Bước 10/20 · Hành trình 20 bước: từ ngại mở miệng tới nói được thật
Bước 10: Học cụm từ tiếng Anh theo chủ đề sau mỗi buổi luyện nói
Cách gom 3 tới 5 cụm từ tiếng Anh theo chủ đề sau mỗi bài nói, ghi chúng thế nào để còn dùng được, và cách mang chúng vào buổi luyện kế tiếp.
NEMO SPEAK · · 5 phút đọc
Sổ tay tiếng Anh của Phương có 43 trang. Trang nào cũng kín chữ: "delicious = ngon", "convenient = tiện lợi", "neighbourhood = khu phố". Phương chép từ mọi nguồn: sách, phim, ứng dụng. Nhưng khi được hỏi "What's your neighbourhood like?" trong buổi luyện nói, Phương vẫn chỉ nói được "It's... good. Quiet." Bốn mươi ba trang từ vựng không đi được từ sổ lên miệng.
Bạn đã kể được vài câu liền ở bước 9. Bước 10 là chuyện của sau buổi học: giữ lại những gì bài nói vừa cho bạn. Không phải bốn mươi ba trang, mà là ba tới năm cụm từ, ghi theo cách để chúng thật sự quay lại miệng bạn ở buổi sau.
Bạn đang ở đâu
Bạn đã đi qua vài bài nói, mỗi bài một chủ đề: gia đình, đồ ăn, cuối tuần, mua sắm. Mỗi bài để lại cho bạn vài cụm từ nghe hay trong câu mẫu, vài từ bạn đã phải hỏi, vài câu bạn muốn nói mà chưa nói được. Nếu bạn chưa có thói quen ghi lại, phần lớn chúng đã trôi đi. Nếu bạn có thói quen ghi như Phương, chúng nằm trong sổ nhưng không ra được miệng.
Vì sao cụm từ, không phải từ đơn
Khi nói, bạn không ghép từng từ một. Bạn dùng những khối có sẵn. "I usually grab something on the way to school" dễ nói hơn nhiều nếu "grab something on the way" đã là một khối trong đầu bạn, thay vì bốn từ rời phải xếp lại.
So sánh:
- Từ đơn: "quiet" (yên tĩnh).
- Cụm từ: "It's pretty quiet, except in the morning when the market opens."
Từ đơn cho bạn nghĩa. Cụm từ cho bạn một câu dùng được ngay. Với lớp NEMO SPEAK, mỗi bài có sẵn 3 đến 5 cụm từ đáng học. Nếu bạn tự luyện, hãy tự chọn con số đó: không ít hơn ba, không nhiều hơn năm.
Việc của bước này: ghi ít, ghi kèm câu của mình
Chọn cụm nào
Không phải cụm nào hay cũng đáng giữ. Chọn theo ba tiêu chí:
- Bạn sẽ dùng nó về đời mình. "Grab something on the way" hợp với người hay ăn sáng vội. Nếu bạn luôn ăn sáng ở nhà, cụm này ít giá trị với bạn.
- Bạn đã muốn nói mà không nói được. Lúc ở lượt 3, bạn muốn nói "tuỳ hôm" mà không biết nói sao. Cụm "it depends on the day" trong câu mẫu chính là thứ bạn cần.
- Nó dùng được cho nhiều chủ đề. "It depends on..." dùng được cho đồ ăn, cuối tuần, thời tiết, mua sắm. Ưu tiên cụm đa năng.
Ghi thế nào
Đây là chỗ khác biệt với sổ của Phương. Mỗi cụm từ ghi bốn thứ:
| Cụm từ | Nghĩa | Câu mẫu trong bài | Câu của bạn |
|---|---|---|---|
| it depends on the day | tuỳ hôm | "It depends on the day, sometimes I cook." | "It depends on the day, on Monday I'm too tired to cook." |
| grab something on the way | mua vội trên đường | "I usually grab something on the way." | "I often grab a banh mi on the way to work." |
| not really my thing | không phải gu của mình | "Shopping malls are not really my thing." | "Horror films are not really my thing." |
Cột cuối cùng là quan trọng nhất. Câu của bạn phải về đời thật của bạn. Viết nó ra là lần đầu tiên bạn dùng cụm từ đó, dù chỉ trên giấy.
