Bài kiểm tra đầu vào IELTS: bước 6, chẩn đoán đủ bốn kỹ năng

Nhiều trung tâm có một "bài test đầu vào" 30 phút: vài chục câu trắc nghiệm ngữ pháp và từ vựng, rồi một con số band. Con số đó cho biết điều gì? Nó cho biết bạn chọn đúng đáp án ngữ pháp tốt tới đâu. Nó gần như không nói gì về việc bạn viết một đoạn văn lập luận ra sao, hay nói hai phút liền mạch được không. Mà Writing và Speaking chính là hai kỹ năng hay giữ band của người Việt ở lại.

Bước 6 là lần đo kỹ đầu tiên. Ước lượng thô ở bước 3 cho biết khoảng cách lớn hay nhỏ. Bài chẩn đoán cho biết khoảng cách đó nằm ở đâu, cụ thể tới từng tiêu chí.

Một bài chẩn đoán đủ gồm những gì

Đây là cấu trúc bài chẩn đoán trên NEMO IELTS, và cũng là cấu trúc hợp lý cho bất kỳ ai tự chẩn đoán. Mỗi phần trả lời một câu hỏi khác nhau.

Quiz nền

Quiz cho biết nền từ vựng và ngữ pháp có đủ để luyện kỹ năng thi chưa. Nếu nền còn hổng lớn, luyện dạng đề sẽ chậm, vì bạn đang cùng lúc học tiếng Anh và học cách thi. Kết quả quiz là một trong những đầu vào cho bước 11 về lấp nền.

Bài bốn kỹ năng

Phần này cho bức tranh ngang giữa các kỹ năng. Listening và Reading chấm khách quan được. Kết quả quan trọng không chỉ là số câu đúng, mà là sai ở dạng câu hỏi nào: điền từ, chọn đáp án, True/False/Not Given, nối tiêu đề.

Một bài viết

Writing phải được viết thật, trong thời gian thật, rồi chấm theo đúng bốn tiêu chí: Task Response, Coherence and Cohesion, Lexical Resource, Grammatical Range and Accuracy. Một con số band chung cho Writing không đủ để lập lộ trình. Người được 5.5 vì lạc đề cần hướng học khác hẳn người được 5.5 vì ngữ pháp sai nhiều. Trên NEMO IELTS, mỗi tiêu chí có một band nửa bậc riêng kèm một câu chỉ vào đúng chỗ trong bài.

Một đoạn nói ghi âm

Đoạn nói tối đa 3 phút. Bài nói được phiên âm thành chữ rồi mới chấm theo ba tiêu chí. Có một giới hạn cần nói rõ: vì chấm qua bản phiên âm, máy không nhận xét phát âm, trọng âm hay ngữ điệu. Phần đó cần tai người nghe, thường là ở buổi gặp mentor. Biết trước giới hạn này để bạn không coi kết quả Speaking của máy là bức tranh trọn vẹn.

Làm bài trong điều kiện nào

Điều kiện làm bài quyết định kết quả có dùng được không. Năm luật đơn giản:

1. Làm liền, không chia nhỏ qua nhiều ngày, trừ khi hệ thống cho phép nghỉ giữa phần.
2. Không tra từ điển, không dịch, không hỏi ai. Mục đích là đo, không phải làm cho đẹp.
3. Đúng giờ. Viết quá giờ hai mươi phút rồi chấm thì con số sẽ đẹp hơn thực tế.
4. Chỗ yên tĩnh, tai nghe tốt cho Listening; micro rõ cho Speaking.
5. Không học tủ trước. Đừng ôn cấp tốc ba ngày trước bài chẩn đoán. Bài đo trình độ bình thường của bạn, không phải trình độ sau ba ngày nhồi.

Đọc kết quả chẩn đoán

Kết quả của Linh (nhân vật minh hoạ), đích 6.5 mọi kỹ năng:

Nhìn biểu đồ, rõ ràng Writing là điểm nghẽn. Nhưng câu hỏi thật là: Writing 5.0 vì sao? Nhìn tiếp bốn tiêu chí của bài viết:

• Task Response 5.0: bài trả lời một nửa đề, bỏ quên vế thứ hai.
• Coherence and Cohesion 5.5: đoạn có ý chính, nhưng từ nối dùng máy móc.
• Lexical Resource 5.5: đủ từ để diễn đạt, lặp từ nhiều.
• Grammatical Range and Accuracy 5.0: câu phức hay sai thì, mất kiểm soát ở mệnh đề quan hệ.

