Sợ giám khảo IELTS Speaking: nói với người lạ trong phòng thi

Phòng nhỏ, một cái bàn, một chiếc máy ghi âm, và một người bạn chưa từng gặp. Người đó mỉm cười, hỏi tên bạn, xin xem giấy tờ, rồi hỏi bạn đến từ đâu. Câu hỏi dễ đến mức bạn đã trả lời cả trăm lần. Vậy mà giọng bạn run, câu trả lời ngắn hơn hẳn lúc luyện ở nhà.

Đó là cảnh mà rất nhiều người thi IELTS Speaking kể lại. Điều lạ là họ không sợ câu hỏi, họ sợ người hỏi. Ở nhà với bạn thân, họ nói trôi. Trong phòng thi với một người lạ, họ như đổi thành người khác.

Bài này gọi tên nỗi sợ đó, tách phần có cơ sở khỏi phần do tưởng tượng, và chỉ cách luyện để người lạ trong phòng thi bớt lạ.

Nỗi sợ này gồm những gì

Khi hỏi kỹ, "sợ giám khảo" thường là một trong bốn điều:

• Sợ bị đánh giá từng câu: cảm giác mỗi lỗi nhỏ đều bị ghi lại.
• Sợ giọng lạ: chưa quen giọng người hỏi nên nửa giây đầu không hiểu.
• Sợ không khí im lặng: không có tiếng cười, không có phản hồi kiểu "ồ hay quá" như khi nói với bạn.
• Sợ bị cắt ngang: giám khảo chuyển câu khi bạn chưa nói xong.

Phần nào có cơ sở

Bạn đang được chấm, đúng vậy. Bài thi Speaking được chấm theo các tiêu chí công bố công khai (xem mô tả chính thức của đơn vị tổ chức để biết chi tiết và kiểm lại khi có thay đổi). Không có gì phải giả vờ ở đây.

Giám khảo có thể cắt ngang. Ở một số phần, thời gian có giới hạn và giám khảo cần chuyển sang câu tiếp theo. Bị cắt ngang là chuyện bình thường của quy trình, không có nghĩa câu trả lời của bạn sai.

Giọng và tốc độ có thể khác lúc luyện. Nếu bạn chỉ quen một giọng, giọng khác sẽ cần vài câu để quen.

Phần nào không có cơ sở

Giám khảo không săn lỗi từng câu. Họ chấm cả bài nói theo các tiêu chí tổng thể, không trừ điểm cho từng lỗi nhỏ như bài trắc nghiệm. Một lỗi thì quá khứ ở câu thứ ba không quyết định kết quả.

Mặt không cảm xúc không phải dấu hiệu bạn nói tệ. Giám khảo được hướng dẫn giữ thái độ trung tính với mọi thí sinh. Việc họ không gật gù, không cười to không nói gì về câu trả lời của bạn.

Giám khảo không chấm nội dung đúng sai. Bạn nói bạn thích mùa hè hay ghét mùa hè đều được. Điều được chấm là cách bạn nói, không phải quan điểm của bạn.

Vì sao luyện với bạn quen không đủ

Luyện với một người bạn thân rất tốt cho giai đoạn đầu. Nhưng nó có một điểm mù: bạn chỉ quen nói với một người, một giọng, một kiểu phản ứng. Người bạn đó cười khi bạn đùa, gật đầu khi bạn nói đúng, gợi ý khi bạn quên từ. Phòng thi không có những thứ đó.

Nói cách khác, sự thoải mái khi luyện với bạn quen đôi khi là do người bạn đó, không phải do kỹ năng của bạn. Và bạn chỉ phát hiện điều đó khi ngồi trước một người lạ.

Cách giảm rủi ro thật

1. Luyện với người lạ, càng nhiều người càng tốt

Nguyên tắc đơn giản: muốn quen người lạ thì phải nói với nhiều người lạ. Một buổi luyện có đổi cặp giữa chừng cho bạn hai người khác nhau trong 90 phút. Ở NEMO SPEAK, một buổi gồm năm chặng: chào, luyện với bạn thứ nhất, đổi cặp, luyện với bạn thứ hai, tổng kết. Mỗi phòng nhỏ chỉ có hai người, A hỏi B đáp rồi đổi. Sau mười buổi như vậy, bạn đã nói chuyện với gần hai mươi người khác nhau.

