Trình độ IELTS của tôi đang ở đâu: bước 3, một ước lượng thô

"Em chắc được khoảng 6.0." Câu này nghe rất quen. Người nói có thể vừa đạt 8 điểm tiếng Anh ở trường, xem phim không cần phụ đề, hoặc chỉ đơn giản là thấy bạn cùng lớp thi được 6.0. Đôi khi con số đó gần đúng. Nhiều khi nó lệch cả một band, thường theo hướng lạc quan ở Writing và Speaking, bi quan ở Listening.

Bước 3 không đòi bạn biết chính xác mình được bao nhiêu. Việc đó để dành cho bài chẩn đoán kỹ ở bước 6. Bước 3 chỉ cần trả lời một câu: khoảng cách từ chỗ tôi đứng tới đích trong bảng yêu cầu là nhỏ, vừa hay lớn?

Vì sao cần một ước lượng thô trước khi đặt mục tiêu

Ở bước 2 bạn đã có bảng yêu cầu. Ở bước 4 bạn sẽ đặt mục tiêu có hạn chót. Giữa hai bước đó thiếu một thông tin: bạn đang ở đâu. Không có nó, hạn chót chỉ là một ngày đoán.

Ví dụ: đích là 6.5, hạn nộp còn tám tháng. Nếu bạn đang quanh 6.0, tám tháng là rộng rãi. Nếu bạn đang quanh 4.5, tám tháng là căng, và có thể phải tính tới chuyện chọn trường có yêu cầu thấp hơn hoặc lùi kỳ nhập học. Hai tình huống cần hai kế hoạch rất khác nhau, và bạn chỉ biết mình ở tình huống nào khi có một con số thô.

Ba cách ước lượng, từ nhanh tới chắc

Cách 1: tự đánh giá theo mô tả band

Đọc mô tả các mức band và đối chiếu với trải nghiệm của bạn. Ví dụ: bạn có đọc được một bài báo tiếng Anh về chủ đề quen thuộc mà hiểu ý chính không? Bạn có nói liên tục hai phút về một chủ đề quen mà không bị tắc giữa chừng không? Trang band điểm IELTS mô tả mỗi mức đòi hỏi gì.

Cách này nhanh nhưng dễ lệch, vì ai cũng có xu hướng đánh giá mình theo lúc làm tốt nhất.

Cách 2: làm một phần đề mẫu

Chọn một bài Listening và một bài Reading từ đề mẫu chính thức, làm đúng giờ, rồi dò đáp án. Hai kỹ năng này chấm khách quan được, nên con số có ý nghĩa. Với Writing, viết một bài Task 2 trong 40 phút. Với Speaking, ghi âm mình trả lời vài câu Part 1 và nói hai phút cho một đề Part 2.

Writing và Speaking tự chấm rất khó. Ở bước này, đừng cố cho mình một band. Chỉ cần ghi lại những gì bạn nhận thấy: viết có đủ 250 từ trong 40 phút không, nói có bị dừng quá năm giây không, có bao nhiêu lần phải đổi sang tiếng Việt trong đầu.

Cách 3: làm đủ một bài thử bốn kỹ năng

Đây là cách chắc nhất nhưng tốn nhất: gần ba tiếng liền và cần người chấm cho hai kỹ năng sản sinh. Nếu bạn định làm chẩn đoán đầy đủ ở bước 6 thì chưa cần làm cách này ở bước 3.

Một buổi tối ước lượng mẫu

Đây là cách làm gọn cho một buổi tối khoảng 90 phút:

1. 20 phút: một section Listening, dò đáp án, đếm số câu đúng.
2. 20 phút: một passage Reading, dò đáp án, đếm số câu đúng.
3. 40 phút: một bài Writing Task 2. Không chấm, chỉ đếm số từ và ghi lại cảm giác.
4. 10 phút: ghi âm trả lời bốn câu Part 1 và một đề Part 2. Nghe lại một lần.

Kết quả của buổi tối là một ghi chú kiểu như sau:

Listening: 7/10 câu ở section 2. Reading: 6/13 câu, hết giờ khi còn bốn câu. Writing: 210 từ, không kịp viết kết bài. Speaking: Part 2 nói được khoảng 1 phút 10 giây rồi hết ý.

