Luyện Reading Listening IELTS hiệu quả: bước 12, theo dạng mình sai

"Mỗi ngày em làm một đề Reading, ba tháng rồi mà vẫn 6.0." Câu này nghe nhiều tới mức gần như là một triệu chứng. Chín mươi đề Reading, mỗi đề một tiếng, là chín mươi giờ. Chín mươi giờ đó phần lớn dành cho những câu hỏi người học đã làm đúng từ đầu. Chỗ yếu thật, có thể chỉ là một hai dạng câu hỏi, chỉ được chạm vài phút trong mỗi đề.

Bước 12 đổi cách dùng thời gian. Thay vì làm cả đề để luyện, bạn tách riêng dạng câu hỏi mình sai nhiều nhất và luyện dồn vào đó. Bạn tới đây sau khi nền từ vựng và ngữ pháp đã không còn chặn đường, và lỗi của bạn bắt đầu dồn vào vài dạng cụ thể.

Bài này không dạy lại từng dạng câu hỏi. Mỗi dạng có kỹ thuật riêng và có tài liệu riêng. Bài này nói về cách tổ chức việc luyện, để chín mươi giờ tiếp theo không đi vào chỗ bạn đã giỏi.

Làm cả đề và luyện theo dạng: hai việc khác nhau

Đề đầy đủ có chỗ của nó: đo tiến bộ ở các mốc, và làm quen áp lực thời gian khi gần ngày thi. Nhưng như một công cụ học, nó kém hiệu quả. Hãy để đề đầy đủ cho các mốc và cho giai đoạn cuối; bước 16 của hành trình dành riêng cho việc đó.

Bước đầu tiên: bảng lỗi theo dạng

Lấy mọi bài Reading và Listening bạn làm từ lúc chẩn đoán tới giờ. Với mỗi câu sai, ghi hai thứ: dạng câu hỏi, và lý do sai.

Dạng câu hỏi Reading hay gặp: True/False/Not Given, Yes/No/Not Given, nối tiêu đề, nối thông tin với đoạn, điền vào tóm tắt, trắc nghiệm, hoàn thành câu. Listening: điền form, trắc nghiệm, nối, điền bản đồ hoặc sơ đồ, hoàn thành ghi chú.

Lý do sai thường rơi vào một trong năm nhóm:

1. Không hiểu câu trong bài (vấn đề nền, quay lại bước 11 nếu nhóm này chiếm nhiều).
2. Hiểu đúng bài nhưng hiểu sai câu hỏi, ví dụ nhầm False với Not Given.
3. Không tìm được vị trí thông tin trong thời gian cho phép.
4. Bị bẫy từ đồng nghĩa hoặc từ lặp: chọn đáp án có từ giống bài nhưng nghĩa khác.
5. Sai chính tả hoặc sai dạng từ khi điền.

Nhìn bảng này, Phương có hai dạng ưu tiên: True/False/Not Given và nối tiêu đề. Ba dạng còn lại đã ổn, luyện thêm chỉ đem lại ít điểm.

Luyện dồn một dạng: một chu kỳ mẫu

Một chu kỳ luyện một dạng thường kéo dài hai tới ba tuần:

1. Tuần đầu, luyện chậm có lý do. Làm các bộ câu hỏi chỉ thuộc dạng đó, không bấm giờ. Với mỗi câu, viết một dòng lý do: vì sao chọn đáp án này, câu nào trong bài chứng minh. Mục đích là sửa cách nghĩ, không phải tốc độ.
2. Tuần thứ hai, luyện có giờ. Bấm giờ tương đương thời gian dạng đó chiếm trong đề thật. Vẫn viết lý do cho các câu sai.
3. Cuối chu kỳ, kiểm lại. Làm một bộ mới, đếm tỉ lệ đúng. Nếu đã gần mức của các dạng khác, chuyển sang dạng ưu tiên kế. Nếu chưa, lặp thêm một vòng, và xem lại nhóm lý do sai có đổi không.

Dòng lý do ở bước 1 là chỗ tạo ra thay đổi. Người sai True/False/Not Given thường không thiếu mẹo mà thiếu một quy tắc rõ trong đầu về ranh giới giữa False và Not Given. Viết lý do buộc bạn đối diện với ranh giới đó ở từng câu.

