Học nền tảng trước khi học IELTS: bước 11, lấp từ vựng và ngữ pháp

Phương (nhân vật minh hoạ) đã học ba mẹo làm True/False/Not Given, đã thuộc cách xác định từ khoá, đã làm mười hai bài Reading dạng này. Tỉ lệ đúng vẫn quanh 40%. Lúc ngồi xem lại cùng người hướng dẫn, lý do lộ ra rất nhanh: trong đoạn văn có câu "the policy was not without its critics", Phương hiểu thành "chính sách không có người phản đối". Mẹo không sai. Phương đọc sai câu.

Đây là dạng chỗ hổng mà không kỹ thuật thi nào vá được. Khi nền từ vựng và ngữ pháp còn thủng, luyện dạng đề giống như tập sút phạt khi chưa đứng vững. Bước 11 dành cho những người mà bài chẩn đoán và phân tích khoảng cách đã chỉ ra đúng vấn đề này.

Nhận ra chỗ hổng là nền, không phải kỹ thuật

Không phải ai cũng cần bước này dài. Có người lướt qua trong hai tuần, có người cần ba tháng. Vài dấu hiệu cho thấy vấn đề nằm ở nền:

• Sai cả những câu dễ. Người thiếu kỹ thuật thường sai câu khó, còn câu dễ vẫn đúng. Người thiếu nền sai rải đều.
• Hiểu sai nghĩa câu khi đọc chậm, không có áp lực giờ. Nếu cho thêm thời gian mà vẫn hiểu sai, vấn đề không phải tốc độ.
• Lỗi ngữ pháp cơ bản lặp lại trong mọi bài viết. Chia động từ sai, thiếu chủ ngữ, nhầm thì quá khứ với hiện tại hoàn thành.
• Quiz nền trong bài chẩn đoán thấp hơn hẳn các phần kỹ năng.
• Nghe được từng từ nhưng không ghép được ý. Thường do không nhận ra cấu trúc câu khi nghe.

Lấp nền có mục tiêu, không học lại từ đầu

Sai lầm lớn nhất khi phát hiện nền hổng là quay về cuốn ngữ pháp cơ bản và học lại từ chương 1. Cách đó chậm, chán, và phần lớn thời gian rơi vào những thứ bạn đã biết. Lấp nền có mục tiêu nghĩa là chỉ vá đúng những chỗ đã thủng, theo đúng thứ tự mà chúng gây hại cho band.

Ngữ pháp: đi từ lỗi của chính mình

Mở các bài viết và bản phiên âm bài nói của bạn. Đếm lỗi ngữ pháp theo loại. Với phần lớn người học Việt, vài nhóm hay đứng đầu danh sách:

• thì của động từ, nhất là hiện tại hoàn thành và quá khứ đơn;
• sự hoà hợp giữa chủ ngữ và động từ (số ít, số nhiều);
• mệnh đề quan hệ và câu phức;
• câu bị động;
• mạo từ và danh từ đếm được, không đếm được.

Chọn hai nhóm có nhiều lỗi nhất. Học lại quy tắc của chỉ hai nhóm đó, rồi viết câu của chính mình với chúng, rồi soát lại các bài viết cũ để tìm lỗi thuộc hai nhóm này. Sau hai ba tuần, đếm lại. Nếu số lỗi giảm rõ, chuyển sang hai nhóm kế.

Từ vựng: theo chủ đề thi và theo tần suất

Từ vựng học cho IELTS nên đi theo hai trục. Trục thứ nhất là chủ đề hay gặp: giáo dục, môi trường, công nghệ, sức khoẻ, đô thị, công việc. Trục thứ hai là tần suất: từ học thuật phổ biến trước, từ hiếm sau.

Cách học có hiệu quả thường gồm ba bước: gặp từ trong ngữ cảnh (một bài đọc, một đoạn nghe), ghi cả cụm chứ không ghi từ đơn lẻ ("have a significant impact on" thay vì "impact"), rồi dùng nó trong một câu của mình trong vòng vài ngày. Từ không được dùng thì sẽ trôi.

Đừng lao vào từ hiếm. Nhồi từ khó vào bài viết khi chưa chắc cách dùng là cách tụt Lexical Resource nhanh nhất; bài nhồi từ vựng khó vào Writing và Speaking nói về lỗi này.