Từ ghi chú đó, bạn đã thấy khá nhiều: Reading có vấn đề về tốc độ, Writing chưa đủ độ dài trong thời gian cho phép, Speaking thiếu ý để nói đủ hai phút. Chưa có band nào, nhưng hướng đã rõ.

Đọc kết quả thô cho đúng

Hãy xếp mình vào một trong bốn ô. "Gần" ở đây nghĩa là khoảng nửa band tới một band; "xa" là từ một band rưỡi trở lên. Ô trên cùng bên trái là ô đáng lo nhất, và nếu bạn ở đó thì bài còn quá ít thời gian mà band còn xa viết riêng cho bạn.

Ba điều nên nhớ khi đọc:

• Kỹ năng yếu nhất quan trọng hơn trung bình. Nếu Listening của bạn tốt nhưng Writing thiếu hẳn, overall có thể đạt mà điểm thành phần vẫn trượt.
• Một lần làm là một điểm dữ liệu. Một hôm mệt, một đề khó, con số có thể lệch nửa band.
• Con số tự chấm Writing và Speaking gần như luôn cao hơn thực tế. Đó là lý do bước 3 chỉ ghi quan sát, còn chấm theo tiêu chí để dành cho bước 6.

Dấu hiệu bạn đã xong bước 3

• Bạn có một ghi chú ngắn cho cả bốn kỹ năng, dù chỉ là quan sát.
• Bạn xếp được mình vào một trong bốn ô: gần hay xa, nhiều hay ít thời gian.
• Bạn biết kỹ năng nào có vẻ là điểm nghẽn.

Lỗi hay gặp ở bước 3

Dừng lại quá lâu ở đây. Có người làm đi làm lại đề thử cả tháng để "biết chính xác". Ước lượng thô chỉ cần một buổi.

Bỏ qua kỹ năng mình sợ. Người sợ nói thường bỏ phần ghi âm. Nhưng đó chính là phần cần dữ liệu nhất.

Nản vì con số thấp. Một ước lượng thấp không nói gì về khả năng học của bạn. Nó chỉ nói kế hoạch cần dài hơn.

Ba người, ba ước lượng, ba hướng đi

Để thấy ước lượng thô dẫn tới quyết định thế nào, hãy nhìn ba nhân vật minh hoạ cùng đích 6.5, cùng còn chín tháng trước hạn nộp.

Trang làm buổi tối ước lượng và thấy Listening, Reading đều trên 70% câu đúng, bài viết đủ 260 từ, nói Part 2 gần hai phút. Trang có lẽ đang quanh 6.0. Khoảng cách nhỏ, thời gian nhiều. Trang có thể giữ nhịp vừa phải, không cần dồn sức ngay từ tháng đầu.

Khoa đúng khoảng 50% ở hai kỹ năng tiếp nhận, viết được 180 từ, nói Part 2 được 40 giây. Khoa có lẽ đang quanh 5.0. Một band rưỡi trong chín tháng là làm được, nhưng cần đều đặn và có thể cần lấp nền trước khi luyện đề.

Vy đúng dưới 30% ở Reading, không viết nổi một đoạn thân bài hoàn chỉnh, gần như không nói được Part 2. Vy có thể đang dưới 4.0. Chín tháng để lên 6.5 là rất căng. Vy nên dùng kết quả này để bàn với gia đình ngay bây giờ: có nên thêm một kỳ tuyển sinh nữa, hay chọn chương trình có khoá dự bị tiếng Anh.

Cả ba đều chưa có band chính xác. Nhưng cả ba đều đã biết nhiều hơn hôm qua, và quan trọng hơn, đều biết câu hỏi nào cần mang sang bước 4. Với Vy, đó là câu hỏi khó nhất: có nên giữ đích 6.5 với hạn này không. Trả lời câu đó ở tháng đầu tiên nhẹ nhàng hơn nhiều so với tháng thứ tám.

Một ghi chú về Listening: người học Việt thường tự đánh giá Listening thấp hơn thực tế vì sợ giọng lạ, nhưng lại làm tốt khi thử một section thật. Vì vậy phần Listening đáng làm thật hơn là chỉ tự đánh giá.

Mang ước lượng sang việc đặt đích

Có bảng yêu cầu và có ước lượng thô, bạn đã đủ nguyên liệu để đặt đích. Sang bước 4: đặt mục tiêu IELTS có hạn chót, nơi đích được viết thành con số cho từng kỹ năng và một ngày cần có điểm.