IELTS Writing và Speaking: vượt trần 5.5-6.0
Luyện Speaking IELTS một mình: lấy đâu ra người nghe
Không có bạn luyện nói vẫn tự luyện Speaking được phần lớn, bằng ghi âm. Phần nào cần người nghe thật, tìm người ấy ở đâu, và giới hạn của máy chấm bài nói.
NEMO IELTS · · 6 phút đọc
Lớp học thêm tan lúc chín giờ tối. Bạn về nhà, mở một đề Part 2, và nói với bức tường. Không ai ngắt lời, không ai hỏi thêm, không ai bảo bạn vừa nói sai. Nói xong, bạn không biết mình nói tốt hay dở. Sau vài tối như vậy, bạn bỏ.
Nhiều người học IELTS ở Việt Nam sống trong môi trường không có ai nói tiếng Anh hằng ngày. Nhu cầu có người nghe là thật. Nhưng không phải phần nào của Speaking cũng cần người nghe. Bài này tách phần luyện được một mình khỏi phần cần người khác, và chỉ cách lấp từng phần.
Người nghe cho bạn điều gì
Trước khi đi tìm người nghe, cần biết chính xác mình cần họ cho điều gì. Một người nghe tốt cung cấp bốn thứ:
- Áp lực thời gian thật. Có người đối diện, bạn không thể dừng ba mươi giây để nghĩ.
- Câu hỏi bất ngờ. Part 3 là cuộc trao đổi hai chiều; giám khảo hỏi tiếp dựa trên điều bạn vừa nói.
- Phản hồi về độ dễ hiểu. Người nghe biết chỗ nào họ phải đoán.
- Phản hồi về lỗi. Nếu người nghe có trình độ cao hơn, họ chỉ ra lỗi ngữ pháp, từ vựng.
Trong bốn thứ này, thứ tư lại là thứ dễ thay bằng công cụ nhất. Thứ nhất và thứ hai thay được một phần. Thứ ba gần như chỉ có người thật mới cho được.
Luyện một mình: làm được nhiều hơn bạn nghĩ
Tạo áp lực thời gian bằng đồng hồ
Bấm giờ một phút chuẩn bị, hai phút nói. Không cho phép dừng hay nói lại. Đặt điện thoại ghi âm ở xa, để bạn không nhìn vào nó mà nhìn thẳng như đang nhìn giám khảo. Chỉ cần như vậy, áp lực đã khác hẳn việc lẩm nhẩm trong đầu.
Tạo câu hỏi bất ngờ bằng xáo đề
Viết năm mươi câu hỏi Part 3 lên giấy, mỗi câu một mảnh, bỏ vào hộp. Mỗi tối rút ba câu. Bạn không biết trước câu nào, nên không chuẩn bị trước được. Có thể dùng ứng dụng chọn ngẫu nhiên cũng được, miễn là bạn không đọc câu hỏi trước khi bắt đầu tính giờ.
Một cách nâng cao hơn: sau mỗi câu trả lời, tự hỏi "why?" hoặc "can you give an example?" rồi trả lời tiếp. Giám khảo Part 3 thường hỏi đúng kiểu ấy.
Soi lỗi bằng bản phiên âm
Ghi âm, cho máy chép thành chữ, rồi đọc bản chép. Lỗi ngữ pháp và từ vựng hiện ra rõ hơn nhiều so với nghe lại. Bạn sẽ thấy mình nói "people is" bốn lần, hay dùng "very" mười hai lần trong hai phút. Cách làm chi tiết có trong bài ghi âm, chép lại, soi lỗi.
Giới hạn của máy khi chấm bài nói
Máy chấm bài nói thường làm việc qua bản phiên âm: nghe, chép ra chữ, rồi chấm phần chữ. Cách này cho kết quả tốt với từ vựng, ngữ pháp và một phần của độ trôi chảy (độ dài, số lần ngắt). Nhưng nó có ba giới hạn cần biết:
Không nghe được phát âm. Bản chép hiện "worked" dù bạn chỉ đọc "work", vì máy đoán từ ngữ cảnh. Lỗi âm cuối, trọng âm, ngữ điệu không hiện lên.
Có thể "sửa hộ" bạn. Khi bạn nói không rõ, máy chép ra từ gần nhất có nghĩa. Bản chép vì thế trông tốt hơn bài nói thật.
