Cần nói về bản thân bằng tiếng Anh trôi trong hai phút

"So, tell me a little about yourself." Câu này xuất hiện ở đầu buổi phỏng vấn học bổng, ở buổi làm quen tuần đầu du học, ở phần mở đầu IELTS Speaking, ở bàn ăn với đồng nghiệp nước ngoài. Nó là câu hỏi dễ nhất, và cũng là câu mà rất nhiều người trả lời dở nhất.

Thường thì câu trả lời đi theo khuôn học từ lớp 6: "My name is Lan. I'm 17 years old. I live in Hanoi. My hobby is reading. My family has four people." Năm câu, mười lăm giây, rồi im. Người nghe biết tên, tuổi, nơi ở của Lan, nhưng không biết gì về Lan cả.

Bài này nói về một nhu cầu nền của mọi dịp nói thật: nói về bản thân trôi chảy trong khoảng hai phút. Không phải bài giới thiệu thuộc lòng, mà là khả năng nói về mình theo nhiều hướng, tuỳ người hỏi. Bài chỉ ra bạn cần những gì và cách tự kiểm mình đã đủ chưa.

Vì sao "nói về bản thân" là nhu cầu nền

Gần như mọi dịp nói tiếng Anh đều bắt đầu bằng bạn. Người phỏng vấn muốn biết bạn là ai trước khi hỏi bạn muốn gì. Bạn cùng lớp mới muốn biết bạn từ đâu tới trước khi rủ bạn đi ăn. Giám khảo IELTS mở đầu bằng những câu về công việc, việc học, nơi ở của bạn.

Nếu phần này trôi, bạn có một khởi đầu bình tĩnh. Nếu phần này vấp, sự run sẽ theo bạn sang các câu tiếp theo.

Khác với câu hỏi về ý kiến như ở IELTS Speaking Part 3, nói về bản thân chỉ dùng những chủ đề quen thuộc: gia đình, việc học, sở thích, nơi sống, kế hoạch. Không cần từ vựng cao. Cần nhiều mảnh chất liệu và cách ghép chúng linh hoạt.

Bạn cần năm mảnh chất liệu

Mảnh 1: bạn đang làm gì

Không chỉ "I'm a student". Thêm một chi tiết: "I'm in my final year of high school, and I'm focusing on biology and chemistry because I want to study medicine."

Mảnh 2: nơi bạn sống

Không chỉ "I live in Da Nang". Thêm điều bạn thật sự thấy: "I live in Da Nang, about ten minutes from the beach. In summer it's full of tourists, so I usually go swimming very early in the morning."

Mảnh 3: một sở thích có chuyện

"My hobby is reading" là một sự kiện. "I started reading detective novels when I was twelve, after my uncle gave me an old Sherlock Holmes book. Now I read about one a month, mostly on my phone before bed" là một câu chuyện. Câu chuyện mở đường cho câu hỏi tiếp.

Mảnh 4: một người quan trọng

Gia đình là chủ đề hay gặp nhất. Thay vì đếm số người, hãy chọn một người và một chi tiết: "My grandmother lives with us. She taught me how to cook, and every Tết we make bánh chưng together."

Mảnh 5: điều bạn đang hướng tới

Mảnh này quan trọng cho phỏng vấn. "Next year I'm hoping to study abroad, probably in Australia, because I want to experience a different way of learning."

Bạn cần khả năng ghép theo người hỏi

Năm mảnh trên không phải là một bài văn để đọc liền. Chúng là kho, và bạn chọn mảnh tuỳ dịp:

• Phỏng vấn học bổng: mảnh 1, 3 và 5, nối bằng một sợi chỉ chung (vì sao bạn chọn con đường này).
• Làm quen ở trường mới: mảnh 2, 3 và 4, nhẹ nhàng, có câu hỏi lại người kia.
• Mở đầu IELTS: trả lời đúng câu được hỏi, thường là mảnh 1 hoặc 2, rồi thêm một hai câu lý do.

