Bước 8: Nói tiếng Anh không cần học thuộc, trả lời theo đời thật

Câu hỏi là "Where do you usually go shopping?". Câu mẫu Thảo vừa đọc ở lượt đầu là "I usually go to a big shopping mall in the city centre." Giờ câu mẫu đã bị ẩn. Thảo nhìn dòng gợi ý tiếng Việt: "Bạn hay mua sắm ở đâu? Chợ, siêu thị, hay online? Vì sao?" Và sự thật là Thảo gần như không bao giờ đến trung tâm thương mại. Thảo mua gần hết mọi thứ trên điện thoại. Thảo ngập ngừng vài giây, rồi nói: "Actually, I don't go to shops much. I buy most things online, on my phone, because it's... cheaper and I don't have time."

Câu đó có một chỗ ngập ngừng, không hoa mỹ. Nhưng nó là câu của Thảo, về đời của Thảo. Đó là toàn bộ mục đích của bước 8.

Ở bước 7, bạn đã luyện cả vai hỏi lẫn vai trả lời trong khi còn có câu mẫu. Giờ câu mẫu biến mất. Bài này nói về lượt 3 và lượt 4 của một bài nói, phần mà người ngại nói thường sợ nhất nhưng cũng là phần tạo ra tiến bộ rõ nhất.

Bạn đang ở đâu

Bạn đã đọc qua năm câu hỏi và câu trả lời mẫu hai lần, một lần ở vai trả lời, một lần ở vai hỏi. Miệng bạn đã quen với vài cụm từ. Tai bạn đã quen với câu hỏi. Đây là thời điểm chín muồi để rời mẫu: đủ quen để có điểm tựa, chưa quá quen để thành học thuộc.

Vì sao phải bỏ câu mẫu

Câu mẫu là cái nạng. Nó rất có ích khi bạn mới tập đi, nhưng nếu không bao giờ bỏ, chân bạn không bao giờ khoẻ. Có ba lý do cụ thể.

Đời thật của bạn không giống câu mẫu. Câu mẫu về mua sắm nói về trung tâm thương mại. Bạn mua online. Câu mẫu về bữa sáng nói về phở. Bạn ăn bánh mì. Nếu chỉ lặp lại câu mẫu, bạn đang tập nói về cuộc đời của người khác.

Câu hỏi thật không đi kèm đáp án. Trong buổi phỏng vấn, trong phòng thi, hay khi gặp một người bạn mới, không ai đưa bạn câu mẫu. Kỹ năng bạn cần là tạo ra câu, không phải nhớ câu.

Câu của mình thì nhớ lâu hơn. Một câu bạn tự ghép về chuyện mua hàng online sẽ ở lại với bạn lâu hơn nhiều so với câu mẫu về trung tâm thương mại. Vì nó gắn với một điều bạn thật sự làm mỗi tuần.

Việc của bước này: dùng gợi ý tiếng Việt làm cầu

Trong lớp NEMO SPEAK, ở lượt 3 người trả lời nói theo đời thật, câu mẫu bị ẩn, và thứ còn lại là gợi ý tiếng Việt để trả lời theo đời thật. Lượt 4 hai người đổi vai và làm lại như vậy. Nếu bạn tự luyện, hãy tự viết gợi ý tiếng Việt cho từng câu hỏi trước buổi học, rồi che phần câu mẫu lại.

Gợi ý tiếng Việt không phải là để dịch. Nó là câu hỏi phụ giúp bạn nhớ ra cuộc sống của mình. Dưới đây là cách dùng nó theo ba bước nhỏ.

Bước nhỏ 1: trả lời gợi ý bằng tiếng Việt trong đầu, thật ngắn

Gợi ý hỏi "chợ, siêu thị, hay online? Vì sao?". Trong đầu bạn trả lời: "online, rẻ, tiện". Chỉ vài chữ khoá, không phải câu hoàn chỉnh. Nếu bạn nghĩ ra cả một câu tiếng Việt dài, bạn sẽ mất thời gian đi dịch nó.

Bước nhỏ 2: gắn chữ khoá vào khung câu quen

Bạn đã đọc câu mẫu "I usually go to...". Dùng lại khung đó: "I usually buy things online". Rồi thêm lý do bằng "because": "because it's cheaper". Khung câu là thứ bạn mượn từ mẫu. Nội dung là của bạn.

