Tự luyện Speaking IELTS tại nhà: ghi âm, chép lại, soi lỗi

Nghe lại giọng mình trong bản ghi âm là một trải nghiệm hơi khó chịu. Phần lớn người học nghe được mười giây rồi tắt. Nhưng chính mười giây ấy chứa thông tin mà không buổi học nào cho bạn được: bạn thật sự nói như thế nào, không phải bạn nghĩ mình nói như thế nào.

Bài này mô tả một quy trình ba bước để biến bản ghi âm thành phản hồi: ghi, chép thành chữ, soi lỗi theo tiêu chí. Làm đúng, bạn tự chữa được phần lớn lỗi từ vựng, ngữ pháp và độ trôi chảy. Phần phát âm thì có giới hạn, và bài sẽ nói rõ giới hạn ấy ở đâu.

Vì sao phải chép ra chữ

Nghe lại bản ghi, bạn nghe theo dòng thời gian: câu trước trôi qua trước khi bạn kịp nghĩ nó có sai không. Đọc bản chép, bạn nhìn cả đoạn một lúc. Lỗi hiện ra theo cách mà tai không bắt được.

Ví dụ, nghe lại hai phút Part 2 bạn thấy "cũng ổn". Đọc bản chép, bạn thấy:

"And the place is very beautiful, very very beautiful, and I think it is very nice because the people there is very friendly and very kind."

Bảy chữ "very" trong một câu. "People is". Hai tính từ gần nghĩa ("friendly and kind") thay vì một chi tiết cụ thể. Không lỗi nào trong số này nổi bật khi nghe, nhưng đọc thì không thể bỏ qua.

Bước 1: ghi âm như đang thi

Chọn một đề mà bạn chưa đọc trước. Với Part 2: một phút chuẩn bị, rồi nói tối đa hai phút. Với Part 3: ba đến bốn câu hỏi liên tiếp, mỗi câu trả lời khoảng ba mươi giây đến một phút.

Ba luật để bản ghi phản ánh đúng bạn:

• Không dừng giữa chừng để nói lại từ đầu.
• Không đọc giấy nháp ngoài vài từ khoá.
• Không xoá bản ghi dù thấy tệ. Bản tệ là bản có nhiều thông tin nhất.

Bước 2: chép ra chữ, giữ nguyên chỗ vấp

Dùng công cụ chuyển giọng nói thành chữ có sẵn trên điện thoại hoặc máy tính. Rồi đọc lại bản chép trong khi nghe bản ghi một lần, và thêm vào những thứ máy bỏ qua: "um", "uh", chỗ ngừng dài (ghi là "..."), chỗ bạn tự sửa giữa câu.

Bước thêm này quan trọng vì nhiều công cụ tự làm sạch bản chép. Một bản chép đã làm sạch trông trôi chảy hơn bài nói thật, và bạn sẽ đánh giá sai Fluency.

Một điều cần biết: máy chép lời thường đoán từ theo ngữ cảnh. Nếu bạn nói "work" mà ý là "worked", máy có thể vẫn ghi "worked". Bản chép vì thế có thể che bớt lỗi âm cuối. Đây là giới hạn đầu tiên của cách làm này.

Bước 3: soi theo ba cột

Đọc bản chép ba lượt, mỗi lượt tìm một thứ.

Lượt 1: Fluency and Coherence

Đếm ba con số:

• Số chỗ ngừng dài (ghi "...").
• Số lần tự sửa giữa câu.
• Số giây nói được trước khi cạn ý (với Part 2).

Rồi hỏi: câu trả lời có cấu trúc không? Có câu mở ý, có phần mở rộng, có ví dụ không? Hay các câu chỉ nối nhau bằng "and"?

Lượt 2: Lexical Resource

Gạch chân mọi từ lặp từ ba lần trở lên (thường là "very", "good", "thing", "people"). Với mỗi từ, nghĩ một cách thay: không phải từ đồng nghĩa khó hơn, mà là một chi tiết cụ thể hơn.

Trước: "The food was very good."

Sau: "The grilled fish was so fresh it barely needed any sauce."

Bản sau không dùng từ nào khó. Nó chỉ cụ thể hơn, và cụ thể là thứ bảng mô tả band 7 Lexical gọi là dùng từ linh hoạt để bàn nhiều chủ đề.

