Tự nói tiếng Anh khi đi du lịch nước ngoài: được gì

Chuyến đi Bangkok đầu tiên của nhóm bạn Khoa có một quy luật ngầm: mọi câu tiếng Anh đều do Hiền nói. Hiền gọi món, Hiền hỏi giá, Hiền hỏi đường, Hiền nói chuyện với lễ tân. Ba người còn lại đi theo, chỉ tay vào ảnh món ăn, và đứng im khi có ai hỏi họ điều gì. Đến ngày thứ ba, Hiền mệt, cả nhóm cũng mệt vì phải chờ Hiền.

Năm sau, Khoa đi Seoul một mình. Trước chuyến đi, Khoa dành hai tháng luyện nói những chủ đề rất bình thường: đồ ăn, mua sắm, hỏi đường, thời tiết. Chuyến đi đó, Khoa kể, là lần đầu tiên anh cảm thấy mình "đi du lịch" chứ không phải "được dẫn đi".

Bài này nói về cái được khi bạn tự nói được tiếng Anh ở nước ngoài: nó trông như thế nào, đo bằng gì, và con đường ngắn nhất để có nó.

Cái được thứ nhất: tự quyết định chuyến đi của mình

Khi phải nhờ người khác nói hộ, bạn cũng nhờ luôn người đó quyết định. Món ăn là món người đó gọi. Đường đi là đường người đó hỏi được. Khi tự nói được, bạn bắt đầu chọn:

• "Is this dish very spicy? I can't eat too much chili."
• "Is there a quieter place to eat around here, maybe where local people go?"
• "Which one would you recommend for someone trying it for the first time?"

Không câu nào khó. Nhưng mỗi câu mở ra một lựa chọn mà người chỉ biết chỉ tay vào ảnh không có.

Cái được thứ hai: những cuộc trò chuyện ngoài kế hoạch

Những kỷ niệm đáng nhớ nhất của một chuyến đi thường không nằm trong lịch trình: một bác bán hàng kể về khu phố, một du khách khác chỉ cho bạn một quán cà phê, một người lái xe hỏi Việt Nam có giống ở đây không. Những cuộc trò chuyện này chỉ xảy ra nếu bạn đáp lại được câu hỏi đầu tiên.

"Where are you from?" "Vietnam. It's my first time here. The food is amazing, but it's much colder than I expected!"

Một câu trả lời có thêm một chi tiết nhỏ ("colder than I expected") thường đủ để người kia nói tiếp. Câu trả lời "Vietnam." rồi im thì cuộc trò chuyện dừng ở đó.

Cái được thứ ba: tự gỡ khi có sự cố

Du lịch nào cũng có trục trặc: đặt phòng bị ghi sai ngày, lỡ chuyến xe, quên đồ trên taxi. Lúc đó, người tự nói được tiết kiệm được hàng giờ và rất nhiều bực bội. Vài câu cần có sẵn:

• "I booked a room for two nights, but the system shows only one. Could you check again, please?"
• "I think I missed my bus. When is the next one to the airport?"
• "I left my bag in a taxi about twenty minutes ago. Is there anyone I can call?"

Để ý cấu trúc: nói việc đã xảy ra, rồi hỏi một câu cụ thể. Người nghe giúp được nhanh nhất khi họ biết bạn cần gì.

Cái được thứ tư: bạn nhìn tiếng Anh khác đi

Đây là cái được khó đo nhất nhưng kéo dài nhất. Sau một chuyến đi mà bạn tự nói được, tiếng Anh không còn là môn học. Nó là công cụ bạn đã dùng thật, và đã có ích thật. Nhiều người quay về và học tiếp với động lực khác hẳn, vì họ đã thấy cái được bằng chính trải nghiệm của mình.

Đo bằng gì

Trước chuyến đi, bạn có thể tự kiểm bằng bảng dưới. Mỗi tình huống, hỏi mình: tôi đã nói nó thành tiếng với một người khác chưa?

Con số năm không phải phép màu. Nó chỉ là mức mà phần lớn người học bắt đầu nói không cần nghĩ nhiều. Nếu một tình huống mới luyện một hai lần, hãy ưu tiên nó.

Một phép đo khác: nhờ bạn luyện đóng vai người bán hàng và nói nhanh hơn bình thường một chút. Bạn có hiểu và đáp lại được không, hay phải xin nhắc lại ba lần? Nếu phải xin nhắc lại, đừng lo, đó chính là câu bạn cần luyện: "Sorry, could you say that again more slowly?"