Không đóng vai người đối thoại. Máy chấm một đoạn nói có sẵn, không hỏi tiếp dựa trên điều bạn vừa nói.
Ở NEMO IELTS, đoạn nói tối đa 3 phút được phiên âm rồi mới chấm, và máy không nhận xét phát âm, trọng âm hay ngữ điệu. Nói thẳng giới hạn ấy ra để bạn biết phần nào vẫn cần người nghe.
Tìm người nghe thật ở đâu
Bạn học cùng trình độ. Hai người luyện với nhau theo lượt: một người làm giám khảo, đọc câu hỏi, bấm giờ, hỏi tiếp; một người trả lời. Người làm giám khảo không cần sửa lỗi, chỉ cần ghi lại chỗ họ không hiểu. Đây là nguồn rẻ nhất cho áp lực và câu hỏi bất ngờ.
Câu lạc bộ nói tiếng Anh. Nhiều trường đại học và thư viện có. Lợi ích chính là quen nói với người lạ và nghe nhiều giọng. Hạn chế là ít ai sửa lỗi cho bạn.
Người nói giỏi hơn trong đời sống. Anh chị họ đi du học về, đồng nghiệp làm việc bằng tiếng Anh. Nhờ họ mười lăm phút mỗi tuần, hỏi đúng ba câu Part 3 và ghi chỗ họ phải đoán ý.
Người có chuyên môn. Người biết bảng mô tả band, chấm theo bốn tiêu chí, nghe được phát âm. Dùng có chọn lọc: ở các mốc đo lại, hoặc khi luyện một mình lâu mà các con số tự đo không đổi.
Một buổi luyện đôi ba mươi phút
Nếu tìm được một bạn học, đừng chỉ "nói chuyện bằng tiếng Anh". Buổi luyện không có cấu trúc dễ thành tán gẫu, và tán gẫu thì ai cũng chọn chủ đề mình quen. Một khung ba mươi phút:
- Năm phút Part 1. Người A hỏi bốn câu ngắn về nơi ở, công việc hoặc việc học, sở thích. Người B trả lời, mỗi câu hai ba câu.
- Năm phút Part 2. Người A đưa một thẻ đề người B chưa thấy, bấm một phút chuẩn bị, rồi hai phút nói. Người A không ngắt lời.
- Năm phút Part 3. Người A hỏi ba câu mở rộng từ chủ đề thẻ, và sau mỗi câu trả lời hỏi thêm "Why?" hoặc "Could you give an example?".
- Năm phút nhận xét. Người A chỉ nói hai điều: một chỗ họ phải đoán ý, một câu họ thấy hay. Không sửa ngữ pháp.
- Mười phút đổi vai với đề khác.
Bước 4 cố ý hẹp. Bạn học cùng trình độ sửa ngữ pháp cho nhau hay sai, nhưng "chỗ mình phải đoán ý" thì ai cũng nói được và gần như luôn đúng. Đó là thông tin về độ dễ hiểu mà bản ghi âm không cho bạn.
Ghi âm cả buổi. Sau đó mỗi người tự chép và soi phần của mình, như khi luyện một mình.
Tự kiểm: bạn đã đủ người nghe chưa
Nhìn lại một tháng vừa qua:
- Bạn có ít nhất ba buổi nói mỗi tuần có ghi âm và nghe lại không? Đây là phần tự làm, không cần ai.
- Bạn có ít nhất một buổi mỗi tuần có người thật hỏi câu bạn không biết trước không?
- Trong tháng, có ai nghe và nói cho bạn biết chỗ nào khó hiểu không?
Có cả ba là đủ cho giai đoạn luyện đều. Thiếu cái thứ nhất thì không người nghe nào bù được. Thiếu cái thứ ba thì phần Pronunciation đang luyện mù.
Đừng để thiếu người nghe thành lý do không nói
Nhu cầu có người nghe là thật, nhưng nó hay bị dùng làm lý do để hoãn luyện nói. Phần lớn thời gian luyện Speaking của người đạt band 7 là nói một mình có ghi âm. Người nghe là nơi kiểm tra, không phải nơi luyện chính.
Nếu điều khiến bạn ngại nói không phải thiếu người nghe mà là sợ đứng hình, bài bí ý và đứng hình khi thi Speaking giúp bạn tìm gốc. Còn cấu trúc từng phần thi nói có ở trang IELTS Speaking: ba phần thi nói.
