Biết mình đã sẵn sàng nói cho dịp quan trọng chưa

"Em luyện được hai tháng rồi, nhưng không biết thế đã đủ chưa." Đây là câu hỏi mà người chuẩn bị cho một dịp nói quan trọng hay tự hỏi nhất, và cũng là câu khó trả lời nhất. Với Reading hay Listening, bạn làm một đề thử và có con số. Với nói, không có đề thử nào tự chấm được, và cảm giác của bạn thì thay đổi theo ngày: hôm nay thấy mình nói trôi, mai lại thấy mình chưa đâu vào đâu.

Bài viết này không đưa ra band hay điểm số, và không hứa kết quả. Nó đưa ra năm phép đo đơn giản bạn tự làm được, giải thích đo khi nào, đọc con số thế nào, và con số nào dễ gây hiểu lầm. Mục đích không phải để chấm điểm mình, mà để biết mình đang ở đâu so với dịp sắp tới.

Vì sao cần đo, và vì sao không thể đo bằng band

Không đo, bạn sẽ dựa vào cảm giác, và cảm giác trước một dịp quan trọng thường bi quan hơn thực tế. Đo giúp bạn thấy tiến bộ thật và biết chỗ nào còn yếu.

Nhưng band IELTS do giám khảo được đào tạo chấm theo tiêu chí; bạn tự chấm hay bạn bè chấm đều không chính xác. Phỏng vấn thì không có thang điểm công khai. Vì vậy, thay vì cố đoán điểm, hãy đo những thứ cụ thể, quan sát được, liên quan trực tiếp tới dịp của bạn.

Năm phép đo

Phép đo 1: câu hỏi lạ

Cách làm: Nhờ một người hỏi bạn năm câu thuộc loại sẽ gặp trong dịp của bạn, nhưng bạn chưa chuẩn bị. Ví dụ cho phỏng vấn học bổng: "What is something you've changed your mind about recently?" Cho IELTS Part 1: "Do you prefer mornings or evenings?"

Đếm: Số câu bạn nói được ít nhất ba câu liền mà không dừng quá năm giây.

Đọc con số: 4 hoặc 5 trên 5 là tốt. 2 hoặc 3 là cần luyện thêm với người hỏi thật. Dưới 2 là dấu hiệu bạn đang dựa vào câu trả lời đã chuẩn bị nhiều hơn khả năng nói tại chỗ.

Phép đo 2: thời gian nói liền

Cách làm: Chọn một chủ đề quen thuộc, bấm đồng hồ, nói cho đến khi dừng quá ba giây.

Đọc con số: Với phỏng vấn, 60 tới 90 giây là đủ cho một câu trả lời. Với IELTS Part 2, bạn cần giữ được lượt nói dài khoảng hai phút (kiểm lại chi tiết ở trang IELTS Speaking Part 2). Với du lịch, con số này ít quan trọng hơn phép đo 1.

Phép đo 3: câu hỏi tiếp

Cách làm: Sau mỗi câu trả lời, người hỏi hỏi thêm "Why?" hoặc "Can you give an example?", rồi thêm một câu nữa.

Đếm: Bạn giữ được mạch qua bao nhiêu câu hỏi tiếp trước khi lặp ý hoặc đứng hình.

Đọc con số: Hai câu hỏi tiếp là mức tốt cho phần lớn phỏng vấn và IELTS Part 3.

Phép đo 4: số người lạ đã luyện cùng

Đếm: Bạn đã luyện nói với bao nhiêu người khác nhau trong tháng qua?

Đọc con số: Dịp thật gần như luôn có người lạ. Nếu con số này là 1, bạn có thể đang quen với một người hơn là quen với việc nói. Luyện theo cặp có đổi cặp giữa buổi, như cách các buổi NEMO SPEAK được tổ chức, làm con số này tăng lên nhanh.

Phép đo 5: nhịp luyện

Đếm: Số tuần liên tục gần nhất mà mỗi tuần bạn có ít nhất hai buổi nói thật.

Đọc con số: Con số này nói về độ bền của kỹ năng. Bốn tuần liên tục có giá trị hơn một tuần dồn tám buổi.

