Có cần thi IELTS không: bước 1 là viết ra lý do của mình

Tối thứ Sáu, Minh (nhân vật minh hoạ, lớp 11) mở nhóm chat lớp và thấy ba bạn khoe đã đăng ký khoá IELTS. Mẹ Minh hỏi con có định học không. Minh trả lời "chắc là có", nhưng nếu ai hỏi tiếp "để làm gì" thì cậu không nói được gì ngoài "ai cũng học".

Rất nhiều người bắt đầu IELTS theo đúng cách đó: vì bạn bè, vì một buổi tư vấn, vì một tấm poster ở cổng trường. Không có gì sai khi bị thúc đẩy từ bên ngoài. Cái sai là đi tiếp mà không bao giờ trả lời câu hỏi gốc. Khi không biết mình cần IELTS để làm gì, bạn không biết cần bao nhiêu điểm, cần trước ngày nào, và cũng không biết lúc nào nên dừng.

Bài này là bước đầu tiên trong hành trình hai mươi bước. Việc của bước này nhỏ nhưng quyết định hướng đi: viết ra được một câu mục đích.

Bạn đang đứng ở đâu khi bắt đầu bước này

Có ba kiểu điểm xuất phát hay gặp:

• Chưa rõ gì cả. Bạn nghe nói IELTS quan trọng, nhưng chưa chọn trường, chưa chọn ngành, chưa biết mình sẽ ở trong nước hay ra nước ngoài.
• Có một ý mơ hồ. Bạn nghĩ tới du học, hoặc nghe nói trường đại học mình thích có cộng điểm IELTS, nhưng chưa kiểm cụ thể.
• Đã bị yêu cầu. Trường đại học của bạn đặt chuẩn đầu ra tiếng Anh, hoặc một chương trình trao đổi đòi chứng chỉ. Lý do đã có, chỉ chưa được viết ra thành lời.

Dù ở kiểu nào, bước 1 vẫn giống nhau. Chỉ độ khó khác nhau.

Ba lý do phổ biến để cần IELTS

Du học

Đây là lý do có yêu cầu rõ nhất. Trường nước ngoài thường ghi band overall tối thiểu và điểm tối thiểu cho từng kỹ năng. Ngoài trường, hồ sơ visa ở một số nước cũng có yêu cầu riêng. Du học là lý do khiến IELTS thành "vé vào cửa": thiếu nửa band là hồ sơ dừng.

Xét tuyển đại học trong nước

Nhiều trường đại học Việt Nam dùng IELTS trong phương thức xét tuyển, dưới dạng quy đổi thành điểm môn tiếng Anh, cộng điểm ưu tiên, hoặc xét tuyển kết hợp. Mỗi trường một quy định, và quy định có thể đổi theo từng năm tuyển sinh. Ở đây IELTS không phải vé vào cửa mà là một lợi thế, và mức lợi thế phụ thuộc vào band.

Chuẩn đầu ra và tốt nghiệp

Sinh viên nhiều trường cần chứng chỉ tiếng Anh để nhận bằng. Yêu cầu thường thấp hơn du học, nhưng có một hạn rất cứng: phải có điểm còn hiệu lực trước thời điểm xét tốt nghiệp.

Những lý do khác

Có người thi IELTS để xin việc, để đi làm ở nước ngoài theo diện lao động, hoặc chỉ để có một thước đo trình độ. Các lý do này đều hợp lệ. Nếu lý do của bạn nằm ở đây, hãy kiểm xem bạn cần bản Academic hay General Training, vì hai bản có Reading và Writing khác nhau. Bài so sánh IELTS Academic và General Training nói kỹ chuyện này.

Việc của bước 1: viết một câu mục đích

Câu mục đích có khuôn đơn giản:

Tôi cần IELTS để [việc cụ thể], nộp cho [nơi nhận], vào khoảng [thời điểm].

Ví dụ ba câu ở ba mức rõ ràng khác nhau:

• Mơ hồ: "Em cần IELTS để sau này có cơ hội tốt hơn."
• Khá hơn: "Em cần IELTS để du học Úc."
• Đủ dùng: "Em cần IELTS để nộp hồ sơ ngành Kỹ thuật phần mềm ở hai trường đại học tại Úc, kỳ nhập học tháng 2 năm sau nữa."

