trần hai kỹ năng sản sinh, chia thành bốn chặng. Mỗi chặng có chỗ hay kẹt riêng, và các bài khác trong cụm đi sâu vào từng chỗ.

Vì sao hai kỹ năng này kẹt lâu hơn

Giám khảo không chấm Writing bằng một con số cảm tính. Bảng mô tả band công khai của IELTS chia Writing thành bốn tiêu chí: Task Response (Task 1 là Task Achievement), Coherence and Cohesion, Lexical Resource, Grammatical Range and Accuracy. Speaking cũng có bốn: Fluency and Coherence, Lexical Resource, Grammatical Range and Accuracy, Pronunciation. Band của kỹ năng là trung bình các tiêu chí ấy.

Hệ quả là một con số 5.5 có thể che nhiều hình dạng khác nhau. Bạn A được 6 ở từ vựng nhưng 5 ở Task Response vì lạc đề nửa bài. Bạn B được 6 ở Task Response nhưng 5 ở ngữ pháp vì câu phức nào cũng sai thì. Hai bạn cùng 5.5, nhưng cách chữa khác nhau hoàn toàn. Nếu cả hai cùng "viết thêm bài", bạn A không học được cách bám đề, bạn B không học được cách kiểm thì động từ.

Chặng 1: chẩn đoán theo tiêu chí, không theo cảm giác

Việc đầu tiên là biết mình đang ở đâu trên từng tiêu chí. Cần ít nhất hai bài Writing Task 2 và một bài Task 1, cộng một đoạn nói đủ dài (Part 2 và vài câu Part 3), được chấm tách bốn cột.

Chỗ hay kẹt: người học chỉ nhận được một band chung kèm vài dòng "cần cải thiện từ vựng". Câu nhận xét ấy không cho biết từ vựng yếu vì thiếu từ, vì dùng sai collocation hay vì lặp một từ tám lần. Chẩn đoán tốt phải chỉ vào đúng câu trong bài.

Dấu hiệu chặng này xong: bạn nói được một câu dạng "Writing của mình tụt ở Task Response vì phần thân bài hai không trả lời vế thứ hai của đề" thay vì "Writing của mình yếu".

Nếu chưa có bài chẩn đoán đầy đủ, bài biết điểm từng tiêu chí Writing giải thích vì sao bốn con số có ích hơn một con số.

Chặng 2: tìm nguyên nhân gốc

Có điểm từng tiêu chí rồi, câu hỏi tiếp theo là vì sao. Cùng một triệu chứng có nhiều gốc.

Lấy ví dụ Fluency thấp trong Speaking. Có ba gốc khác nhau:

• Thiếu ý: câu hỏi "Do you think people read less nowadays?" và đầu bạn trống rỗng.
• Thiếu từ: bạn có ý ("người ta xem video ngắn nhiều hơn") nhưng không nhớ ra "short-form video".
• Thiếu luyện nói thành tiếng: bạn biết cả ý lẫn từ, nhưng miệng chưa quen ghép chúng ở tốc độ nói.

Luyện đọc thêm báo chữa được gốc thứ nhất, học từ theo chủ đề chữa gốc thứ hai, còn gốc thứ ba chỉ chữa được bằng nói thật nhiều có ghi âm. Chọn sai gốc là mất vài tháng.

Chỗ hay kẹt ở chặng này: nhìn một bài duy nhất. Nguyên nhân gốc chỉ lộ ra khi xếp năm sáu bài cạnh nhau và thấy cùng một lỗi xuất hiện ở cả năm.

Chặng 3: luyện có phản hồi, mỗi đợt một hai lỗi

Đây là chặng chiếm nhiều thời gian nhất, và cũng là chặng người ta hay làm sai nhất: viết một bài, nhận lại bài chi chít mực đỏ, sửa, rồi viết bài mới với đề mới. Ba mươi lỗi được chỉ ra, không lỗi nào được luyện tới khi hết.