Đường ngắn nhất: luyện chủ đề quen thuộc với người thật

Tin tốt là tiếng Anh du lịch gần như trùng với nhóm chủ đề quen thuộc mà người mới học nào cũng gặp: đồ ăn, mua sắm, hỏi đường, thời tiết, kỳ nghỉ, kế hoạch. Các bài nói đầu tiên ở NEMO SPEAK xoay quanh đúng những chủ đề này, ở mức band khoảng 4.0 tới 5.5, nên người mới cũng theo được.

Điều khác biệt không nằm ở chủ đề mà ở cách luyện. Đọc một danh sách "100 câu tiếng Anh du lịch" giúp bạn nhận ra câu khi nghe thấy. Nói những câu đó với một người khác, trả lời câu hỏi lệch đi một chút, mới giúp bạn nói ra được khi cần.

Ba bước gợi ý:

1. Bốn tuần đầu: luyện nói đều các chủ đề quen thuộc với một bạn cùng trình độ, hỏi đáp theo lượt, đổi vai. Không cần nhắm tới du lịch vội.
2. Hai tuần tiếp: chuyển sang đóng vai tình huống cụ thể. Bài đóng vai tình huống đi nước ngoài trước khi đi có kịch bản cho sân bay, khách sạn, quán ăn.
3. Tuần cuối: ôn lại năm câu xử lý sự cố và năm câu xin nhắc lại.

Nếu bạn đang đi du học chứ không chỉ du lịch, bài nói được trước khi đi du học nói về những cuộc nói dài hơn, lặp lại hằng ngày.

Một ngày du lịch, đếm số lần phải nói

Để thấy cái được rõ hơn, hãy đếm. Một ngày đi chơi bình thường ở một thành phố lạ có thể gồm:

• Buổi sáng: hỏi lễ tân giờ ăn sáng, hỏi đường ra ga tàu, mua vé (khoảng ba cuộc nói).
• Buổi trưa: gọi món, hỏi món có cay không, xin hoá đơn (ba cuộc nói).
• Buổi chiều: hỏi giá ở chợ, hỏi có cỡ khác không, hỏi đường về (ba cuộc nói).
• Buổi tối: đặt bàn, trò chuyện với người ngồi bàn bên, hỏi taxi (ba cuộc nói).

Khoảng mười hai cuộc nói ngắn một ngày. Một chuyến năm ngày là sáu mươi cuộc. Nếu mỗi cuộc bạn phải nhờ người khác hoặc né đi, bạn mất sáu mươi lần tự quyết định. Nếu bạn tự nói được, đó là sáu mươi lần luyện tiếng Anh thật, miễn phí, trong tình huống không thể gần thật hơn.

Nhiều người trở về sau một chuyến như vậy và nói rằng tiếng Anh của họ tiến bộ hơn cả một học kỳ trên lớp. Điều đó không lạ: họ vừa nói nhiều hơn cả học kỳ đó cộng lại.

Một chỗ hay hiểu lầm: phải nói đúng ngữ pháp mới dám hỏi

Người bán hàng ở chợ không chấm ngữ pháp. Câu "How much this one?" thiếu động từ nhưng ai cũng hiểu. Khi du lịch, câu ngắn, rõ, kèm cử chỉ và nụ cười thường hiệu quả hơn một câu dài hoàn chỉnh nói chậm. Hãy luyện cho câu bật ra nhanh trước, rồi mới lo cho nó đúng dần.

Cái được này không bao gồm gì

Hai tháng luyện nói không làm bạn hiểu mọi giọng ở mọi nơi. Ở nhiều nước, người bán hàng nói tiếng Anh cũng là ngôn ngữ thứ hai của họ, với giọng và cách dùng từ riêng. Điều bạn có được là sự bình tĩnh: nghe không ra thì xin nhắc lại, không biết từ thì tả bằng cách khác, không ai cười vì chuyện đó cả.

Nếu sau chuyến đi bạn muốn học tiếp một cách có hệ thống, hoặc chuẩn bị cho một kỳ thi, trang IELTS Speaking Part 1 có nhiều chủ đề trùng với những gì bạn vừa dùng khi đi du lịch.

Tóm lại

Tự nói tiếng Anh khi đi du lịch mang lại bốn thứ: quyền chọn, những cuộc trò chuyện ngoài lịch trình, khả năng tự gỡ sự cố, và một cách nhìn mới về tiếng Anh. Không cần trình độ cao. Cần nói thành tiếng những chủ đề quen thuộc đủ nhiều lần, với người thật, trước ngày lên máy bay.