Bài luyện IELTS Speaking với bạn nói thêm cách biến những buổi này thành luyện thi có ích.

2. Tập với không khí trung tính

Nhờ bạn luyện đóng vai giám khảo đúng kiểu: không cười, không gật đầu, không gợi ý, chỉ hỏi và chuyển câu. Lần đầu sẽ thấy rất kỳ. Lần thứ ba bạn sẽ thấy nó bình thường. Mục tiêu là để phòng thi thật không phải lần đầu tiên bạn nói với một người mặt không cảm xúc.

3. Tập bị cắt ngang

Cho phép người hỏi cắt ngang bạn bất cứ lúc nào bằng "Thank you. Now let's talk about..." Tập quen với việc dừng giữa câu, không hoảng, chuyển sang câu mới. Câu trả lời dở dang không làm hỏng bài thi; hoảng loạn ở câu sau mới làm.

4. Có câu mở cho phút đầu

Phút đầu là phút run nhất. Chuẩn bị sẵn cách trả lời những câu mở đầu (tên, quê, học hay làm) một cách tự nhiên, không thuộc lòng nguyên văn nhưng đã nói đủ nhiều để trơn. Khi phút đầu trôi, nhịp tim cũng dịu đi. Trang IELTS Speaking Part 1 có các chủ đề hay gặp ở phần mở đầu.

5. Câu để xử lý khi không nghe rõ

• "Sorry, could you repeat the question, please?"
• "Could you explain what you mean by that word?" (chỉ dùng khi phần thi cho phép, kiểm lại quy định từng phần trên trang chính thức)

Xin nhắc lại một lần không phải là thất bại. Đoán bừa rồi trả lời lạc đề mới làm mất nhiều hơn.

Một buổi mô phỏng phòng thi tại nhà

Nếu có hai người bạn cùng luyện, hãy thử cách này mỗi tuần một lần:

1. Người thứ nhất đóng giám khảo, ngồi đối diện, giữ mặt trung tính, có đồng hồ bấm giờ.
2. Người thứ hai là thí sinh, bước vào "phòng" như thật: chào, đưa giấy tờ tưởng tượng, ngồi xuống.
3. Người thứ ba ngồi ngoài, chỉ ghi lại hai điều: câu nào thí sinh trả lời dưới hai câu, và lúc nào thí sinh nhìn xuống hoặc dừng lâu.
4. Hết lượt, đổi vai cả ba.

Mỗi người đóng giám khảo một lần là rất đáng. Khi ngồi ghế giám khảo, bạn sẽ nhận ra họ nghe thấy những gì: không phải từng lỗi nhỏ, mà là thí sinh có đang nói liền mạch, có đang trả lời đúng câu hỏi không. Cảm giác "bị soi từng câu" nhỏ đi hẳn sau khi chính bạn đã ngồi ghế đó.

Nếu không có đủ ba người, hai người cũng được: bỏ vai người ghi, và dùng điện thoại ghi âm để nghe lại. Khi nghe lại, đừng đếm lỗi. Hãy đếm số lần bạn dừng quá ba giây và số câu trả lời chỉ có một câu. Hai con số đó giảm dần qua các tuần là dấu hiệu bạn đang quen với áp lực.

Dấu hiệu bạn đã quen người lạ

Một phép thử: ghi âm một câu trả lời khi luyện với bạn quen và một câu cho cùng câu hỏi khi luyện với người mới. So độ dài. Khi hai con số gần bằng nhau, người lạ đã hết lạ.

Tóm lại

Sợ giám khảo không phải là sợ tiếng Anh. Đó là sợ bị đánh giá bởi một người mình không quen, trong không khí không có phản hồi. Phần có cơ sở thì chuẩn bị được: tập với không khí trung tính, tập bị cắt ngang. Phần không có cơ sở thì cần hiểu đúng: giám khảo không săn lỗi, không chấm quan điểm. Và cách chữa gốc là nói với thật nhiều người lạ trước ngày thi. Nếu nỗi sợ của bạn nằm ở câu hỏi hơn là ở người hỏi, đọc thêm bài IELTS Speaking mãi không lên band.