Đọc và nghe ở mức vừa sức

Nền không chỉ lên nhờ học quy tắc và danh sách từ. Nó lên nhờ tiếp xúc nhiều với tiếng Anh ở mức hơi khó hơn mình một chút. Mỗi ngày mười lăm tới hai mươi phút đọc một bài báo ngắn hoặc nghe một đoạn podcast có bản chép, ở mức bạn hiểu được khoảng 80 tới 90%. Mức quá khó khiến bạn chỉ tra từ; mức quá dễ không dạy gì thêm.

Lấp nền song song, không dừng hẳn kỹ năng

Lấp nền không có nghĩa là ngừng luyện IELTS hoàn toàn. Một tỉ lệ hợp lý cho người nền còn yếu là khoảng hai phần ba thời gian cho nền, một phần ba cho luyện kỹ năng nhẹ, để không quên dạng đề và giữ cảm giác thi. Khi nền vững dần, tỉ lệ đảo lại.

Một tuần lấp nền của Phương

Để thấy việc lấp nền có mục tiêu trông thế nào trong thực tế, đây là một tuần của Phương sau khi phát hiện vấn đề. Phương có khoảng sáu giờ mỗi tuần.

• Thứ Ba, 1 giờ: ôn lại quy tắc câu phủ định kép và các cấu trúc phủ định ẩn ("not without", "hardly", "no sooner"). Tự viết mười câu với chúng.
• Thứ Năm, 1 giờ: đọc một bài báo khoa học phổ thông ngắn. Gạch chân mọi câu có cấu trúc phủ định, viết lại nghĩa bằng tiếng Việt, rồi so với bản dịch.
• Thứ Bảy, 2 giờ: một bộ câu hỏi True/False/Not Given, không bấm giờ, viết lý do cho từng câu. Sau đó 30 phút học cụm từ theo chủ đề môi trường.
• Chủ nhật, 1 giờ: soát lại hai bài viết cũ, tìm lỗi hoà hợp chủ ngữ và động từ, sửa trực tiếp.
• Mỗi ngày, 10 phút: ôn cụm từ đã ghi.

Không buổi nào trong tuần là "học ngữ pháp từ đầu". Mọi việc đều xuất phát từ lỗi thật: câu "not without its critics", các lỗi hoà hợp trong bài viết cũ. Sau ba tuần như vậy, tỉ lệ đúng True/False/Not Given của Phương lên khoảng 60%, chưa cao nhưng đã hết đứng yên, và quan trọng hơn, lý do sai đã đổi từ "hiểu sai câu" sang "nhầm False với Not Given". Đó là tín hiệu nền đã đủ cho dạng câu hỏi này, và phần còn lại là kỹ thuật.

Dấu hiệu bạn đã xong bước 11

Nền không bao giờ "xong" hẳn, nhưng bước này xong khi nền không còn là thứ chặn bạn:

• Lỗi thuộc hai ba nhóm ngữ pháp đứng đầu danh sách đã giảm rõ qua vài bài viết liên tiếp.
• Khi đọc chậm, không áp lực giờ, bạn hiểu đúng gần như toàn bộ một đoạn Reading.
• Sai trong Reading và Listening bắt đầu dồn vào vài dạng câu hỏi, thay vì rải đều.
• Bạn dùng được những cụm từ mới học trong bài viết và bài nói của mình, không chỉ nhận ra khi đọc.

Dấu hiệu thứ ba là tín hiệu rõ nhất để chuyển bước. Khi lỗi bắt đầu dồn vào dạng câu hỏi, đó là lúc kỹ thuật thi có tác dụng.

Lỗi hay gặp ở bước 11

Học lại toàn bộ ngữ pháp từ đầu. Chậm và phần lớn không cần.

Học danh sách từ không có ngữ cảnh. Nhớ được nghĩa nhưng không biết dùng, nên không lên được Lexical Resource.

Ở lại bước này quá lâu. Có người thấy thoải mái khi học nền vì không bị đo bằng đề thi. Nhưng nền chỉ có giá trị khi được đưa vào kỹ năng.

Bỏ qua bước này vì sợ chậm. Luyện đề trên nền thủng giống như chạy trên máy chạy bộ: rất mệt, không đi được bao xa.

Nền đã đứng, giờ luyện hai kỹ năng tiếp nhận

Khi lỗi bắt đầu dồn vào dạng câu hỏi, bạn đã sẵn sàng cho luyện tập có trọng tâm. Sang bước 12: luyện Reading và Listening theo chỗ yếu. Muốn biết mỗi mức band đòi hỏi vốn từ và ngữ pháp tới đâu, xem trang band điểm IELTS.