Listening cần thêm một lớp

Listening có một khó khăn mà Reading không có: bạn không nghe lại được trong phòng thi. Vì vậy ngoài luyện theo dạng, Listening cần một thói quen phụ:

• Nghe lại với bản chép sau khi làm. Mỗi câu sai, tìm đúng đoạn, nghe lại ba lần, đọc bản chép, rồi nghe lần nữa không nhìn. Nhiều lỗi "không nghe được" hoá ra là lỗi không nhận ra từ khi nó được nói nhanh hoặc nối âm.
• Chép chính tả ngắn. Mỗi tuần vài đoạn ba mươi giây, chép lại từng chữ. Việc này chậm và chán, nhưng nó lấp đúng chỗ nghe hụt số, tên riêng và từ chức năng.
• Nghe nhiều giọng. Đề thi có nhiều giọng tiếng Anh khác nhau. Nếu chỉ quen một giọng, hãy tìm thêm nguồn nghe giọng khác trong thời gian nghe nhẹ hằng ngày.

Đo tiến bộ ở bước này

Thước đo tốt nhất là tỉ lệ đúng của từng dạng ưu tiên, đo qua nhiều bộ câu hỏi. Band Reading hay Listening của cả đề dao động theo độ khó của đề và theo chủ đề bài đọc; một đề dễ có thể cho bạn cảm giác lên nửa band trong khi dạng yếu chưa đổi. Tỉ lệ đúng của một dạng ổn định hơn và nói thật hơn.

Nếu bạn học trong một hệ thống có ghi lại bài làm, đây là lúc dữ liệu đó có ích: nó tự đếm tỉ lệ sai theo dạng thay cho bảng tay của bạn.

Giữ phần đã tốt mà không tốn thời gian

Khi dồn sức vào hai dạng yếu, các dạng đã tốt cần được giữ ở mức tối thiểu. Cách tiết kiệm nhất là để chúng tự xuất hiện trong những lần làm đề đầy đủ ở các mốc, cộng với một bài tổng hợp ngắn mỗi hai tuần. Nếu tỉ lệ đúng ở dạng đã tốt vẫn giữ, không cần làm gì thêm. Nếu tụt, thêm một buổi luyện riêng cho dạng đó rồi quay lại nhịp cũ.

Một mẹo nhỏ cho Listening: dùng thời gian lẻ trong ngày, như lúc đi xe buýt hay lúc rửa bát, để nghe những đoạn ngắn bằng tiếng Anh về chủ đề hay gặp trong đề. Việc này không thay được luyện có chủ đích, nhưng nó giữ tai quen với tốc độ và giọng nói mà không lấy thêm giờ nào từ lịch học chính.

Với Reading, đọc báo tiếng Anh vài lần mỗi tuần có tác dụng tương tự. Chọn bài có độ dài và độ khó gần với passage IELTS, về khoa học, xã hội, lịch sử. Đọc để hiểu, không làm câu hỏi. Vốn từ theo chủ đề và tốc độ đọc sẽ lên từ từ, và chúng giúp mọi dạng câu hỏi cùng lúc.

Dấu hiệu bạn đã xong bước 12

• Hai dạng câu hỏi yếu nhất đã lên tới gần mức của các dạng còn lại.
• Lý do sai đã đổi: ít "hiểu sai câu hỏi", nhiều hơn "hết giờ" hoặc "chủ đề lạ", tức là vấn đề đã chuyển từ cách nghĩ sang tốc độ và vốn từ.
• Trong đề đầy đủ ở mốc gần nhất, Reading và Listening đã chạm hoặc gần chạm đích của từng kỹ năng.

Lưu ý bước 12 và bước 13 thường chạy song song trong tuần, không nối đuôi nhau. Chia ra hai bài để nói cho rõ, không phải để làm xong cái này mới làm cái kia.

Lỗi hay gặp ở bước 12

Tiếp tục làm cả đề mỗi ngày. Cảm giác chăm chỉ, kết quả đứng yên.

Chỉ dò đáp án, không viết lý do. Biết mình sai mà không biết vì sao, lần sau sai y hệt.

Luyện đều mọi dạng "cho chắc". Thời gian có hạn, dạng đã tốt thì chỉ cần giữ.

Học thêm mẹo khi vấn đề là nền. Nếu nhóm lý do "không hiểu câu trong bài" vẫn đứng đầu, mẹo không giúp gì.

Hai kỹ năng còn lại cần một thứ khác: phản hồi

Reading và Listening có đáp án, nên bạn tự sửa được. Writing và Speaking không có đáp án. Chúng cần người hoặc hệ thống chấm theo tiêu chí và theo dõi lỗi qua nhiều bài. Sang bước 13: luyện Writing và Speaking có phản hồi. Muốn đọc về cách tổ chức việc luyện nói, xem thêm bài không có ai để luyện nói, hoặc trang lộ trình luyện IELTS để nhìn lại vị trí của bước này trong cả hành trình.