Bước 7: Đổi vai và luyện cách đặt câu hỏi tiếng Anh cho tự nhiên

Quân trả lời khá tốt ở lượt đầu. Đến lượt hai, hai người đổi vai, Quân thành người hỏi. Câu hỏi mẫu là "What kind of food do you like?". Quân đọc nó lên, bạn kia trả lời "I like spicy food, especially hot pot." Rồi im lặng. Quân biết mình nên nói gì đó, kiểu "ồ thế à, ăn ở đâu", nhưng câu tiếng Anh không bật ra. Anh lướt xuống câu hỏi tiếp theo trong danh sách. Cuộc trò chuyện trở thành một bảng hỏi.

Ở bước 6, bạn đã đọc hết năm lượt trả lời theo mẫu. Bước 7 là lượt đổi vai: bạn trở thành người hỏi. Bài này nói vì sao vai hỏi quan trọng hơn bạn nghĩ, và cách luyện nó để cuộc trò chuyện của bạn không biến thành bảng khảo sát.

Bạn đang ở đâu

Bạn đã qua được lượt đầu. Có thể bạn thấy nhẹ nhõm, vì phần "khó" là trả lời đã xong. Trong đầu bạn, người hỏi là vai dễ: chỉ cần đọc câu hỏi, rồi nghe. Đây là lúc nhiều người thả lỏng quá mức, và bỏ lỡ một nửa giá trị của buổi luyện.

Vì sao câu hỏi cũng cần luyện

Hãy nghĩ tới những cuộc trò chuyện tiếng Anh thật bạn có thể gặp: nói chuyện với đồng nghiệp nước ngoài, làm quen bạn mới ở trại hè, gặp khách ở sân bay. Trong tất cả những tình huống đó, bạn không chỉ trả lời. Bạn phải hỏi lại, hỏi tiếp, hỏi để làm rõ. Người chỉ biết trả lời sẽ làm cuộc trò chuyện chết sau hai lượt, vì không ai muốn nói chuyện với một người chỉ nhận mà không đưa.

Câu hỏi tiếng Anh cũng có những điểm khó riêng mà người Việt hay vấp:

• Đảo trợ động từ. "Where you live?" thay vì "Where do you live?". Tiếng Việt không đảo, nên miệng mình quen không đảo.
• Chọn đúng từ để hỏi. "How long" và "How often", "What kind of" và "Which". Sai từ để hỏi là người nghe trả lời lệch.
• Ngữ điệu. Câu hỏi có hoặc không thường lên giọng ở cuối. Câu hỏi có từ để hỏi thường xuống giọng. Nói đều đều làm câu hỏi nghe như câu khẳng định.

Nếu bạn nhắm tới những buổi phỏng vấn hay kỳ thi, việc hiểu cách người khác hỏi cũng giúp bạn nghe câu hỏi nhanh hơn. Người đã tự hỏi "How often do you...?" hàng chục lần sẽ nhận ra câu đó ngay khi giám khảo nói. Trang IELTS Speaking Part 1 cho thấy phần mở đầu của bài thi nói gần như toàn là những câu hỏi kiểu này.

Việc của bước này: hỏi như người thật

Trong lượt đổi vai, bạn làm ba việc thay vì chỉ một.

1. Hỏi câu chính theo một trong nhiều cách

Với lớp NEMO SPEAK, mỗi câu hỏi có ba cách hỏi. Ví dụ, cùng một ý "bạn thích ăn gì":

• "What kind of food do you like?"
• "What's your favourite food?"
• "Is there any food you really enjoy?"

Đừng lần nào cũng chọn cách đầu. Luân phiên giữa ba cách. Làm vậy vừa luyện miệng bạn với nhiều cấu trúc, vừa luyện tai người trả lời với nhiều kiểu hỏi. Nếu tự luyện với bạn, hãy tự soạn thêm hai cách hỏi cho mỗi câu hỏi mẫu.

2. Phản hồi ngắn trước khi hỏi tiếp

Đây là thứ Quân thiếu. Sau khi nghe câu trả lời, nói một phản hồi ngắn để cho thấy bạn đang nghe. Có vài câu rất dễ dùng:

• "Oh, nice."
• "Really? Me too."
• "That sounds fun."
• "Oh, I've never tried that."

Chỉ hai, ba chữ, nhưng chúng biến bảng hỏi thành cuộc trò chuyện.

3. Hỏi tiếp một câu

Sau phản hồi, hỏi thêm một câu dựa vào câu trả lời vừa nghe. Công thức đơn giản nhất là dùng lại một từ trong câu trả lời:

• Bạn kia nói: "I like hot pot." Bạn hỏi: "Where do you usually eat hot pot?"
• Bạn kia nói: "I play badminton on weekends." Bạn hỏi: "Who do you play with?"

Bạn không cần câu hỏi hay. Bạn cần câu hỏi cho thấy mình đã nghe.

Lỗi hay gặp: chỉ muốn làm người trả lời

Có người làm ngược lại Quân: họ thấy vai hỏi nhàm chán và chỉ muốn được trả lời, vì trả lời mới "là nói". Khi đổi vai, họ đọc câu hỏi thật nhanh để lượt của bạn kia qua nhanh, rồi chờ đến lượt mình.

Lỗi này có hai cái giá. Thứ nhất, bạn bỏ phí nửa buổi luyện. Thứ hai, bạn làm hỏng lượt của bạn cùng cặp, vì một người hỏi vội vàng, không phản hồi, làm người trả lời cảm thấy không ai nghe mình. Đó là cách nhanh nhất để một cặp luyện tan rã.

Dấu hiệu bạn đang mắc lỗi này:

• Bạn không nhớ bạn cùng cặp đã trả lời gì ở câu thứ ba.
• Bạn không hỏi thêm câu nào ngoài danh sách.
• Bạn thấy lượt hỏi trôi nhanh hơn hẳn lượt trả lời.

Bài đổi vai khi luyện nói bàn thêm vì sao đổi vai giúp phản xạ nhanh hơn chứ không chỉ là chia đều thời gian.

Ví dụ một lượt hỏi trước và sau

Trước:

A: What do you do on weekends? B: I usually go to the market with my mom. A: OK. What time do you usually wake up?

Sau:

A: What do you usually do on weekends? B: I usually go to the market with my mom. A: Oh, that's nice. What do you usually buy at the market? B: Vegetables, fish, sometimes some fruit for my grandma. A: That sounds fun. OK, next question...

Lượt "sau" chỉ thêm hai câu ngắn, nhưng bạn B đã được nói thêm một câu, và bạn A đã luyện được một câu hỏi tự tạo, không có trong mẫu.

Dấu hiệu bạn đã xong bước 7

• Trong một lượt hỏi năm câu, bạn dùng ít nhất hai cách hỏi khác cách đầu tiên.
• Bạn có ít nhất ba phản hồi ngắn sau câu trả lời của bạn kia.
• Bạn hỏi thêm được ít nhất một câu không có trong danh sách.
• Bạn nhớ được bạn cùng cặp đã trả lời gì.

Bước kế tiếp

Qua hai lượt đầu, cả hai người đã đọc theo mẫu và đã luyện cả hai vai. Giờ đến phần khiến nhiều người hồi hộp nhất của một bài: câu mẫu bị ẩn đi, và bạn phải trả lời bằng chính cuộc sống của mình. Bước tiếp theo, bỏ câu mẫu, trả lời theo đời thật, đi qua cách dùng gợi ý tiếng Việt để tạo ra câu nói của riêng bạn.