Giờ Linh biết hai việc lớn nhất: đọc đề cho đủ các vế, và kiểm soát câu phức. Đó là thông tin mà một con số "Writing 5.0" không bao giờ cho được.

Vì sao chẩn đoán phải có Writing và Speaking thật

Bỏ hai phần sản sinh ra khỏi chẩn đoán là cách phổ biến để bài test nhanh hơn và rẻ hơn. Cái giá là lộ trình được dựng mù ở hai kỹ năng khó nhất. Bài chẩn đoán trước khi học IELTS giải thích kỹ hơn vì sao một bài test trắc nghiệm không thay được một bài viết thật.

Dấu hiệu bạn đã xong bước 6

• Bạn có kết quả cho cả bốn kỹ năng, làm trong điều kiện giống thi.
• Bạn có điểm Writing theo bốn tiêu chí và Speaking theo ba tiêu chí, không chỉ một con số chung.
• Bạn biết dạng câu hỏi Listening và Reading nào mình sai nhiều nhất.
• Bạn biết phần phát âm chưa được đánh giá, và sẽ cần người nghe ở bước sau.

Lỗi hay gặp ở bước 6

Bỏ phần nói vì ngại. Nhiều người ghi âm ba lần, xoá hai lần, rồi bỏ. Một đoạn nói vấp váp vẫn là dữ liệu tốt, còn không có đoạn nào thì không có dữ liệu.

Làm chẩn đoán lúc đang mệt. Một bài sau buổi học thêm tới chín giờ tối sẽ cho kết quả thấp hơn trình độ thật. Chọn một buổi sáng cuối tuần.

Cố đọc ra một band IELTS chính xác. Bài chẩn đoán giúp lập lộ trình. Nó không phải một kỳ thi thật, và con số của nó chỉ nên đọc như một ước lượng.

Nếu kết quả thấp hơn ước lượng thô

Khá nhiều người thấy kết quả chẩn đoán thấp hơn con số ước lượng ở bước 3, nhất là ở Writing và Speaking. Điều này thường không có nghĩa bạn làm bài chẩn đoán kém. Nó có nghĩa lần ước lượng trước dễ dãi hơn, vì bạn tự đọc bài của mình và bỏ qua những lỗi mà mình không thấy.

Có ba cách phản ứng hay gặp. Cách thứ nhất là nghi ngờ bài chẩn đoán: "chắc máy chấm sai". Cách thứ hai là nản: "vậy chắc em không kịp". Cách thứ ba là đọc kỹ lời nhận xét từng tiêu chí để xem chênh lệch nằm ở đâu. Chỉ cách thứ ba cho bạn thông tin dùng được.

Nếu chênh lệch lớn, quay lại mục tiêu ở bước 4 và hỏi lại: với khoảng cách mới này, hạn chót còn thực tế không? Kết luận có thể là giữ nguyên và học dày hơn, có thể là điều chỉnh. Quyết định cuối cùng nên đưa ra sau buổi gặp mentor ở bước 8, khi có người đọc lại cả bài viết lẫn đoạn nói.

Ngược lại, nếu kết quả cao hơn ước lượng, cũng đừng vội hạ quyết tâm. Một bài chẩn đoán là một lần đo. Kỹ năng đang ở ngay sàn có thể tụt dưới sàn vào ngày thi thật vì hồi hộp hay vì một đề lạ. Khoảng đệm luôn đáng giữ.

Dù cao hay thấp, hãy lưu lại toàn bộ bài chẩn đoán: bài viết, đoạn ghi âm, bảng điểm. Vài tháng sau, đặt một bài viết mới cạnh bài viết đầu tiên là một trong những cách rõ nhất để thấy mình đã đi được bao xa, rõ hơn nhiều so với một con số band.

Từ dữ liệu chẩn đoán sang danh sách ưu tiên

Kết quả chẩn đoán là một đống dữ liệu. Chưa phải một kế hoạch. Việc kế tiếp là đặt nó cạnh mục tiêu và xếp các chỗ hổng theo mức ảnh hưởng tới band. Sang bước 7: đọc khoảng cách giữa hiện tại và mục tiêu. Phần chấm Writing chi tiết từng tiêu chí được mô tả thêm ở trang IELTS Writing: Task 1 và Task 2.