Cách hiệu quả hơn là chọn một hoặc hai lỗi có trọng số lớn nhất, luyện nhắm vào nó trong hai ba tuần, rồi mới chuyển. Ví dụ lỗi "mệnh đề quan hệ thiếu động từ":

Trước: People who living in big cities often suffer from stress.

Sau: People who live in big cities often suffer from stress.

Trong đợt luyện ấy, mỗi bài viết bạn tự gạch chân mọi mệnh đề "who/which/that" và kiểm động từ trước khi nộp. Người chữa chỉ cần xem lỗi ấy còn hay không. Sau ba tuần, nếu năm bài liền không còn lỗi, bạn chuyển sang lỗi tiếp theo.

Nhịp phản hồi quan trọng hơn độ kỹ. Một bài được chữa kỹ trong hai tuần thua năm bài được chữa gọn trong năm ngày. Bài cần phản hồi Writing đều đặn bàn riêng câu hỏi bao lâu một lần là đủ.

Chặng 4: đo lại bằng cùng một thước

Sau bốn đến sáu tuần, làm lại một bài cùng dạng, chấm theo cùng bốn tiêu chí. So từng cột với lần chẩn đoán đầu.

Chỗ hay kẹt: chỉ nhìn band tổng. Band tổng là trung bình làm tròn, nên Task Response lên từ 5 thành 6 có thể không làm band Writing đổi nếu các cột khác đứng yên. Nếu bạn chỉ nhìn band tổng, bạn sẽ tưởng mình không tiến bộ và bỏ đúng cách luyện đang có tác dụng. Bài đo tiến bộ khi band chưa nhúc nhích nói kỹ những con số nên theo dõi.

Đo xong thì quay lại chặng 2: tiêu chí nào giờ đang thấp nhất, gốc của nó là gì. Bốn chặng là một vòng, không phải một đường thẳng.

Writing và Speaking khác nhau ở chặng nào

Hai kỹ năng đi chung một bản đồ, nhưng mỗi chặng có một điểm khác:

Riêng Speaking có một phần máy khó chấm: phát âm, trọng âm, ngữ điệu. Một bản phiên âm cho thấy bạn dùng từ gì và câu có đúng ngữ pháp không, nhưng không cho thấy bạn đọc "comfortable" thành bốn âm tiết hay ba. Phần này cần người nghe. Bài ghi âm, chép lại, soi lỗi chỉ cách tự luyện phần còn lại.

Mỗi chặng cần gì

Phần lớn việc ở bốn chặng tự làm được, nếu có công cụ và kỷ luật. Phần không tự làm được là phần mà chính mình không thấy: lỗi mình tin là đúng, cách lập luận mình tưởng là rõ. Từ khoảng band 6 trở lên, phần này chiếm tỉ trọng ngày càng lớn trong những gì còn thiếu.

Ở NEMO IELTS, bước chẩn đoán gồm một quiz, một bài bốn kỹ năng, một bài viết và một đoạn ghi âm nói; Writing được chấm riêng bốn tiêu chí, mỗi tiêu chí kèm một câu chỉ vào đúng chỗ trong bài. Nếu bạn muốn xem cả hành trình, trang lộ trình luyện IELTS mô tả năm bước từ Mục tiêu tới Sẵn sàng.

Bắt đầu từ chặng nào

Nếu bạn chưa từng có điểm tách tiêu chí, bắt đầu từ chặng 1, kể cả khi bạn đã học IELTS hai năm. Nếu bạn có điểm tách rồi mà nó không đổi qua ba lần đo, vấn đề thường nằm ở chặng 3: luyện quá nhiều lỗi một lúc, hoặc phản hồi đến quá chậm.

Và nếu bạn đang đọc bài này lúc còn sáu tuần trước ngày thi, hãy đọc thêm bài luyện cường độ cao hay đều đặn trước khi quyết định dồn sức. Việc phá trần không có đường tắt, nhưng có đường vòng tốn gấp đôi thời gian, và bản đồ này có mặt để bạn tránh nó.