Bước nhỏ 3: nói ra, chấp nhận chỗ chưa trọn

Câu của Thảo có một chỗ ngập ngừng giữa "because it's" và "cheaper". Không sao cả. Nói ra câu chưa hoàn hảo tốt hơn nhiều so với im lặng tìm câu hoàn hảo.

Khi không biết từ

Chuyện này sẽ xảy ra. Bạn muốn nói "đồ gia dụng" hay "hàng xách tay" mà không biết từ. Có ba cách xử lý, theo thứ tự nên thử:

1. Nói vòng. "Things for the kitchen" thay cho "kitchenware". "Things my aunt brings from Japan" thay cho "hàng xách tay".
2. Nói chung hơn. "Some stuff for my house". Kém chính xác nhưng đủ để câu chuyện đi tiếp.
3. Hỏi bạn cùng cặp. "How do you say... in English?" Đây cũng là một câu tiếng Anh, và thường bạn kia cũng không biết, hai người cùng cười rồi đi tiếp.

Tuyệt đối tránh: chuyển sang tiếng Việt để giải thích. Một khi đã chuyển, rất khó quay lại.

Lỗi hay gặp ở bước này

Nhớ lại câu mẫu thay vì trả lời thật. Câu mẫu bị ẩn nhưng bạn vẫn nhớ nó từ lượt 1, nên bạn nói lại nguyên văn, dù nó không đúng với bạn. Đây là lỗi dễ mắc nhất và khó thấy nhất, vì nghe rất trôi. Cách sửa: trước khi trả lời, hỏi mình "điều này có thật với mình không?". Nếu không, đổi ít nhất một chi tiết.

Dịch từng chữ từ câu tiếng Việt dài. Bạn nghĩ ra câu "Mình thường mua đồ trên mạng vì mình không có nhiều thời gian đi chợ và giá cũng rẻ hơn nữa" rồi cố dịch trọn. Kết quả là bạn kẹt ở chữ thứ năm. Bài dịch trong đầu trước khi nói giải thích vì sao thói quen này làm chậm bạn và cách thoát ra.

Trả lời quá ngắn vì sợ sai. "Online." Một chữ. Đúng, nhưng bạn đã bỏ qua cơ hội luyện. Đặt cho mình luật tối thiểu: mỗi câu trả lời có ít nhất một ý chính và một lý do.

Người hỏi làm gì trong lượt này

Nếu bạn đang ở vai hỏi của lượt 3, việc của bạn là kiên nhẫn. Người trả lời cần vài giây để nghĩ. Đừng chen vào, đừng gợi ý bằng tiếng Việt. Nếu họ im lặng quá lâu, thử hỏi lại theo cách khác, một trong ba cách hỏi của câu đó. Đôi khi một cách hỏi khác là đủ để mở khoá.

Dấu hiệu bạn đã xong bước 8

Dấu hiệu chính: bạn nói được ít nhất một câu hoàn toàn là của riêng mình, về một điều có thật trong đời bạn, không có trong câu mẫu. Chỉ một câu cũng tính.

Các dấu hiệu phụ:

• Trong năm câu trả lời ở lượt 3, ít nhất ba câu có chi tiết khác câu mẫu.
• Bạn không chuyển sang tiếng Việt lần nào.
• Khi không biết từ, bạn đã thử nói vòng ít nhất một lần.

Nếu bạn đang chuẩn bị cho IELTS, đây cũng là kỹ năng cốt lõi của IELTS Speaking: giám khảo muốn nghe bạn nói về bạn, không phải nghe bạn đọc lại bài mẫu.

Bước kế tiếp

Sau bốn lượt hỏi đáp, bài nói chưa kết thúc. Còn một chặng cuối mà nhiều người coi là phần phụ: mỗi người chia sẻ điều thú vị thu được. Không ai hỏi, bạn tự nói vài câu liền. Bước tiếp theo, kể lại điều thú vị sau mỗi bài, cho thấy vì sao chặng nhỏ này là viên gạch đầu tiên của kỹ năng nói dài.