Cần nói được ý kiến và lý do cho IELTS Speaking Part 3

"Do you think children today spend too much time on screens?" Câu hỏi này không khó hiểu. Bạn cũng có ý kiến: có, trẻ con bây giờ dùng điện thoại nhiều quá. Nhưng sau câu "Yes, I think so", đầu bạn trống trơn. Lý do là gì? So với trước kia thế nào? Nên làm gì? Bạn biết hết bằng tiếng Việt, và cả ba điều đó chưa bao giờ được nói ra bằng tiếng Anh.

Part 3 của IELTS Speaking là phần nhiều người thấy khó nhất, không phải vì câu hỏi dài mà vì nó đòi một kiểu nói khác hẳn Part 1. Part 1 hỏi về bạn. Part 3 hỏi về thế giới, về xã hội, về "người ta nói chung". Bài viết này không đưa bài mẫu. Nó liệt kê những gì bạn cần có để nói được Part 3, và cách tự kiểm mình đã đủ chưa.

Part 3 đòi gì

Trang IELTS Speaking Part 3 mô tả cấu trúc phần này. Tóm gọn: đây là phần thảo luận hai chiều, câu hỏi mở rộng từ chủ đề Part 2 sang các vấn đề chung hơn. Các dạng câu hỏi hay gặp:

Ví dụ cho chủ đề "technology":

• Ý kiến: "Do you think technology has made people's lives better?"
• So sánh: "How is the way young people communicate different from their grandparents?"
• Vấn đề và giải pháp: "What problems can social media cause, and how can they be reduced?"
• Dự đoán: "How might technology change schools in the future?"

Nhu cầu 1: thông tin, tức là có ý để nói

Nhiều người tưởng mình thiếu tiếng Anh, thật ra là thiếu ý. Những câu hỏi về giáo dục, môi trường, công việc, công nghệ đòi bạn có quan điểm. Nếu bạn chưa từng nghĩ "vì sao người trẻ thích sống ở thành phố", bạn sẽ im lặng dù tiếng Anh tốt.

Cách tự kiểm: chọn năm chủ đề hay gặp, với mỗi chủ đề viết bằng tiếng Việt hai ý kiến và một lý do cho mỗi ý. Nếu không viết được, vấn đề là ý, không phải ngôn ngữ. Đọc tin tức, nói chuyện với bố mẹ về những chủ đề này bằng tiếng Việt cũng là một cách luyện Part 3.

Nhu cầu 2: công cụ, tức là những khung câu

Khi đã có ý, bạn cần vài khung để đưa ý ra thành lời mạch lạc. Không cần nhiều, cần dùng được:

• Nêu ý kiến: "I'd say that...", "In my view...", "I'm not completely sure, but I think..."
• Lý do: "The main reason is that...", "This is partly because..."
• Ví dụ: "For example, in my family...", "Take my city, for instance."
• So sánh: "Compared to twenty years ago...", "Unlike older people, young people tend to..."
• Nhượng bộ: "That said...", "On the other hand..."

Trang từ nối ý khi nói có thêm nhiều cụm để nối các ý này lại với nhau.

Áp vào câu hỏi mở bài:

"I'd say yes, most children spend too much time on screens. The main reason is that phones and tablets have become a kind of babysitter. For example, in my neighbourhood, I often see parents give their kids a phone at dinner so they can eat in peace. That said, not all screen time is bad. Some children use it to learn languages or watch science videos. So I think the problem is less about the amount of time and more about what they do with it."

Không có từ hiếm. Có ý kiến, lý do, ví dụ thật, nhượng bộ và một kết luận cân bằng hơn. Đó là thứ Part 3 cần.

Nhu cầu 3: thời gian, tức là đủ số lần nói

Khung câu học một buổi là thuộc. Dùng được chúng một cách tự nhiên khi đang nghĩ ý thì cần hàng chục lần. Nếu bạn chỉ còn hai tuần tới ngày thi, hãy ưu tiên một vài khung và dùng chúng thật nhiều thay vì học hai mươi khung.