Câu thứ ba chưa có con số band. Không sao. Band là việc của bước 2 và bước 4. Bước 1 chỉ cần câu đủ cụ thể để bước sau có chỗ bám: có việc, có nơi nhận, có khoảng thời gian.

Nếu bạn chưa trả lời được

Hỏi ngược lại mình ba câu:

1. Một năm nữa mình muốn đang làm gì, ở đâu?
2. Có ai (trường, cơ quan, nhà tuyển dụng) đang hoặc sẽ đòi mình một chứng chỉ tiếng Anh không?
3. Nếu không thi IELTS, mình mất gì cụ thể?

Nếu câu 3 trả lời là "không mất gì", có thể bạn chưa cần IELTS lúc này. Học tiếng Anh cho vững vẫn có giá trị, nhưng đó là một việc khác, không cần chịu áp lực của một kỳ thi có lệ phí và có hạn hiệu lực.

Vì sao bước nhỏ này lại quan trọng

Câu mục đích là bộ lọc cho mọi quyết định sau. Khi có câu đó, bạn trả lời được những câu hỏi sẽ tới:

Thiếu câu mục đích, hai chuyện thường xảy ra. Một là học quá sức cho một mục tiêu không cần tới mức đó, ví dụ ép lên 7.5 trong khi trường chỉ đòi 6.0. Hai là học quá nhẹ rồi phát hiện muộn rằng hồ sơ cần điểm Writing tối thiểu 6.5, và chỉ còn hai tháng.

Dấu hiệu bạn đã xong bước 1

Bước 1 xong khi cả ba điều sau đúng:

• Bạn viết được câu mục đích và đọc lên không thấy ngượng. Câu có ít nhất một nơi nhận cụ thể hoặc một loại nơi nhận cụ thể.
• Bạn biết mình cần bản Academic hay General Training, hoặc ít nhất biết đây là câu hỏi cần trả lời ở bước sau.
• Người thân (bố mẹ, anh chị) đọc câu đó và hiểu bạn định làm gì. Nếu phải giải thích thêm ba phút, câu chưa đủ rõ.

Lỗi hay gặp ở bước 1

Lấy lý do của người khác làm lý do của mình. "Bạn cùng bàn thi 6.5 nên em cũng cần 6.5" không phải lý do. Bạn cùng bàn có thể nộp trường khác, ngành khác, năm khác.

Nhảy thẳng sang chọn trung tâm. Nhiều người làm bước "đi tìm khoá học" trước bước "biết mình cần gì". Kết quả là trung tâm quyết định mục tiêu hộ bạn, thường theo gói có sẵn.

Viết mục đích quá chung. "Để giỏi tiếng Anh" không đo được, không có hạn, không có nơi nhận. Nó không giúp bạn quyết định gì cả.

Coi mục đích là cố định mãi. Câu mục đích có thể đổi khi bạn biết thêm. Viết ra không phải để ràng buộc, mà để có thứ để sửa.

Khi bố mẹ là người đặt câu hỏi

Nhiều học sinh THPT bắt đầu IELTS vì bố mẹ đề xuất. Trong trường hợp đó, hãy viết câu mục đích cùng nhau. Bố mẹ thường biết kế hoạch dài hạn của gia đình (có định cho con ra nước ngoài không, ngân sách thế nào), còn con biết mình thích ngành gì, học được bao nhiêu mỗi tuần. Hai nửa thông tin đó ghép lại mới thành một mục đích dùng được. Phụ huynh muốn đọc thêm có thể xem hướng dẫn IELTS cho phụ huynh.

Đi tiếp: biến câu mục đích thành con số

Có câu mục đích rồi, việc kế tiếp là biến "nơi nhận" thành con số. Mỗi trường, mỗi chương trình ghi yêu cầu theo cách riêng, và đọc sai một dòng có thể khiến bạn đặt đích lệch nửa band. Sang bước 2: tra yêu cầu IELTS của nơi mình nộp để lập bảng yêu cầu.

Muốn nhìn toàn cảnh cả con đường trước khi đi tiếp, xem trang lộ trình luyện IELTS.