Ghi lại theo tuần

Đo mỗi tuần một lần, cùng một ngày, với câu hỏi mới mỗi lần. Để ý tuần 2 và tuần 3 bằng nhau: đứng yên một tuần là bình thường. Kỹ năng nói thường tiến theo bậc.

Con số nào gây hiểu lầm

Số bài mẫu đã thuộc. Nó đo trí nhớ, không đo khả năng nói. Người thuộc 50 bài có thể vẫn trượt phép đo 1.

Số giờ đã học. Giờ xem video, đọc sách, học từ không phải giờ nói. Chỉ đếm giờ bạn thật sự mở miệng với người khác.

Cảm giác sau một buổi luyện tốt. Một buổi với chủ đề bạn thích làm bạn thấy mình sẵn sàng. Một buổi với chủ đề khó làm bạn thấy mình kém. Đừng kết luận từ một buổi; nhìn xu hướng qua nhiều tuần.

Lời khen của bạn luyện. Bạn luyện thường tử tế và quen giọng bạn. Lời khen của họ có giá trị động viên, không có giá trị đo.

Điểm tự chấm theo band. Nếu bạn không được đào tạo chấm, con số tự chấm thường lệch. Đừng dựa vào nó để quyết định có đi thi hay không.

Đọc năm phép đo cùng nhau

Nếu cả phép đo 1 và 3 đều cao, bạn đã gần sẵn sàng: việc còn lại là giữ nhịp và luyện sát dịp. Nếu phép đo 1 thấp, dù phép đo 2 cao, bạn có thể đang nói trôi những thứ đã chuẩn bị nhưng chưa quen nói tại chỗ.

Một ca minh hoạ

Hoa (nhân vật minh hoạ) chuẩn bị phỏng vấn trao đổi sinh viên sau tám tuần. Tuần đầu, Hoa đo: phép đo 1 được 1 trên 5, nói liền khoảng 30 giây, giữ được ý qua một câu hỏi tiếp, mới luyện với một người, và chưa có tuần nào luyện đều.

Nhìn năm con số, Hoa thấy rõ vấn đề không nằm ở vốn từ mà ở chỗ Hoa chưa quen nói tại chỗ và chỉ quen một người. Hoa bỏ bớt giờ học từ, thêm hai buổi luyện theo cặp mỗi tuần, và đổi bạn luyện mỗi hai tuần.

Tuần thứ sáu, phép đo 1 lên 4 trên 5, Hoa nói liền được hơn một phút, giữ ý qua hai câu hỏi tiếp, và đã luyện với năm người. Hoa không biết mình sẽ được bao nhiêu điểm trong buổi phỏng vấn, nhưng Hoa biết mình đã khác tuần đầu thế nào, và đó là điều giúp Hoa bước vào phòng bình tĩnh.

Đo cho từng loại dịp

Không phải dịp nào cũng cần cả năm phép đo như nhau. Với du lịch, phép đo 1 và phép đo 4 quan trọng nhất: bạn cần phản ứng được với câu hỏi lạ từ người lạ. Với phỏng vấn, phép đo 3 quan trọng nhất vì người phỏng vấn hỏi bám theo. Với IELTS Speaking, phép đo 2 và 3 đều quan trọng vì có lượt nói dài và phần thảo luận. Chọn hai phép đo chính theo dịp của bạn, ba phép còn lại theo dõi phụ.

Khi nào nên đo

• Ngay khi bắt đầu: để có điểm xuất phát.
• Mỗi tuần một lần: cùng ngày, câu hỏi mới.
• Hai tuần trước dịp: để quyết định dồn sức vào đâu.
• Không đo vào ngày cuối: kết quả xấu ngày cuối chỉ làm bạn lo thêm mà không kịp sửa.

Tóm lại

Bạn không tự chấm được band, nhưng bạn đo được những thứ quyết định mức sẵn sàng: trả lời câu hỏi lạ, nói liền bao lâu, giữ mạch qua câu hỏi tiếp, đã quen bao nhiêu người lạ, và đã luyện đều bao nhiêu tuần. Đo mỗi tuần, nhìn xu hướng, bỏ qua những con số gây hiểu lầm. Nếu kết quả cho thấy bạn cần thêm luyện với người thật, bài luyện IELTS Speaking với bạn và bài luyện phỏng vấn tiếng Anh theo cặp là điểm bắt đầu tốt.