Luyện IELTS Speaking với bạn: làm sao cho có ích

Mai và Phương cùng ôn IELTS. Hai bạn hẹn nhau mỗi tối thứ Ba gọi video để "luyện Speaking". Tuần đầu, họ đọc bài mẫu cho nhau nghe. Tuần thứ hai, họ hỏi nhau câu trong sách rồi nói lan man sang chuyện lớp học. Tuần thứ ba, cả hai bận, buổi luyện bị huỷ. Đến tuần thứ tư, không ai nhắc lại nữa.

Câu chuyện này rất quen. Luyện với bạn là ý hay, nhưng không có cấu trúc thì nó trôi về một trong hai hướng: quá cứng (đọc bài mẫu) hoặc quá lỏng (tán gẫu). Bài viết đưa ra một cách làm có cấu trúc, đủ đơn giản để duy trì hằng tuần, đủ sát để có ích cho bài thi.

Luyện với bạn giỏi ở điều gì

Trước hết, cần biết luyện với bạn giúp được gì và không giúp được gì, để khỏi kỳ vọng sai.

Giúp được:

• Tạo ra câu hỏi mà bạn không biết trước.
• Tập nói liên tục khi có người đang nghe.
• Tập phản xạ với câu hỏi tiếp theo.
• Duy trì nhịp đều mỗi tuần, vì có người hẹn.

Không giúp được nhiều:

• Chấm band chính xác.
• Sửa lỗi phát âm hay ngữ pháp mà cả hai cùng mắc.

Nói cách khác: bạn luyện là để có số lượt nói, không phải để có người chấm điểm.

Cấu trúc một buổi 45 phút

Phần 1: khởi động với chủ đề Part 1 (20 phút)

Chọn một chủ đề quen thuộc: nơi ở, cuối tuần, đồ ăn, điện thoại và ứng dụng. Trang IELTS Speaking Part 1 liệt kê các nhóm chủ đề hay gặp. Người hỏi (A) chuẩn bị năm câu, mỗi câu nghĩ sẵn hai cách hỏi khác nhau. Người trả lời (B) không xem trước.

Ví dụ chủ đề "phone and apps":

• "How often do you use your phone?" hoặc "Do you spend a lot of time on your phone?"
• "Which app do you use the most?" hoặc "Is there an app you couldn't live without?"
• "Did you use your phone differently when you were younger?"

Quy tắc duy nhất cho B: trả lời theo đời thật, mỗi câu ít nhất hai câu. Không dùng bài mẫu.

A: "Is there an app you couldn't live without?" B: "Probably the map app. I get lost very easily, even in my own city. Last month I tried to find a new café without it and ended up walking in the wrong direction for twenty minutes."

Sau năm câu, đổi vai.

Phần 2: cầu nối sang Part 3 (15 phút)

Đây là phần làm buổi luyện khác với tán gẫu. Lấy chủ đề vừa nói ở Part 1 và đẩy nó lên mức ý kiến chung. Từ "phone and apps":

• "Do you think young people depend too much on apps?"
• "How has technology changed the way families spend time together?"
• "Should schools allow phones in class?"

Người trả lời nêu ý kiến, lý do, ví dụ. Người hỏi được phép hỏi "Why?" hoặc "Is that the same for everyone?". Cách nêu ý kiến có lý do được bàn kỹ ở bài cần nói được ý kiến và lý do cho IELTS Speaking Part 3.

Để câu trả lời liền mạch hơn, hãy thử dùng các cụm nối trong trang từ nối ý khi nói. Mỗi buổi chọn hai cụm và cố dùng chúng.

Phần 3: ghi lại cụm từ (5 phút)

Mỗi người ghi lại ba cụm từ nghe được từ người kia hoặc tự dùng thấy hay. Ví dụ: "I couldn't live without", "end up doing something", "depend too much on". Tuần sau, mở buổi bằng việc dùng lại ba cụm này.

Phần 4: hẹn chủ đề tuần sau (5 phút)

Hẹn chủ đề trước giúp cả hai có ý trong đầu, nhưng không chuẩn bị câu trả lời. Đây là điểm cân bằng giữa "không biết gì" và "thuộc lòng".

Vì sao phải đổi bạn luyện

Sau vài tuần với cùng một người, bạn sẽ quen giọng, quen cách hỏi, thậm chí đoán được câu tiếp theo. Lúc đó, buổi luyện dễ đi, nhưng cũng ít tác dụng đi. Phòng thi có một người lạ, nên thỉnh thoảng hãy luyện với người khác.

Ở NEMO SPEAK, mỗi buổi 90 phút có một chặng đổi cặp ở giữa: bạn luyện với người thứ nhất, rồi sang phòng với người thứ hai, cùng chủ đề, A hỏi B đáp rồi đổi, mỗi người ba lượt. Nếu bạn luyện tự do với bạn bè, có thể làm tương tự: rủ nhóm bốn người, đổi cặp sau nửa buổi.

Tám tuần, tám chủ đề: một lịch mẫu

Để khỏi mất công chọn chủ đề mỗi tuần, hai bạn có thể dùng lịch dưới đây. Mỗi tuần một chủ đề quen thuộc cho phần Part 1, và một hướng đẩy lên ý kiến cho phần cầu nối:

Sau tám tuần, quay lại tuần 1 nhưng đổi người hỏi, hoặc đổi hướng ý kiến. Bạn sẽ ngạc nhiên thấy mình trả lời cùng chủ đề trôi hơn bao nhiêu so với lần đầu. Đó cũng là một cách đo tiến bộ không cần điểm số: ghi âm câu trả lời tuần 1, ghi âm lại ở tuần 9, và nghe cả hai liền nhau.

Giữ nhịp khi một người bận

Buổi luyện với bạn hay chết vì lịch, như chuyện của Mai và Phương. Vài cách giữ nhịp:

• Chốt một giờ cố định mỗi tuần, không hẹn lại từng lần.
• Nếu một người bận, buổi rút xuống 20 phút thay vì huỷ: chỉ làm phần Part 1.
• Nhóm ba bốn người thay vì hai, để một người vắng vẫn còn cặp.

Những điều làm hỏng buổi luyện

• Đọc bài mẫu cho nhau nghe. Bạn luyện đọc to, không luyện nói. Nếu cần câu mẫu, đọc một lần để lấy cụm từ, rồi gấp lại.
• Sửa lỗi liên tục. Dừng người nói sau mỗi lỗi làm họ mất mạch. Ghi lại, cuối buổi mới nói.
• Chỉ luyện Part 2. Part 2 là phần nói một mình, luyện một mình cũng được. Buổi luyện với bạn nên dành cho phần hỏi đáp.
• Tán gẫu bằng tiếng Việt khi bí. Đặt luật: chỉ được dùng tiếng Việt trong phần ghi cụm từ cuối buổi.

Giới hạn

Cách làm này không thay được một người có chuyên môn nghe và nhận xét. Nếu bạn cần biết điểm yếu cụ thể theo tiêu chí chấm, hãy ghi âm một buổi và nhờ người có kinh nghiệm nghe. Nhưng số lượt nói, phản xạ và sự quen với người lạ thì luyện với bạn là cách rẻ và bền nhất.

Tóm lại

Luyện IELTS Speaking với bạn có ích khi có cấu trúc: khởi động bằng Part 1 theo đời thật, đẩy lên Part 3 bằng câu hỏi ý kiến, ghi cụm từ, hẹn chủ đề. Đổi vai trong buổi và đổi bạn giữa các tuần. Nếu bạn thấy mình vẫn phụ thuộc bài mẫu, đọc bài ngộ nhận thuộc câu trả lời mẫu là đủ.