Nhu cầu 4: người đồng hành, tức là ai đó hỏi tiếp

Part 3 là thảo luận hai chiều: giám khảo có thể hỏi tiếp dựa trên câu bạn vừa nói. "Why do you think that is?" "Is that true in your country?" "Would that work everywhere?" Bạn không thể luyện điều này một mình, vì bạn không tự hỏi mình những câu bất ngờ được.

Một người bạn luyện cùng, dù trình độ ngang bạn, đủ để tạo ra câu hỏi tiếp. Quy tắc gợi ý: sau mỗi câu trả lời, người hỏi phải hỏi thêm ít nhất một câu "Why?" hoặc "Can you give an example?". Cách luyện với bạn cho có ích nằm ở bài luyện IELTS Speaking với bạn.

Ba lỗi hay gặp khi mới luyện Part 3

Nói quá chung chung. "Technology is very important in modern life." Câu này đúng với mọi câu hỏi, nên không trả lời câu hỏi nào cả. Sửa: gắn vào một ví dụ cụ thể, "My grandmother now video-calls us every Sunday, which she couldn't do ten years ago."

Đưa ra quá nhiều ý, ý nào cũng mỏng. "Firstly..., secondly..., thirdly..., finally..." rồi mỗi ý một câu. Nghe như đọc dàn bài. Sửa: chọn một hai ý, mỗi ý có lý do và ví dụ.

Sợ nói "it depends". Nhiều người nghĩ phải chọn một phía thật rõ. Thật ra một câu trả lời cân nhắc hai phía, rồi nói mình nghiêng về đâu, thường nghe chín chắn hơn. "It depends on the age of the child. For teenagers, I think... but for young kids..."

Cả ba lỗi đều sửa được nhanh nếu có người nghe và nói lại cho bạn biết. Một mình thì bạn thường không nhận ra, vì trong đầu bạn, câu chung chung vẫn nghe rất đầy đủ.

Part 3 và nền nói quen thuộc

Có một điều nhiều người bỏ qua: bạn không thể nói tốt Part 3 nếu Part 1 còn ngập ngừng. Ý kiến về "trẻ con và màn hình" dựa trên khả năng kể về gia đình, về thói quen, về điều bạn thấy hằng ngày. Nói trôi chủ đề quen thuộc là móng của Part 3.

Ở NEMO SPEAK, các bài nói đầu tiên xoay quanh chủ đề quen thuộc ở mức band khoảng 4.0 tới 5.5. NEMO SPEAK 3 là chặng sâu hơn với mười bài mới: nêu ý kiến, lý do, so sánh, vấn đề và giải pháp, và câu hỏi nối kiểu Part 3. Trình tự đó phản ánh đúng thứ tự nhu cầu: nền quen thuộc trước, ý kiến sau. Bài chọn NEMO SPEAK 1, 2 hay 3 giúp bạn biết mình nên bắt đầu ở chặng nào.

Tự kiểm: bạn đã đủ chưa

Trả lời thật lòng năm câu:

1. Với năm chủ đề hay gặp, tôi có ít nhất hai ý kiến và lý do cho mỗi chủ đề?
2. Tôi dùng được ít nhất ba khung nêu ý kiến mà không cần nghĩ?
3. Tôi thêm được ví dụ thật từ đời mình hoặc nơi mình sống?
4. Tôi đã luyện với người khác ít nhất mười lượt câu hỏi kiểu Part 3?
5. Khi bị hỏi "Why?", tôi nói thêm được ít nhất hai câu?

Dưới ba câu "có": hãy quay lại nhu cầu còn thiếu. Từ bốn câu trở lên: bạn đã có đủ công cụ, việc còn lại là luyện cho quen.

Tóm lại

Part 3 cần bốn thứ: ý để nói, khung để nói, đủ số lần nói, và một người hỏi tiếp. Thiếu thứ nào thì bù thứ đó. Và nếu Part 1 còn chưa trôi, hãy bắt đầu từ nền trước, vì ý kiến tốt nhất vẫn được xây trên những câu chuyện bình thường của chính bạn.