Lượt 3: Grammatical Range and Accuracy

Tìm lỗi hoà hợp chủ vị, lỗi thì, lỗi số nhiều. Rồi đếm: trong cả đoạn có bao nhiêu câu phức (có mệnh đề phụ)? Nếu gần như không có, đó là giới hạn range, không phải accuracy.

Bước 4 và 5: viết lại ba câu, rồi nói lại

Chọn ba câu tệ nhất trong bản chép. Viết lại chúng thành câu bạn muốn nói. Không cần hay, chỉ cần đúng và cụ thể hơn.

Rồi ghi âm lại cùng đề. Không đọc bản viết lại, mà nói tự nhiên. So hai bản chép: ba câu kia có cải thiện không? Các con số ở lượt 1 có đổi không?

Lần nói lại thường tốt hơn rõ rệt, và đây không phải gian lận. Đây là cách não học ghép cụm từ mới vào phản xạ nói. Qua nhiều đề, những cụm ấy sẽ tự xuất hiện ở đề lạ.

Một buổi mẫu, từ đầu tới cuối

Để hình dung rõ hơn, đây là một buổi hai mươi phút với đề "Describe a family celebration you remember."

Phút 0 tới 3: một phút chuẩn bị, ghi năm từ khoá (Tết, grandmother's house, 30 people, power cut, candles). Nói một phút rưỡi, ghi âm.

Phút 3 tới 8: cho máy chép, rồi nghe lại và thêm "..." vào bốn chỗ ngừng dài, đánh dấu hai lần tự sửa. Ghi con số: 1 phút 32 giây, 4 chỗ ngừng, 2 lần tự sửa.

Phút 8 tới 14: soi ba lượt. Lượt Fluency: câu chuyện có mở đầu và có sự cố mất điện, nhưng không có câu kết cảm nghĩ. Lượt Lexical: "many people" ba lần, "very happy" hai lần. Lượt Grammar: "Everyone were sitting", "when the light go off".

Phút 14 tới 17: viết lại ba câu. "There were about thirty of us squeezed into my grandmother's living room." "Right when the lights went off, my little cousin started crying." "Looking back, the power cut is the reason I remember that Tết so clearly."

Phút 17 tới 20: nói lại cùng đề. Lần hai: 1 phút 51 giây, 2 chỗ ngừng dài.

Ghi cả hai bộ số vào bảng tuần. Không cần hoàn hảo, chỉ cần có số để so.

Giới hạn: phần phát âm vẫn cần người nghe

Quy trình này không soi được Pronunciation, tiêu chí thứ tư của Speaking. Bản chép là chữ, và chữ không có trọng âm, ngữ điệu hay âm cuối. Có vài dấu hiệu gián tiếp: nếu máy chép sai một từ bạn nói nhiều lần, có thể bạn phát âm từ ấy không rõ. Nhưng đó chỉ là dấu hiệu, không phải chẩn đoán.

Các hệ thống chấm bài nói qua phiên âm cũng có cùng giới hạn. Ở NEMO IELTS, đoạn nói được phiên âm rồi mới chấm, và máy không nhận xét phát âm, trọng âm hay ngữ điệu. Phần đó cần một người nghe thật. Bài không có ai để luyện nói gợi ý nơi tìm người nghe, còn bài sợ giọng không chuẩn giải thích phần phát âm nào ảnh hưởng tới điểm nhiều nhất.

Lỗi hay gặp khi tự soi

Có hai cái bẫy. Bẫy thứ nhất là soi quá nhiều: đọc bản chép và sửa mọi thứ, rồi lần nói lại cố nhét hết vào, nghe gượng hơn cả lần đầu. Chỉ chọn ba câu, không hơn.

Bẫy thứ hai là chỉ soi mà không nói lại. Đọc bản chép cho bạn biết lỗi, nhưng chỉ lần nói lại mới luyện miệng bạn tránh nó. Bỏ bước 5 là biến buổi luyện nói thành buổi luyện đọc.

Nhịp gợi ý

Ba buổi mỗi tuần, mỗi buổi khoảng hai mươi phút: năm phút ghi, năm phút chép và thêm chỗ vấp, mười phút soi và nói lại. Giữ các bản chép trong một thư mục theo ngày. Sau một tháng, đọc bản đầu và bản cuối cạnh nhau: đó là bằng chứng tiến bộ mà band chưa kịp cho bạn thấy.

Cấu trúc ba phần thi nói và thời lượng từng phần có ở trang IELTS Speaking: ba phần thi nói.