Nói to câu của bạn ngay khi ghi
Viết xong, đọc to câu ở cột cuối hai lần. Không cần hơn. Việc đọc to biến chữ trên giấy thành cảm giác trong miệng.
Mang cụm từ vào buổi sau
Ghi xong mà không dùng thì cũng như sổ của Phương. Đây là cách đưa cụm từ quay lại.
Trước buổi sau: xem lại năm phút. Mở trang ghi của bài trước, đọc to cột "câu của bạn". Chọn một cụm để cố dùng trong buổi sau.
Trong buổi: chủ động tìm chỗ để dùng. Ở lượt 3, khi trả lời theo đời thật, tìm chỗ để chèn cụm đó. Chủ đề khác cũng được. Bài hôm nay về thời tiết? "It depends on the day, sometimes it's really hot in the afternoon."
Sau buổi: đánh dấu. Dùng được thì đánh dấu. Mỗi cụm cần được dùng khoảng ba lần ở ba buổi khác nhau thì mới bắt đầu tự bật ra.
Lỗi hay gặp ở bước này
Ghi quá nhiều. Hai mươi cụm mỗi bài nghe chăm chỉ, nhưng bạn sẽ không xem lại được, và không cụm nào được dùng đủ lần. Ba tới năm là con số giúp bạn thật sự nhớ.
Ghi từ đơn thay vì cụm. "Depend = phụ thuộc" thay vì "it depends on the day". Từ đơn thiếu phần đi kèm, nên khi nói bạn lại phải tự ghép, và dễ ghép sai ("it depend of").
Không có câu của mình. Chỉ ghi nghĩa và câu mẫu. Câu mẫu là của người khác. Không có câu của mình, cụm từ chưa bao giờ gắn với đời bạn.
Học cụm từ "đẹp" mà không dùng. "Every cloud has a silver lining" nghe rất hay nhưng hiếm khi bạn có dịp nói trong một buổi luyện về mua sắm. Ưu tiên cụm đời thường. Danh sách cụm từ hữu ích khi nói gợi ý những cụm hay dùng nhất ở giai đoạn này.
Dấu hiệu bạn đã xong bước 10
- Sau mỗi bài nói, bạn có một trang ghi 3 tới 5 cụm từ, mỗi cụm có câu của riêng bạn.
- Bạn đã xem lại trang của bài trước ít nhất một lần trước buổi học kế tiếp.
- Trong một buổi gần đây, bạn đã chủ động dùng lại ít nhất một cụm từ của bài trước.
Khi điều thứ ba xảy ra lần đầu, bạn sẽ nhận ra một cảm giác nhỏ: câu bật ra dễ hơn hẳn. Đó là cảm giác của một cụm từ đã chuyển từ sổ lên miệng.
Nếu bạn định thi IELTS, những cụm từ theo chủ đề đời thường này chính là vật liệu cho phần IELTS Speaking Part 1. Nhưng đừng đổi chúng thành cụm từ "ăn điểm" vội. Cụm từ tự nhiên mà bạn thật sự dùng được luôn hơn cụm từ đẹp mà bạn nói vấp.
Bước kế tiếp
Cho tới giờ, bạn có thể đã luyện chủ yếu với một người, người bạn đã quen giọng, quen nhịp. Nhưng trong đời thật, bạn sẽ nói với nhiều người khác nhau. Bước tiếp theo, nói cùng chủ đề với một bạn mới, là lúc bạn đem những cụm từ vừa gom được ra thử với một người lạ.
