Bước 15: Cách nêu ý kiến bằng tiếng Anh và so sánh hai lựa chọn

"Do you think children should have smartphones?" Linh đã luyện chủ đề điện thoại và ứng dụng ba lần. Cô kể được mình dùng điện thoại mấy tiếng một ngày, dùng để làm gì, có lần thức khuya xem video. Nhưng câu hỏi này khác. Nó không hỏi về Linh. Nó hỏi Linh nghĩ gì về trẻ em nói chung. Linh mở miệng: "I think... it's good. And bad." Rồi dừng lại, không biết nói tiếp phần nào trước.

Bạn đã biết cách kéo dài câu trả lời bằng lý do và ví dụ ở bước 14. Bước 15 đưa bạn ra khỏi vùng quen thuộc: từ "tôi thích gì" sang "tôi nghĩ gì về chuyện này". Đây là bước chuyển lớn nhất về độ khó trong nửa sau của hành trình.

Bạn đang ở đâu

Bạn nói khá tự tin về đời mình. Câu trả lời có lý do, có ví dụ. Nhưng mọi chủ đề đều xoay quanh bạn: gia đình bạn, cuối tuần của bạn, món ăn bạn thích. Khi câu hỏi chuyển sang xã hội, người khác, xu hướng, lợi và hại, bạn thấy mình như quay lại lúc đầu. Không phải vì thiếu tiếng Anh, mà vì thiếu một khung để sắp xếp suy nghĩ.

Câu hỏi quen thuộc và câu hỏi cần quan điểm khác nhau thế nào

Cột trái hỏi về bạn, câu trả lời nằm sẵn trong trí nhớ. Cột phải hỏi về thế giới, câu trả lời phải được tạo ra: bạn phải chọn một phía, tìm lý do, và thường phải thừa nhận phía còn lại.

Đây cũng là kiểu câu hỏi của phần thứ ba trong thi nói IELTS. Trang IELTS Speaking Part 3 cho thấy phần này thường nối từ chủ đề của phần trước sang những câu hỏi rộng hơn, đúng như bước chuyển bạn đang làm.

Hình trên gợi ý một cách luyện: đừng nhảy thẳng từ câu hỏi về bạn sang câu hỏi quan điểm. Đi qua các bậc giữa. Mỗi bậc chỉ xa hơn một chút.

Việc của bước này: khung bốn phần cho một ý kiến

Phần 1: chọn phía

Bắt đầu bằng ý kiến rõ ràng. Không cần tuyệt đối, nhưng phải có hướng.

• "I think children shouldn't have smartphones until they're around 13."
• "In my opinion, it depends on how old they are."
• "I'd say it's mostly a good thing, but with some rules."

Cả ba đều là quan điểm. "It depends" cũng là quan điểm, miễn là bạn nói nó phụ thuộc vào cái gì. Câu "It's good and bad" của Linh không phải quan điểm, vì nó không chọn hướng nào.

Phần 2: lý do chính

Dùng "because" như ở bước 14, nhưng lý do giờ phải là lý do chung, không chỉ về bạn.

• "because young kids can't really control how long they spend on it."

Phần 3: ví dụ hoặc bằng chứng

Ví dụ có thể là từ đời bạn, nhưng dùng để minh hoạ cho điều chung.

• "For example, my younger cousin is eight, and when he has my aunt's phone, he can watch videos for three hours without stopping."

Phần 4: phía bên kia

Đây là phần làm ý kiến nghe chín chắn, và cũng là phần người học hay bỏ qua.

• "Of course, phones can be useful, for example for calling parents after school. But I think a simple phone without apps is enough for that."

Để ý cấu trúc: thừa nhận phía kia ("Of course..."), rồi quay về quan điểm của mình ("But I think...").

So sánh hai lựa chọn

Nhiều câu hỏi quan điểm ở dạng so sánh: "Is it better to study alone or in a group?", "Which is better, living in a city or in the countryside?". Với dạng này, có một cách làm rõ ràng:

1. Nói lựa chọn nào bạn nghiêng về. "I'd say studying in a group is better for most people."
2. Một điểm mạnh của lựa chọn đó. "because you can explain things to each other."
3. Một điểm mạnh của lựa chọn kia. "Studying alone is quieter, and you can go at your own speed."
4. Khi nào lựa chọn kia tốt hơn. "So for memorising things, maybe alone is better, but for understanding difficult ideas, a group helps more."

Một vài cụm hữu ích cho so sánh:

• "compared to..."
• "... is more ... than ..."
• "On the one hand... on the other hand..."
• "while..." ("City life is exciting, while country life is more peaceful.")

Luyện thế nào trong buổi học

Các bài nói đầu tiên thường nhắm band 4.0 tới 5.5 với chủ đề quen thuộc. Bạn có thể tự nâng độ khó ngay trong những bài đó. Sau lượt 4, thêm một "lượt mở rộng": mỗi người đặt cho người kia một câu hỏi quan điểm từ chủ đề của bài.

• Bài về đồ ăn: "Do you think people eat worse food now than 20 years ago?"
• Bài về mua sắm: "Is online shopping good for small shops?"
• Bài về trường học: "Should students wear uniforms?"

Nếu bạn định học khoá sâu hơn, NEMO SPEAK 3 có 10 bài mới đi vào nêu ý kiến, lý do, so sánh, vấn đề và giải pháp, và câu hỏi nối kiểu IELTS Part 3. Còn ngay bây giờ, cách "lượt mở rộng" ở trên là đủ để bắt đầu.

Lỗi hay gặp ở bước này

Không chọn phía. "It's good and bad." Nghe an toàn, nhưng người nghe không biết bạn nghĩ gì. Nếu thật sự thấy cả hai phía, nói rõ nó phụ thuộc vào điều gì.

Chỉ nói về mình. Câu hỏi là "Should children have smartphones?", câu trả lời là "I got my first phone when I was 15 and I liked it." Đây là một ví dụ, nhưng thiếu quan điểm. Dùng chuyện của mình làm phần 3, không phải làm cả câu trả lời.

Nghĩ quá lâu tìm ý "hay". Bạn không cần ý độc đáo. Người hỏi muốn nghe bạn nêu và bảo vệ một ý bằng tiếng Anh, không chấm độ sâu sắc. Ý đơn giản, nói rõ, tốt hơn ý sâu nói không ra. Nếu bạn có mục tiêu IELTS, bài nêu ý kiến trong IELTS Speaking Part 3 có thêm nhiều ví dụ theo dạng câu hỏi.

Bỏ qua phía bên kia vì sợ tự mâu thuẫn. Nhiều người nghĩ nhắc tới phía kia là làm yếu ý mình. Ngược lại: thừa nhận phía kia rồi quay về cho thấy bạn đã cân nhắc.

Dấu hiệu bạn đã xong bước 15

• Bạn trả lời được một câu hỏi quan điểm bằng ít nhất bốn câu, có đủ: phía, lý do, ví dụ, phía bên kia.
• Bạn so sánh được hai lựa chọn và nói rõ khi nào lựa chọn nào tốt hơn.
• Bạn không còn trả lời "It's good and bad" rồi dừng.

Bước kế tiếp

Câu hỏi quan điểm thường đến kèm một thứ khác: câu hỏi bạn không ngờ tới. Khi đã quen với khung bốn phần, bạn sẽ gặp những lúc câu hỏi quá lạ, hoặc bạn chưa bao giờ nghĩ về nó. Bước tiếp theo, xử lý câu hỏi bất ngờ mà không đứng hình, đưa bạn những công cụ cho chính những giây phút đó.