Ví dụ, cùng Lan ở trên, khi làm quen:

"I'm Lan, from Hanoi. I'm in grade 12, so life is mostly exams right now. But at weekends I try to escape to the bookshops on Dinh Le Street. I'm a big fan of detective stories. What about you, what do you do to relax?"

Khoảng hai mươi giây, và có câu hỏi lại ở cuối. Cuộc trò chuyện tiếp tục.

Và khi phỏng vấn:

"I'm Lan, a final-year student at a high school in Hanoi. I've always been curious about how things work, which is why I chose the science track. Outside school, I read a lot, especially detective novels, and I think that habit made me enjoy solving problems step by step. That's a big part of why I'm applying to study engineering."

Cùng một người, cùng chất liệu, hai cách ghép.

Bạn cần một người để hỏi mình theo nhiều hướng

Bạn có thể tự viết năm mảnh chất liệu. Nhưng khả năng ghép chúng theo người hỏi chỉ đến từ việc được hỏi nhiều lần, bằng nhiều cách. Một người bạn luyện cùng có thể hỏi:

• "Tell me about yourself."
• "What do you usually do after school?"
• "Who are you closest to in your family?"
• "What are your plans after you graduate?"

Mỗi câu kéo ra một mảnh khác. Nếu bạn chỉ luyện một bài giới thiệu cố định, câu thứ hai trở đi sẽ làm bạn lúng túng.

Ở NEMO SPEAK, mỗi bài nói có năm lượt câu hỏi, mỗi câu hỏi có ba cách hỏi khác nhau, kèm gợi ý tiếng Việt để bạn trả lời theo đời thật của mình. Các chủ đề đầu tiên như gia đình, cuối tuần, sở thích, trường học, kế hoạch trùng đúng với năm mảnh ở trên. Luyện xong các chủ đề ấy là bạn đã có kho chất liệu về bản thân.

Tự kiểm: bạn đã đủ chưa

Làm bài kiểm nhanh trong mười phút:

1. Bấm ghi âm, nói về từng mảnh, mỗi mảnh ít nhất bốn câu không dừng quá ba giây.
2. Nhờ một người hỏi bạn ba câu về bản thân mà bạn không biết trước. Bạn có dùng được mảnh nào đã chuẩn bị không?
3. Cộng lại, bạn có nói được khoảng hai phút mà không lặp lại ý không?

Nếu mảnh nào dưới ba câu, đó là mảnh cần luyện thêm. Nếu câu hỏi bất ngờ làm bạn quên hết, bạn đang thuộc bài chứ chưa có kho.

Một chỗ hay hiểu lầm

Nhiều người tin rằng giới thiệu bản thân phải "ấn tượng", phải có từ vựng hay. Thật ra điều làm người nghe nhớ là chi tiết thật: tên con phố, món bà nấu, cuốn sách chú tặng. Những chi tiết đó cũng dễ nói hơn vì bạn không phải bịa, chỉ phải nhớ. Một câu như "I'm a passionate and hard-working person" nghe rất quen tai với người phỏng vấn, và họ quên nó ngay sau đó. Một câu như "I once spent three weekends fixing my grandfather's old radio" thì họ nhớ, và thường sẽ hỏi tiếp.

Tóm lại

Nói về bản thân trôi trong hai phút là nhu cầu nền của mọi dịp: phỏng vấn, du học, thi IELTS, làm quen. Bạn cần năm mảnh chất liệu có chi tiết thật, khả năng ghép chúng theo người hỏi, và một người để hỏi bạn theo nhiều hướng. Khi đã có nền này, hãy chuyển sang luyện sát dịp, ví dụ theo cách trong bài luyện phỏng vấn tiếng Anh theo cặp, hoặc xem các chủ đề mở đầu ở trang IELTS Speaking Part 1. Nếu bạn định dùng phần giới thiệu này cho một buổi phỏng vấn cụ thể, bài checklist một tuần trước buổi phỏng vấn tiếng Anh sẽ giúp bạn chuẩn bị nốt những phần còn lại.